Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Personar

Romanen på nettŠvejk museumŠvejk CentralReisedagbokBlogFacebookKontakt

Franz Ferdinand og Sophie ved avreisa frå rådhuset i Sarajevo, 5 minutt før attentatet 28.juni 1914.

Den gode soldaten Švejk er ein roman med eit uvanleg rikt persongalleri. I tillegg til dei mange som deltek direkte i handlinga, vert eit stort tal fiktive og reelle personar (og dyr) nemnde, enten i anekdotane til Švejk, direkte av forfattaren eller indirekte gjennom ord og uttrykk.

Denne sida inneheld ei oversikt over alle som er omtala i boka, frå Napoléon i innleinga til kaptein Ságner i dei siste linjene av den ufullførde del fire. Lista er sortert etter når personen fyrst blir nemnd. Kapitteloverskriftene er fritt omsette til nynorsk av utgjevarane av denne vev-sida. I januar 2014 manglar enno 20 omtalar.

  • Sitata er frå Jaroslav Šerák sin online-versjon av romanen og har linkar til det relevante kapittelet
  • Verktøylinjene har linkar for direkte oppslag i Wikipedia, Google søk og Švejk online.

Enkelte namn manglar i Odd Bang-Hansen si norske oversetjing av Švejk (som er forkorta). Dette gjeld til dømes heile innleiinga. Tsjekkiske namn er i den norske utgåva skrivne utan aksentar og i nokre høve fornorska.

Personnamna har farge etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: Doktor Grünstein som tek direkte del i handlinga, Heinrich Heine som historisk person, og Ferdinand Kokoška som oppdikta person, nemnd i dialogar eller anekdotar. Merk at ei rekkje tilsynelatande fiktive personar faktisk har klårt gjenkjennelege førebilete frå det verkelege liv. Sjå m.a. Lukáš og Wenzl.

>> Den gode soldat Švejk liste over folk som er omtala i romanen (585) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
>> III. Det ærerike samanbrotet
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

14. Švejk som oppassar hos løytnant Lukáš

Oberleutnant Lukáš, Jindřichen flag
Google søk
lukas.png

Forfattaren om Lukáš. © LA-PNP

lukas1.jpg

Eit lagnadstung møte

Lukáš dukkar fyrst gong opp når Katz spelar bort Švejk til han i kortspelet "tjueeitt". Dermed vert den gode soldaten tenaren til Lukáš som frå no av er ein av dei viktigaste skikkelsane i romanen, og utanom Švejk den einaste som er med i alle fire delene. Han er dessutan den einaste offiseren som vert gjennomgåande sympatisk framstild.

Švejk utset Lukáš for ei rekkje prøvelsar i tida som offiserstenar. Mellom desse kan nemnast tjuveriet av hunden Fox (Max) som endar med forflytning til fronten, uhellet med naudbremsa på toget ved Tábor og affæren med Kákonyi i Királyhida.

Etter at soldaten vert forfremja til ordonnans betrar tilhøvet seg og Lukáš byrjar å lika tenararen sin, sjølv om dei uendelege anekdotane irrriterer han. Švejk viser heile tida lojalitet og går langt i å forsvara sin føresette, og ved eit par høve ofrar soldaten seg direkte. Mellom anna et han opp det komprommiterande brevet til fru Kákonyi og set til livs ei flaske "konjakk" i Humenné for å verna Lukáš.

Lukáš er med i romanen heilt til siste scenen i den ufullførde del fire. I dei to fyrste delene av romanen er den gode soldaten Lukáš sin offiserstenar, i del tre og fire er han Lukáš sin ordonnans. Før avreisa frå Királyhida vert Lukáš utnemnd til sjef for det 11. marsjkompani, Švejk forfremja til kompaniordonnans, og vert i stillingen som tenaren til Lukáš erstatta av Baloun.

Introdusert av forfattaren

Jaroslav Hašek spanderer faktisk eit par sider på å framstilla Lukáš for lesaren. Dette er ei ære som ellers berre vert Katz til del og då i mykje mindre grad. Dei andre offiserane i romamen vert berre introdusert gjennom dialogar og sjølve hendinga. Forfattaren kan opplysa om at Lukáš var tsjekkar, fødd i ein landsby i det sørlege Böhmen. I nasjonalitets-spørsmål sympatiserer han med den tsjekkiske saka men er forsiktig med å utrykkja det. Eit av utsagna hans er: Lat oss vera tsjekkarar, men ingen treng vita om det. Eg er òg tsjekkar.

Han vert omtala som ein amfibie som skriv og snakkar tysk ute mellom folk, men les tsjekkiske bøker. Han handsamar mannskapet sitt strengt men rettferdig, kan rettnok heva stemma til dei, men skjeller dei aldri ut. Han er direkte og uredd ovafor sine overordna og dette kan ha kosta han forfremjing til kaptein. Mellom mannskapet sitt er han omtykt, syrgjer for god overnatting på manøvrar og spanderer gjerne øl på dei, likar at dei syng når dei marsjerer. Han veit dessutan å setja brutale underoffiserar på plass.

Ellers har han opp gjennom åra vore uheldig med tenararene sine som han hatar og som han stadig skiftar ut. Lukáš er dessutan glad i dyr og held seg med både kanarifugl og katt. Det kjem òg fram at han har tenestegjord ei stund i Praha og underviser ved ein skule for eittårsfrivillege (reserveoffiserskule). I forfattaren si innleing kjem det ikkje fram kva eining han tenestegjorde ved i Praha.

Fleire opplysningar

Etterkvart utover i romamen kjem det fram fleire opplysningar om Lukáš. Han var litt av ein dameven, noko som vert understreka gjennom episodane med fruene Wendler og Kákonyi. Han underviste ved ein reserveoffiserskule i Vršovice, dermed truleg tilknytt IR73. Kvar han budde er derimot uklårt men ettersom han var på tur med hunden Max på hjørnet ved Panská ulice og Na Přikopě har det nok vore nokså sentralt.

Eit langnadstungt treff

Hundeepisoden førde til at han vart overførd til IR91, noko som pensar heile handlinga i romanen inn på eit spor som i store strekk går parallelt med forfattaren si eiga karriere i K.u.k. Heer. På toget til Budějovice der han må svara for seg ovafor generalmajor von Schwarzburg kjem det fram at han var utdanna ved Infanteriekadettenschule Prag. Under samtalen mellom Ságner og Zykán på stasjonen i Győr vert det klårt at Lukáš gjekk på kadettskule saman med Ságner. Lukáš er interressert i kunst og kultur og dei andre offiserane i Budějovice legg han til last at han ikkje vil omgåast dei på fritida. Han avskyr brutaliteten han er vitne til på reisa til fronten, noko som kulminerer i Humenné der han får behov for å drikka seg full for å døyva dei vonde kjenslene.

Bakgrunn

Det er ingen tvil om at hovudprototypen for obrlajtnant Lukáš var Rudolf Lukas, ein austerriksk, seinare tsjekkoslovakisk offiser. Det er òg mykje som tyder på at forfattaren har overført både biografiske detaljar og eigenskapar frå den verkelege kaptein Čeněk Sagner til sin fiktive premierløytnant Lukáš.

Lukáš er òg nemnd i Dobrý voják Švejk v zajetí men spelar her ei ubetydeleg rolle. Nokre av hendingane som romanen knytar til Lukáš, vert her tilskrive Dauerling, nemleg hundetjuveriet og Kákonyi-affæren.

Sitat
[1.14.1] Štěstí Švejkovo nemělo dlouhého trvání. Nelítostný osud přerval přátelský poměr mezi ním a polním kurátem. Jestli polní kurát až do té události byl osobou sympatickou, to, co nyní provedl, je s to strhnout s něho sympatickou tvářnost. Polní kurát prodal Švejka nadporučíkovi Lukášovi, lépe řečeno, prohrál ho v kartách. Tak dřív prodávali na Rusi nevolníky. Přišlo to tak znenadání. Byla pěkná společnost u nadporučíka Lukáše a hrálo se „jednadvacet“.
Vejvodaen flag
Google søk

Vejvoda var ein røyrleggjar frå gata Na Zderaze i Praha som alltid spela "mariáš" i ei kneipe bak Stoletá kavárna. I fylgje ein uendeleg anekdote av Švejk vann han ved eit høve så mykje i kort at han laut søkja vern hjå politiet. I denne soga er hovudpersonen nemnd heile 16 gonger, og dette er truleg den lengste anekdota i heile romanen. Sjå òg Hospoda za Stoletou kavárnou.

Soga fortalde Švejk for å trøysta Katz som nettopp hadde spelt bort pengane Švejk hadde lånt Katz for at sistnemnde kunne kjøpa Švejk tilbake frå Lukáš. Dette var etter at feltpresten fyrst hadde spela tenaren sin bort i kort.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å kobla soga og Vejvoda sjølv til noko verkeleg hending. I adresseboka for 1907 er det ikkje oppførd nokon Vejvoda i Na Zderaze, og ikkje ein einaste røyrleggjar med dette namnet er å finna i heile Praha. Det same gjeld for eldre adressebøker.

Sitat
[1.14.1] Na Zderaze žil nějakej klempíř Vejvoda a ten hrával vždy mariáš jedné hospodě za ,Stoletou kavárnou’. Jednou taky, čert mu to napískal, povídá: ,A což abychom si hodili jedníka o pětníček.’ Hráli tedy pětníčkovýho jedníka a on držel bank. Všichni se ztropili a tak to rostlo do desítky. Starej Vejvoda chtěl popřát taky druhýmu něco a pořád říkal: ,Malá špatná domů.’
Sancho Panzaen flag
Wikipedia enesno Google søk

Sancho Panza vert nemnd av forfattaren i betraktningane rundt offiserstenar-standen. Har vert Panza omtala som militærtenar for Don Quijote.

Bakgrunn

Sancho Panza var tenaren til Don Quijote i Miguel de Cervantes sin klassiske roman. Mange litteratur-forskarar påpeikar likheitstrekk mellom Panza og Švejk, men legg til at Švejk i motsetning til Sancho Panza hadde hovudrolla i sin roman.

Linkar

Sitat
[1.14.2] Jisto však je, že v době feudalismu vystupovali v té úloze žoldnéři rytířů. Čím byl Sancho Pansa Dona Quijota? Divím se, že historie vojenských sluhů nebyla dosud nikým sepsána.

Skrivst òg:Sancho Pansa Hašek

Don Quijoteen flag
Wikipedia czdeenesno Google søk
quijote.png

Les Nouvelles littéraires, 16.4.1932

Don Quijote vert nemnd av forfattaren i samband med Sancho Panza og offisers-tenarar. Forfattaren omtalar Sancho som militærtenaren til Don Quijote, noko han strengt tatt ikkje var.

Bakgrunn

Don Quijote er hovudpersonen i Miguel de Cervantes sin klassiske roman Don Quijote de la Mancha. Romanen er ein av dei største spansk-språklege gjennom tidene, ein universell klassikar og ein av dei mest omsette. Don Quijote er ein av romanane Den gode Soldat Švejk ofte har vorte samanlikna med.

Linkar

Sitat
[1.14.2] Instituce důstojnických sluhů je prastarého původu. Zdá se, že již Alexandr Macedonský měl svého pucfleka. Jisto však je, že v době feudalismu vystupovali v té úloze žoldnéři rytířů. Čím byl Sancho Pansa Dona Quijota? Divím se, že historie vojenských sluhů nebyla dosud nikým sepsána.

Skrivst òg:Don Quixote en Don Quijote es Don Quichotte fr

Conde de Almaviraen flag
Google søk
beaumarchais.jpg

Beaumarchais og hans Figaro kan delvis ha inspirert Hašek

almavira.png

Nový velký ilustrovaný slovník naučný, 1929

Almavira er nemnd av forfattaren avdi han skal ha ete tenaren sin Fernando utan salt under beleiringa av Toledo.

Bakgrunn

Almavira skal ha vore blandt forsvararene i ei beleiring av Toledo. Det er uvisst kva historisk hending eller litterært verk forfattaren viser til. Seinare i romanen [3.3] nemner Marek ein nesten identisk episode, men no er den kannibalske handlinga lagt til beleiringa av Madrid under Napoleons-krigane (her er Almavira og Fernando ikkje nemnde). Sjølv denne opplysninga er tvilsamt etter som beleiringa var svært kort.

Det er ikkje mogeleg å finna nokon stad i Spania som i dag heiter Almavira så truleg er det ein skrivefeil eller det dreiar seg om ein anna person.

Beaumarchais

Den einaste Almavira eit nettsøk resulterer i er roller i Barberen av Sevilla av Rossini og Figaros bryllaup av Mozart. Begge desse er bygd på skodespel-trilogien om Figaro av Pierre Beaumarchais. Oversetjar av Švejk til spansk og catalansk, Monika Zgustová, "rettar" Almavira til Almavida utan at dette løyser gåta. Dessutan heitte figuren til Beaumarchais Almaviva.

Det er likevel mogeleg at forfattaren har høyrt om og kan ha henta inspirasjon frå Figaro. Forholdet herre-tenar stemmer, men kannibalisme-historia og opplysninga om at hertugen hadde skrive memoirar kan ikkje påvisast. Napolonskrigane kom etter Beaumarchais si tid, så det heng heller ikkje i hop kronologisk med Madrid. Hašek kan nok ha blanda saman fleire historier eller rett og slett dikta opp nye. Eting av tenaren kan vera eit grotesk innslag på linje med Bretschneider sin død [1.6] eller soga om ein hund som åt opp ein nyfødd unge [1.3].

Lazarillo de Tormes

Ei doktoravhandling av Hamza Messari som samanliknar Švejk og Lazarillo de Tormes, ein pikaresk roman frå 1500-talet, gjev heller ikkje noko spor, sjølv om den nemner "ein viss hertug av Almavira".

Hamza Messari

Elementos picarescos en la novela „Las aventuras del valeroso soldado Schwejk“ de Jaroslav Hašek.Ya que hemos citado a Garcílaso y a la ciudad de Toledo; Hašek hace un homenaje al paje de un tal Conde de Almavira que durante el cerco de la ciudad, se dejó comer por su amo y Lazarillo alabando la misma ciudad...

Linkar

Kjelde: Sergey Soloukh, Hamza Messari

Sitat
[1.14.2] Našli bychom tam, že vévoda z Almaviru snědl svého vojenského sluhu při obležení Toleda z hladu bez soli, o čemž vévoda sám píše ve svých pamětech, vypravuje, že jeho sluha měl maso jemné, křehké, vláčné, chutí podobající se něčemu mezi kuřecím a oslím.
Fernandoen flag
Google søk
fernando.jpg

Světozor, 4.10.1907

Fernando var tenaren til Hertugen av Almavira og han skal ha vorte eten av sin svoltne overordna.

Bakgrunn

Fernando kan ikkje identifisert så lenge det er uvisst kven Hertugen av Almavira var (om han var nokon verkeleg person i det heile). Men dersom inspirasjonen kjem frå Beaumarchais sine skodespel, kan det argumenterast for at Figaro kan ha vore førebiletet for Fernando. Men den groteske kannibalisme-soga passar på ingen måte inn og er heller noko forfattaren har funne på.

Sitat
[1.14.2] Mezi touto novou generací pucfleků nenajdou se tací obětaví tvorové, kteří by se dali sníst svými pány bez soli jako šlechetný Fernando vévody z Almaviru.
Hauptmann von Kaunitzen flag
Google søk

Kaunitz var ein kaptein som i likheit med Švejk hadde vorte superarbitrert grunna dårskap. Han hadde for vane å spasera rundt med ein fing i kvar nasebor. Dette er det Švejk fortel Lukáš når denne nevner Švejk sine påståtte mentale begrensingar, og peikar dermed uskuldig på at òg offiserar kan vera treskallar.

Sitat
[1.14.3] Od regimentu nás kvůli tomu pustili dva, mě, a ještě jednoho pana hejtmana von Kaunitz. Ten s dovolením, pane nadporučíku, když šel po ulici, tak se současně pořád dloubal prstem levé ruky v levej nosní díře a druhou rukou v pravé dirce, a když šel s námi na cvičení, tak nás vždy postavil jako při defilírungu a říkal: ,Vojáci, éh, pamatujte si, éh, že je dneska středa, poněvadž zejtra bude čtvrtek, éh. ‘„
Učitel Mareken flag
Google søk
mareku.png

Zlatá Praha, 4.3.1892

mareku1.png

Výroční zpráva vyššího gymnasia v Pelhřimově za školní rok 1896-1897

Marek var ein lærar frå ein landsby forbi Pelhřimov som flaug etter dottera til viltoppsynsmann Špera. Han tek kort del i soga når Švejk forsikrar Lukáš om at ingen ting er verre enn at folk lyg, han brukar Marek som døme på kor ille det kan gå.

Læraren Marek må ikkje forvekslast med den eittårsfrivillige Marek som har ei viktig rolle i handlinga frå [II.2] og utover.

Bakgrunn

I landsbyen Chvojnov ved Pelhřimov budde faktisk ein lærar Karel Marek. I Zlatá Praha (Det gyldne Praha) frå 1892 kjem det fram at han hadde vunne i eitt logikkpuslespel. I årboka for gymnaset i Pelhřimov (1896-1897) vert enno ein Karel Marek frå ein landsby i nærleiken nemnd. Denne gongen er det i Horní Cerekev, men om det er same personen og om Hašek eventuelt har visst om den/desse vert sjølvsagt rein spekulasjon.

Sitat
[1.14.3] „Poslušně hlásím, pane nadporučíku, že rozumím. Není nic horšího, než když člověk lže. Jak se začne zaplítat, tak je ztracenej. V jedný vesnici za Pelhřimovem byl nějaký učitel Marek a ten chodil za dcerou hajnýho Špery, a ten mu dal vzkázat, že jestli se bude s holkou scházet v lese, že mu, když ho potká, postí do zadnice z ručnice štětiny se solí.
Šperaen flag
Google søk

Špera var ein viltoppsynsmann frå nær Pelhřimov, som mislikte at læraren Marek flaug etter dottera hans. Dette er i fygje ein anekdote Švejk fortel Lukáš då dei møtest fyrste gongen.

Sitat
[1.14.3] „Poslušně hlásím, pane nadporučíku, že rozumím. Není nic horšího, než když člověk lže. Jak se začne zaplítat, tak je ztracenej. V jedný vesnici za Pelhřimovem byl nějaký učitel Marek a ten chodil za dcerou hajnýho Špery, a ten mu dal vzkázat, že jestli se bude s holkou scházet v lese, že mu, když ho potká, postí do zadnice z ručnice štětiny se solí.
von Barheim, Arminen flag
Google søk

Barheim var eigar av ein kennel i Bayern. Han kjem med i soga når Švejk legg ut for Lukáš om hundeoppdrett, og om at ein av og til må forfalska hundar si stamtavle, avdi hundeeigarar ikkje vil ha bastardar. Det er uvisst om von Barheim har eksistert eller er oppdikta.

Sitat
[1.14.3] A každej hned chtěl rodokmen, tak jsem si musel dát rodokmeny natisknout a dělat z nějakýho košířskýho voříška, kerej se narodil v cihelně, nejčistokrevnějšího šlechtice z bavorskýho psince Armin von Barnheim.
Sultan Mehmet V. Reşaten flag
*2.11.1844 Istanbul - †4.7.1918 Istanbul
Wikipedia deennotr Google søk
mehmed.jpg

Der Kaiser og Sultanen i 1914

Mehmet V. Reşat vert indirekte nemnd når Švejk les i ei avis at sultanen har hedra keisar Wilhelm med ein krigsmedalje medan han sjølv ikkje ein gong har ein liten sylvmedalje. Mehmed vert ikkje nemnd direkte med namn.

Bakgrunn

Mehmet V. Reşat var sultan i det Osmanske riket (Tyrkia) frå 1909 til 1918. Han kom til makta etter det ungtyrkiske kuppet, men hadde lita verkeleg makt. Hans einaste viktige politiske handling var å lysa Jihad mot dei allierte 11. november 1914. Han var sultan nummer 35 i rekkja og døydde berre månader før riket gjekk til grunne. Regjeringstida han vart prega av store territoriale tap for Europas sjuke mann. Nord-Afrika unnateke Egypt og nesten heile Balkan gjekk tapt frå 1912 til 1913. Under 1.verdskrigen fylgde dei arabiske områda og Kypros.

Sitat
[1.14.3] „Tak vida,“ řekl pro sebe Švejk, sleduje se zájmem přehled denních událostí, „sultán vyznamenal císaře Viléma válečnou medalií, a já nemá dosud ani malou stříbrnou.“
Cukrář Bělčickýen flag
Google søk
belcicky.png

Konditori nær U kalicha i 1910

belcicky2.png

Bělčický var ein konditor som vert nemnd av Švejk når han nektar å sleppa Katy inn i bustaden til Lukáš. Bělčický hadde lete inn ein framand som hadde stukke av med kassa. Det kjem fram at konditoriet låg i gata der Švejk budde.

Bakgrunn

Bělčický hadde truleg ein verkeleg modell og det var fleire konditori i området der me trur at den Gode Soldaten budde. Na Bojišti hadde to i 1910, og det var dessutan eitt i Vávrova třída. Ingen av dei står rettnok oppførde med Bělčický som innehavar, og sjølv om ein tek med heile Praha er det ikkje oppførd nokon konditor med dette namnet.

Ein viss Václav Pospíšil eigde fleire konditori i dette området, mellom anna eitt i nummer 10, to hus nedafor U kalicha. Det er ikkje utenkjeleg at Bělčický har hatt ansvaret for den daglege drifta i denne butikken.

Linkar

Sitat
[1.14.4] Teď zavřu byt, tak bych prosil, abyste laskavě vodešla. Mně není nic oznámenýho a žádnou cizí osobu, kterou neznám, zde nemůžu nechat v bytě. Jako jednou u nás v ulici u cukráře Bělčickýho nechali jednoho člověka a on si votevřel šatník a utek.
General Kusmanek von Burgneustädten, Hermannen flag
*16.9.1860 Sibiu (Hermannstadt) - †7.8.1934 Wien
Wikipedia hunlplru Google søk
kusmanek_kiev.jpg

Národní Politika, 4.4.1915

Kusmanek vert nemnd av Švejk i ein samtale om krigens gang. Kusmanek skal vera komen til Kiev vert det sagt. Samtalen føregår medan han ventar på ordre frå Lukáš om kva han skal gjera med Katy. Švejk omtalar han som General Kusmanek.

Bakgrunn

Kusmanek var austerriksk infanterigeneral og øvstkommanderande i Przemyśl under dei to russiske beleiringane i 1914-1915. Han var rekna som ein av dei meir dugande austerrikske generalane og fekk i 1914 tilnamnet "Løva frå Przemyśl". Men kapitulasjonen 22. mars 1915 gjorde han omstridd og han var ikkje i aktiv teneste etter dette. Han sat i russisk krigsfangeskap fram til tidleg i 1918. Ved heimkomsten vart han stilt for retten for landssvik men frifunnen.

Sitatet Švejk brukar er frå 26. mars 1915, i samband med at Kusmanek kom til Kiev som krigsfange. Forfattaren har heilt klårt henta dette frå presseklipp, truleg i Národní politika, ei avis han las mykje og som dessutan hadde trykt minst fem av foreljingane hans.

Linkar

Sitat
[1.14.4] Švejk posadil se na lavici ve vratech a vykládal, že v bitevní frontě karpatské se útoky vojska ztroskotaly, na druhé straně však že velitel Přemyšlu, generál Kusmanek, přijel do Kyjeva a že za námi zůstalo v Srbsku jedenáct opěrných bodů a že Srbové dlouho nevydrží utíkat za našimi vojáky.
Katyen flag
Google søk

Katy var kona til humlegrossist Wendler og ei av damene til overløytnant Lukáš. Ho spela ei ikkje uviktig rolle i dette kapittelet i det ho kjem på uventa besøk medan løytnanten ventar fru Micková frå Třeboň i staden. Švejk kjem på den gode idé å senda telegram til ektemannen og nemna kvar kona hans held til. Det vert fullklaff, herr Wendler kjem og hentar den unge Katy, noko som fører til ein lang og detaljert samtale om krigens gang og internasjonal humlehandel i krisetider. Før dette hender har Katy kommandert den gode soldat til å snu opp ned på bustaden til overløytnant Lukáš og hadde dessutan hygga seg med han på soverommet då ominnreiinga var fullførd. Švejk hadde fått streng ordre om å føya dama i alle hennar ynskje og utførde i så måte berre si plikt som soldat.

Sitat
[1.14.4] Lieber Heinrich!

Mein Mann verfolgt mich.
Ich muß unbedingt bei Dir ein paar Tage gastieren.
Dein Bursch ist ein großes Mistvieh. Ich bin unglücklich.

Deine Katy

Paní Mickováen flag
Google søk

Micková var ei dame frå Třeboň som var venta på besøk hjå Lukáš akkurat i det Katy dukka opp.

Sitat
[1.14.4] Milý Jindřich byl určitě v ošklivé situaci. Manželka pronásledovaná manželem přijede k němu na několik dní na návštěvu, právě když má přijeti paní Micková z Třeboně, aby po tři dny opakovala to, co mu pravidelně poskytuje každého čtvrt roku, když jede do Prahy dělat nákupy.
Wendleren flag
Google søk

Wendler var ein intelligent humlegrossist, gift med Katy. Han kom på besøk til Lukáš for å henta kona som hadde rømd heimefrå. Etter fyrst å ha lytta utolmodig til Lukáš si utgreing om krigens gang, klaga han litt over Katy og enda til slutt med ei detaljert klage over den håplause stoda på den europeiske humlemarknaden no like før jul i 1914.

Bakgrunn

Wendler har ingen innlysande modell, men svært mange av detaljane frå samtalen med Lukáš har direkte samanheng med hendingar i slutten av mars og tidleg april 1915. Til og med ordrette sitat frå avisene fann vegen inn i denne konversasjonen, hovudsakleg tekne frå offisielle dagsrapportar. Alle stadsnamna frå vestfronten som Wendler nemner dukkar opp i klipp og bulletinar i tida mellom 26. mars og 4. april så her har tydeleg forfattaren hatt tilgang til aviser frå perioden.

Sitat
[1.14.5] Telegram, který odeslal, byl velice úsečný, obchodní: „Nynější adresa vaší choti je...“ Následovala adresa bytu nadporučíka Lukáše. Tak se stalo, že byla paní Katy velice nepříjemně překvapena, když se vhrnul do dveří obchodník s chmelem. Vypadal velice rozšafně a starostlivě, když paní Katy, neztrácejíc v tom okamžiku rozvahy, představila oba pány: „Můj muž - pan nadporučík Lukáš.“ Na nic jiného nevzpomněla. „Račte se posadit, pane Wendler,“ vybídl přívětivě nadporučík Lukáš, vytahuje z kapsy pouzdro s cigaretami, „není libo?“
Halil Beyen flag
*1874 Milas - †1.5 1948 Milas
Wikipedia tr Google søk
mentese.jpg

Halil Menteşe i Berlin

haliali.png

Národní politika, 4.4.1915

Halil Bey vert nemnd av Lukáš i den omstendeleg utgreiinga hans ovafor Wendler om den positive krigsstoda. Han kunne opplysa gjesten sin om at presidenten i det tyrkiske parlamentet, Hali Bey, var komen til Wien (saman med Ali Bey).

Bakgrunn

Halil Bey (Halil Menteşe) var i 1915 formann i den tyrkiske nasjonalforsamlinga og i mars 1915 utsending til Berlin og Wien. Hašek flettar pressemeldingar om besøket direkte inn i romanen, ord for ord. Besøket i Wien fann stad frå 28.mars 1915, dei tyrkiske dignitærane budde på Hotel Bristol. Seinare på året vart han utanriskminister, og i 1917 justisminister.

Wiener Bilder, 4. April 1915

Der Präsident der türkischen Kammer Halil Bei traf, aus Berlin kommend, am 28. März in Wien ein.

Linkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur, Petr Novák

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně.

Skrivst òg:Hali bej Hašek

Ali Beyen flag
Google søk
haliali.png

Národní politika, 4.4.1915

Ali Bey vert nemnd av når han ovafor Wendler omtalar Tyrkias rolle i krigen. Han kunne opplysa gjesten sin om at Ali Bey og Hali Bey var komne til Wien.

Bakgrunn

Ali Bey (Emir Ali Paşa) var etter alt å døma son til den algirske nasjonalhelsten Abd El-Kader El Djezairi, som frå 1855 budde i Damaskus. Emir Ali Paşa var frå 1914 medlem av Underhuset i det tyrkiske parlamentet og samstundes fyrste visepresident i forsamlinga. Mot slutten av mars 1915 reiste han til Berlin for å forhaldla om britiske og franske muslimske krigsfangar om overføring av desse til det Osmanske riket, og bruken av dei i krigen mot dei allierte. Sjå Neue Freie Presse, 29. mars 1915.

Sitatet i Národní politika er så å sei ordrett identisk med setninga i romanen.

Hans-Peter Laqueur: Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılabı Tarihi, vol 3, part 3 (Türk Tarih Kurumu yayınları, VIII. dizi, sayı 14, Ankara 1991 [last reprint]) p. 422 states that Emir Ali Paşa, deputy chairman of the Meclis-i Mebusan, was the eldest son of Abd el-Kader. The author, historian, born 1881, was an „eye-witness“, he was in his adult life when Emir Ali was elected in 1914, and his account seems reliable enough for me to say that Emir Ali must have been the son of Abd el-Kader.

Linkar

Kjelde: Petr Novák, Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně.

Skrivst òg:Ali bej Hašek

Liman von Sanders, Ottoen flag
*17.2.1855 Stolp (Słupsk) - †22.8.1929 München
Wikipedia deennotr Google søk
sanders1.png

Národní politika, 4.4.1915

Liman von Sanders har i fylgje Lukáš vorte utmennd til øvstkommanderande for den tyrkiske hæren ved Dardanellene. Dette var i samatalen med Wendler om krigsstoda. Lukáš kan òg opplysa om at von Sanders hadde rang som marskalk.

Bakgrunn

Liman von Sanders var ein tysk general og tyrkisk marskalk, mest kjend for si rolle som rådgivar og militær leiar i Tyrkia. Særleg var von Sanders delaktig i å stoppa den britisk-franske ekspedisjonsstyrken under slaget ved Gallipoli. Han er óg vorte skulda for del-ansvar for folkemordet på armenarane i 1915.

Tidspunktet for utnemning som Lukáš nemner stemmer ikkje med historiske fakta (sjå under). Truleg brukte Hašek skrevne kjelder (krigskalenderar og aviser) frå 1915 då han sette saman denne delen av handlinga, men "flytta" hendingane til seint i 1914. Liknande tidsforskyvingar førekjem òg andre stader i romanen. Sjå Siedliska.

Hans-Peter Laqueur

When explaining the war situation to Mr. Wendler (December 20th, 1914), Lukasch mentions that Fieldmarshall Liman von Sanders has been made commander in chief of the Turkish Army at the Dardanelles: Otto Liman von Sanders was a Prussian General, and Ottoman Marshall, he was made CiC of the Ottoman 5th army (Dardanelles) March 24th, 1915 (cf. Liman von Sanders, Fünf Jahre Türkei, Berlin 1920, p. 77).

Linkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Liman šl. Sanders cz

Goltz Paşa, Colmar von der en flag
*12.8.1843 Adlig Biekenfeld (Labiau) - †19.4.1916 Bagdad
Wikipedia deennotr Google søk
goltz.jpg

Das interessante Blatt, 13.9.1914

goltz1.png

Národní politika, 4.4.1915

Goltz Paşa har i fylgje Lukáš kome til Berlin frå Konstantinopel. Dette beroligar han i alle fall Wendler med.

Bakgrunn

Goltz Paşa var ein tysk general, militærhistorikar og forfattar. Han hadde delteke i den fransk-tyske krigen i 1870-71, stod frå 1883 for reorganiseringa av dei tyrkiske stridskreftene. Han vende tilbake til Tyskland i 1895 og hadde fleire høge embete, mellom anna som korps-sjef og inspektør. Etter utbrotet av verdskrigen verdskrigen vart den no pensjonerte generalen militærguvernør i det okkuperte Belgia, frå desember 1914 rådgjevar for Tyrkia.

Reisa som Lukáš viser til fann faktisk stad: Goltz kom fram til Berlin frå Konstantinopel 29. mars 1915. Setningen om Goltz er ein ordrett kopi frå Národní politika 4. april 1915, ein av dei mange frå samtalen mellom humlehandlaren og offiseren som tykkjest å vera henta frå same avisartikkelen.

Hans-Peter Laqueur

Goltz died in Baghdad 1916 of typhus and was buried there immediately, as the transport of a body died from an infectious disease was prohibited. After a couple of months(?, still in 1916) a solution was found and his coffin was transferred to Istanbul and re-buried in the German military cemetery at Tarabya, in the grounds of the German Embassy's summer residence. In 1918 the Kaiser visited the grave there. It had been planned to move the coffin to Germany after the war, but this did not happen and his grave is still there.

Linkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Goltz paša Hašek

Enver Paşaen flag
*22.11.1881 Istanbul - †4.8.1922 Baldusjan (Tadjikistan)
Wikipedia czdeennotr Google søk
vyznam.png

Národní politika, 4.4.1915

Enver Paşa vert saman med andre tyrkiske politikarar og offiserar ramsa opp av Lukáš når han fortel Wendler om kor god den tyrkiske krigsinnsatsen er. Det kjem fram at Enver har vorte dekorert av keisaren.

Bakgrunn

Enver Paşa (İsmail Enver) var ein tyrkisk politikar og general. Han var krigsminister under 1.verdenskrig, og av mange rekna som ein de facto diktator. Nokon stor militær leiar var han ikkje, krigføringa mot Russland var ei katastrofe. Han vert rekna som den hovudansvarlege for massedrapa på armenarane i 1915, han skulda dei for å vera femtekolonnistar. Ved krigslutt flykta han til Tyskland og seinare til Tadsjikistan der han fall i kampen mot den Raude Arme.

Linkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Enver Paša cz Enver Pascha de Enver Paşa tr

Usedom Paşa, Guido vonen flag
*2.10.1854 Quanditten (Sinjavino) - †24.2.1925 Schwerin
Google søk
medalje300315.jpg

Národní Politika 1.4.1915

vyznam.png

Národní politika, 4.4.1915

Usedom Paşa vert nemnd når Lukáš prøver å overtyda Wendler om den krigs-stoda. Han kan opplysa om at vise-admiral Usedom Pasja var vorte dekorert av keisaren vår.

Bakgrunn

Usedom Paşa var ein tysk vise-admiral som frå august 1914 leia spesialkommandoen til den tyske marina i Tyrkia (Sonderkommando Kaiserliche Marine Türkei). Han leia dei tyrkiske styrkane i slaget ved Dardanellene og fekk ein stor del av æra for at dei allierte invasjonsstyrkane vart slegne tilbake. 26. mars vart han dekorert med Militære Fortenestekrossen fyrste klasse av Franz Joseph I, sjå presseklippa under.

Linkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Usedom paša Hašek

Cevat Paşaen flag
*14.9.1870 Istanbul - †13.3.1938 Istanbul
Wikipedia entr Google søk
cevat.jpg

Das interessante Blatt, 9.9.1915

vyznam.png

Národní politika, 4.4.1915

Cevat Paşa var i fylgje Lukáš ein tyrkisk general som hadde vorte dekorert av vår keisar.

Bakgrunn

Cevat Paşa (Cevat Çobanlı) var ein tyrkisk general og førar for Gallipoli-festninga som utmerka seg under slaget ved Dardanellene 18. mars 1915. Mot slutten av månaden vart han dekorert med Militärverdienstkreuz 2. klasse av keisar Franz Joseph I. Han vart og gjeven tilnamnet Helt av 18. mars. Cevat fekk tittelen Paşa etter sigeren, vart ynkst til lukke av keisar Wilhelm, og det kjem fram av avisklipp at han var utdanna i Tyskland.

Linkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Dzevad pasha en Dževad paša cz Dschewad pascha de

Marchese di San Giulianoen flag
*10.12.1852 Catania - †16.10.1914 Roma
Wikipedia itsv Google søk
giuliano.jpg

San Giuliano e il ministro degli Esteri austriaco Leopold Berchtold ad Abbazia, Austria (oggi Croazia), nell'aprile 1914.

giuliano2.png

Böhmerwalds Volksbote, 18.10.1914

San Giuliano vert nemnd av Wendler som tydelegvis ikkje visste at San Giuliano døydde tidlegare på året. Wendler er forarga over at Italia som alliert med Sentralmaktene enno er nøytralt og han lurer på om San Giuliano søv. Samtalen med Lukáš fann stad like før jul i 1914.

Bakgrunn

San Giuliano var ein italiensk adelsmann (marki) og politikar frå Sicilia som var utanriksminister frå 1910 til han døydde i 1914. Han var, kanskje med unnatak av Grey, nok den politikaren som gjorde mest for å sameina partane under juli-krisa i 1914. Han var tilhengar av nøytralitet men hadde lenge vore død då Italia kom med i krigen på Ententen si side, 23.mai 1915. Hans eigentlege namn var Antonino Paternò Castello.

Linkar

Sitat
[1.14.5] Chmel mně ve skladištích hnije, uzávěrky domácí jsou slabé, export rovná se nule, a Italie zachovává neutralitu. Proč Italie obnovovala ještě v roce 1912 s námi trojspolek? Kde je italský ministr zahraničních záležitostí markýz di San Giuliano? Co dělá ten pán? Spí nebo co? Víte, jaký jsem měl do vojny roční obrat a jaký mám dnes?

Skrivst òg:Marquess San Giuliano en Markýz di San Giuliano cz

Blahníken flag
Google søk

Blahník var hundehandlar og Švejk sin medsamansvorne i forsøket å skaffa Lukáš ein hund, han stod fysisk for tjuveriet av stall-pinscheren Fox i [I.15]. Den tvilsame dåden vart planlagd i ei lita kneip ved Zamecké schody i Malá Strana.

Bakgrunn

har nok ein modell frå det verkelege liv, og etter soga å døma arbeidde han ved kennelen til Svět Zvířat på Klamovka.

Sitat
[1.14.6] „Je to opravdu stájový pinč? Můj obrlajtnant jinýho nechce.“ „Fešák stájovej pinč. Pepř a sůl, dovopravdy čistokrevnej, jako že ty jseš Švejk a já Blahník. Mně jde vo to, co žere, to mu dám a přivedu ti ho.“
Puntíken flag
Google søk

Puntík var ein svart spisshund frå Klamovka, nemnd i dialogen mellom Švejk og Blahník då dei planla hundetjuveriet. Puntík betyr 'Flekk'.

Sitat
[1.14.6] Tak jsem musel koupit kotletu. Dal jsem mu ji očichat a běžím, pes za mnou. Paní křičela: ,Puntíku, Puntíku,’ ale kdepak milej Puntík. Za kotletou běžel až za roh, tam jsem mu dal řetízek na krk a druhej den už byl v psinci nad Klamovkou.
Foxen flag
Google søk
fox_inserat.png

Prager Tagblatt, 31.3.1915

Fox var stallpinsjeren som vart stolen av Blahník og Švejk for så å bli gjeven til Lukáš. Han vart omdøypt til Max då han fekk ny eigar og si nye imponerande stamtavle. Fox vert fyrst nemnd når Švejk innsmigrande spør ut tenestejenta som går tur med huden om kva matvanar dyret har.

Bakgrunn

Hundehistoriene har som det meste i Švejk heilt klåre koblingar til forfattaren sit eige liv og erfaringar. Jaroslav Hašek dreiv ei kort stund i 1910-11 sitt eige "kynologiske institutt" ved Víla Svět ZvíratKlamovka. Akkurat som Švejk forfalska han stamtavler.

31. Mars 1915 vart det i Prager Tagblatt trykt ei kort etterlysing etter ein stolen hund som har påfallande likheiter med hundehistoria i romanen. Opplysningar vart bedd gitt mot ei 30 kroner finnarløn til Hotel Svarte HestNa Přikopě, gata der Kraus fann att den stolne kjæledeggen sin. Me veit at Jaroslav Hašek flittig las aviser frå akkurat denne tidsperioden ettersom fleire sitat frå desse avisene er nesten ordrett attgjevne i romanen, spesielt i samtalen mellom Wendler og Lukáš. Sjå Meuse for meir om dette temaet.

Linkar

Sitat
[1.14.6] „Tak to je tedy váš pejsek,“ přerušil ji Švejk, „to je škoda, že můj obrlajtnant nemůže žádnýho psa vystát, já mám velice rád psy.“ Odmlčel se a náhle vyrazil: „Každej pes ale taky všechno nežere.“ „Náš Fox si strašně vybírá, jeden čas nechtěl vůbec jíst maso, až teď opět.“ „A co žere nejradši?“„Játra, vařená játra.“
Pejcharen flag
Google søk

Pejchar var ein slaktar frå Protivín, omtala når Švejk innsmigrar seg hjå tenestejenta som luftar hunden som snart skal bli stolen. Švejk kan opplysa om at han er bror til Pejchar.

Sitat
[1.14.6] „Tak jsme nedaleko od sebe,“ odpověděl Švejk, „já jsem z Protivína.“ Tato znalost místopisu českého jihu, nabytá kdysi při manévrech v tom kraji, naplnila srdce dívky krajanským teplem. „Tak znáte v Protivíně na náměstí řezníka Pejchara?“
Jarešen flag
Google søk

Jareš vert omtala når Švejk laug på seg at han var son til ein Jareš i Ražice, då han snakka med tenestejenta til oberst Kraus.

Bakgrunn

(Antonín) var bestefar til forfattaren. Sjå Jareš.

Sitat
[1.14.6] „Toho tam mají u nás všichni rádi,“ řekl Švejk, „von je moc hodnej, úslužnej, má dobrý maso a dává dobrou váhu.“ „Nejste vy Jarešův?“ otázala se dívka, začínajíc sympatisovat s neznámým vojáčkem. „Jsem.“ „A kterýho Jareše, toho z Krče u Protivína, nebo z Ražic?“ „Z Ražic.“
Vydraen flag
Google søk

Vydra var ein fabrikkeigar som hadde vorte fråstolen ein St.Bernhards-hund, noko som kom fram i samtalen mellom Blahník og Švejk i samband med hundetjuveriet.

Sitat
[1.14.6] „Pohostím ho hovězíma,“ rozhodl se Blahník, „na ty jsem už dostal bernardýna továrníka Vydry, náramně věrný zvíře. Zejtra ti psa přivedu v pořádku.“
Fuchsen flag
Google søk

Fuchs eigde ein papirhandel der Blahník kjøpte eit blankt stamtavle-formular som Švejk kunne fylla ut.

Sitat
[1.14.6] Pak jsem ho, když se nažral, uvázal na řetízek a táh jsem ho přes Václavské náměstí na Vinohrady, až do Vršovic. Po cestě mně vyváděl pravé divy. Když jsem přecházel elektriku, lehl si a nechtěl se hnout. Snad se chtěl dát přeject. Přines jsem s sebou taky čistý rodokmen, kterej jsem koupil u papírníka Fuchse. Ty umíš padělat rodokmeny, Švejku.
von Bülowen flag
Google søk

Bülow var namnet på ein kennel i Leipzig (og sikkert eigaren av den) der Max ifylgje stamtavla skulle koma frå. Det er uvisst om denne har eksistert eller er oppdikta.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
von Kahlsberg, Arnheimen flag
Google søk

Kahlsberg var ein hund; den fiktive faren til Max med fyrste-premie frå stallpinscher-utstillinga i Berlin i 1912.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
von Trautensdorf, Emmaen flag
Google søk

Trautensdorf var ein hund; den den fiktive mora til Max og hadde gullmedalje frå Nürnberg-selskapet for oppdrett av reinrasa hundar.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
von Busenthal, Siegfrieden flag
Google søk

Busenthal var ein hund; den den fiktive morfaren til Max, ein pinsjer.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

14. Švejk som oppassar hos løytnant Lukáš


© 2009 - 2017 Jomar Hønsi Sist oppdatert: 12/5-2018