Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Personar

Romanen på nettŠvejk museumLiterární ArchivReisedagbokBlogFacebookKontakt

Franz Ferdinand og Sophie ved avreisa frå rådhuset i Sarajevo, 5 minutt før attentatet 28.juni 1914.

Den gode soldaten Švejk er ein roman med eit uvanleg rikt persongalleri. I tillegg til dei mange som deltek direkte i handlinga, vert eit stort tal fiktive og reelle personar (og dyr) nemnde, enten i anekdotane til Švejk, direkte av forfattaren eller indirekte gjennom ord og uttrykk.

Denne sida inneheld ei oversikt over alle som er omtala i boka, frå Napoléon i innleinga til kaptein Ságner i dei siste linjene av den ufullførde del fire. Lista er sortert etter når personen fyrst blir nemnd. Kapitteloverskriftene er fritt omsette til nynorsk av utgjevarane av denne vev-sida. I januar 2014 manglar enno 20 omtalar.

  • Sitata er frå Jaroslav Šerák sin online-versjon av romanen og har linkar til det relevante kapittelet
  • Verktøylinjene har linkar for direkte oppslag i Wikipedia, Google søk og Švejk online.

Enkelte namn manglar i Odd Bang-Hansen si norske oversetjing av Švejk (som er forkorta). Dette gjeld til dømes heile innleiinga. Tsjekkiske namn er i den norske utgåva skrivne utan aksentar og i nokre høve fornorska.

Personnamna har farge etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: Doktor Grünstein som tek direkte del i handlinga, Heinrich Heine som historisk person, og Ferdinand Kokoška som oppdikta person, nemnd i dialogar eller anekdotar. Merk at ei rekkje tilsynelatande fiktive personar faktisk har klårt gjenkjennelege førebilete frå det verkelege liv. Sjå m.a. Lukáš og Wenzl.

>> Den gode soldat Švejk liste over folk som er omtala i romanen (581) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

Innleing

Napoléon Bonaparteen flag
*15.8.1769 Ajaccio - †5.5.1821 St.Helena
Wikipedia czdeenfrnnno Google søk
napoleon.jpg

På Fontainebleau etter nederlaget i 1814.

Napoléon har æra over å vera den fyrste personen som vert nemnd i romanen. Han vert òg nemnd i [I.1], og dukkar dessutan opp seinare i romanen. Mellom anna omtala Švejk om han då toget stoggar før Tábor i [II.1]. Napoléon kom fem minutt for seint til slaget ved Waterloo og dermed gjekk heile ryktet hans i dass.

Bakgrunn

Napoléon var keisar av Frankrike frå 18.mai 1804 til 6.april 1814. Han hadde gradvis kome til makta i åra etter den franske revolusjonen, mest grunna sitt uvanlege militære talent og store sigrar på slagmarka. Han erobra og regjerte over det meste av det vestlege og sentrale Europa og hadde eit par år også makta i Egypt. Eit mislukka felttog i Russland i 1812 svekka posisjonen hans, og la grunnlaget for det endelege nederlaget ved Waterloo i 1815.

Fleire av slaga under Napoleons-krigane er mende i romanen: Leipzig, Aspern og Waterloo. Napoléon vann ein stor siger i det einaste større slaget han var med i på tsjekkisk jord: Austerlitz (no Slavkov) ved Brno 2.desember 1805.

Sitat
[Úvod] Velká doba žádá velké lidi. Jsou nepoznaní hrdinové, skromní, bez slávy a historie Napoleona. Rozbor jejich povahy zastínil by slávu Alexandra Macedonského. Dnes můžete potkat v pražských ulicích ošumělého muže, který sám ani neví, co vlastně znamená v historii nové velké doby.
[1.1] Palivec byl známý sprosťák, každé jeho druhé slovo byla zadnice nebo hovno. Přitom byl ale sečtělý a upozorňoval každého, aby si přečetl, co napsal o posledním předmětě Victor Hugo, když líčil poslední odpověď' staré gardy Napoleonovy Angličanům v bitvě u Waterloo.
[1.10] A tak slova Napoleonova "Na vojně se mění situace každým okamžikem" došla i zde svého úplného potvrzení.
[1.14.2] Každý z nich je Napoleonem: "Povídal jsem našemu obrstovi, aby telefonoval do štábu, že už to může začít".
Aleksander den storeen flag
*20.6.356 BC Pella - †10.6.323 BC Babylon
Wikipedia czdeennnno Google søk

Aleksander den store vert introdusert som ein som Švejk overgår ryet til!

Alexander dukkar opp ved fleire høve seinare i romanen, mellom anna i forfattaren sine betraktningar rundt offiserstenar-stillingen i [I.14]. Her vert det opplyst at Alexander òg hadde sin eigen Putzfleck.

Bakgrunn

Aleksander den store var konge av Makedonia. Dei greske bystatane hadde alt vorte samla under far hans, Filip II. Aleksander erobra Persia, Egypt og ei rekkje andre kongedømme og nådde heilt fram til det nordlege India. Erobringane førte til ei rask spreiing av gresk kultur på det Eurasiatiske kontinentet. Dermed fekk han stor betydning for den seinare utbreiinga av hellensk kultur og språk.

Sitat
[Úvod] Velká doba žádá velké lidi. Jsou nepoznaní hrdinové, skromní, bez slávy a historie Napoleona. Rozbor jejich povahy zastínil by slávu Alexandra Macedonského. Dnes můžete potkat v pražských ulicích ošumělého muže, který sám ani neví, co vlastně znamená v historii nové velké doby.
[1.14.2] Instituce důstojnických sluhů je prastarého původu. Zdá se, že již Alexandr Macedonský měl svého pucfleka.

Skrivst òg:Alexandr Macedonský Hašek Alexandr Veliký cz Alexander der Große de Alexander the Great en Mégas Aléxandros gr

Voják Švejk, Josefen flag
Wikipedia czdeennnpl Google søk
obalka.png

Josef Lada sin fyrste teikning av Švejk, 1921

svejk.jpg

© Josef Lada, 1955

Švejk vert nemnd alt i fyrste avsnittet i innleinga og han er sjølvsagt hovudperson i romanen. Han var ein hundehandlar frå Praha som levde av å selgja bastardar som han forfalska stamtavlene til. Švejk var ugift og brukte mykje tid på kneipene i Praha.

Švejk var svært talefør, men hans åndelege horisont er enno i dag under debatt. Kjendt er det at han vart dimmitert frå hæren grunna dårskap, men dette var nesten sikkert tilgjort. Han hadde eit godt minne og hadde lese ein del, noko som indikerer at dei begrensa mentale evnene kan ha vore skodespel. Forfattaren slår i etterordet til del ein av romanen utrykkeleg fast at han aldri meinte å framstilla Švejk som ein tosk, dermed burde den saka vera klår.

Politisk var han tilsynelatande uengasjert, berre i korte glimt kjem det fram at han var mot Austerrike og den katolske kyrkja, sjølv om han ofte sa akkurat det motsette. Švejk kunne vera både løgnaktig og tjuvaktig, men synte i andre tilfelle prov på moralsk substans, mest mot slutten av romanen. Han kunne òg framstå som kynisk - kanskje eit forsvar mot dei brutale omgjevnadane han var oppe i.

Švejk kom gjennom krigen uskadd, men kva som hende ved fronten er uvisst, etter som romanen aldri vart fullførd. Førenamnet Josef blir fyrst kjend i tilståinga til Švejk på Policejní ředitelství i andre kapittelet. I løpet av handlinga er hovudpersonen nemnd over 2 000 gonger i ein roman på litt over 200 000 ord.

Personopplysingar

Forfattaren er sparsam med personlege opplysningar om helten sin, men noko kan lesast eller deduserast frå romanen. Švejk sin alder må ved krigsutbrotet ha vore mellom 31 og 36 og var ein såkalla Landsturm-mann (reservist). Dette kan utleiast frå omstenda rundt mønstringa på Střelecký ostrov.

Det vert tidleg opplyst om at soldaten leid av gikt, og livnærde seg av hundehandel. Seinare kjem det fram at faren heitte Prokop Švejk og mora Antonie Švejková og soldaten tykkjest å vera fødd i Dražov ved Strakonice. Ved krigsutbrotet må han ha budd nær U kalicha i Praha II.. Gjennom anekdotar veit me dessutan at han nokre år før arbeidde i Moravská Ostrava. Mange år tilbake var han dessutan på vandring og han kom heilt fram til Bremen. Dessutan hadde han ein gong budd i Opatovická ulice.

Som alle veit vart han for mange år sidan dimmitert frå hæren grunna dårskap, men så kjem ein logisk brist: han var likevel med på militærmanøvrar, og det opptil fleire gonger. Me veit dessutan at han 20.desember 1914 var tenar hjå Lukáš i Praha. Som soldat hadde han tenestegjord hjå IR91 i Budějovice, og det var dette regimentet han gjekk inn att i etter krigsutbrotet, truleg tidleg i 1915. Utover dette veit me at han hadde vore med på militærøvingar i Písek, Velké Meziříčí, Veszprém og Osijek. Švejk hadde dessutan gjort teneste som soldat i Trident (Trento), og denne byen er eit tema som dukkar opp i alle tre variantane av "Den gode soldat" (1911, 1917, 1921).

Bakgrunn

Den gode soldaten Švejk er til sjuande og sist eit resultat av forfattaren sin litterære kreativitet, men han har som ein del andre personar i handlinga heilt konkrete førebilete frå det verkelege liv. Den mest opplagde av desse er forfattaren sjølv; han tileignar fleire av sine eigne karaktertrekk og biografiske detaljar til helten sin. Sjå Jaroslav Hašek for meir om desse samanhengane.

Eit lånt namn

Sjølve namnet Josef Švejk er nesten sikkert henta frå ein verkeleg person. Ein ung mann med dette namnet var registerert på adressa ved sida av U kalicha frå juni 1912, og kan vel ha budd der òg då Jaroslav Hašek fann opp den gode soldaten sin våren 1911. Det er særs truleg at Jaroslav Hašek kjende denne mannen (eller visste om han), spesielt avdi dei begge frå 1916 tenestegjorde i České legie. Når det er sagt har han truleg ikkje brukt meir enn namnet til soldaten, andre samanhengar er vanskelege å knyta.

Ein anna Josef Švejk som forfattaren må ha visst om var riksrådsmedlem for Agrarpartiet, og denne personen har endå meir truleg lånt namnet sin til den gode soldaten i 1911. Den unge Josef er derimot ein god kanditat når det gjeld gjenfødinga av Švejk i 1917 og ikkje minst i 1921 (det er fyrst no Švejk vert forbunden med U kalicha). For vidare vurderingar, sjå Josef Švejk.

Offiserstenar Strašlipka

Ein anna person som ofte vert nemnd som modell for den gode soldaten er František Strašlipka, tenaren til Oberleutnant Rudolf Lukas frå krigsutbrotet fram til sistnemnde vart teken til fange 24.september 1915. Utover plassen hans i kommando-hierarkiet i IR91, var Strašlipka truleg inspirasjonen til Švejk sine tallause historier.

Utover dette er Švejk og František Strašlipka sine karrierar i K.u.k. Heer høgst ulike. Strašlipka var Putzfleck hjå Rudolf Lukas heilt frå starten av krigen og var med han i felten umiddelbart. Švejk var på si side Landsturm-reserve og etter innkallingsdatoane å døma 10 år eldre enn Strašlipka. Han vart kalla inn til teneste fleire månader seinara og var ikkje tenar berre for Lukáš. I motsetning til Strašlipka var han superarbitrert og tenestegjorde òg som ordonnans, ei rolle fyrstnemnde aldri hadde.

Zdeněk Matěj Kuděj

Sist men ikkje minst har forfattaren dikta inn brotstykke frå livsløpet til sin gode ven Zdeněk Matěj Kuděj (1881 - 1955) i romanen. Dette er spesielt tydeleg i del I der mange kapittel har liten samanheng med forfattaren sine eigne opplevingar.

Eksterne lenkar

KjeldeRadko Pytlík, Jaroslav Šerák, Jan Morávek, Jan Prchal

Sitat
[Úvod] Velká doba žádá velké lidi. Jsou nepoznaní hrdinové, skromní, bez slávy a historie Napoleona. Rozbor jejich povahy zastínil by slávu Alexandra Macedonského. Dnes můžete potkat v pražských ulicích ošumělého muže, který sám ani neví, co vlastně znamená v historii nové velké doby. Jde skromně svou cestou, neobtěžuje nikoho, a není též obtěžován žurnalisty, kteří by ho prosili o interview. Kdybyste se ho otázali, jak se jmenuje, odpověděl by vám prostince a skromně: „Já jsem Švejk…“
Artemisen flag
Wikipedia czdeenno Google søk

Artemis var nemnd indirekte av forfattaren gjennom utrykket "tempelet til gudinna i Efesos". Sjå Artemistempelet.

Bakgrunn

Artemis var ei gresk gudinne, dotter av Zevs, tvillingsyster til Apollon. Artemis var den jomfruelege månegudinna for jakt, helbredelse, kyskheit og barnefødslar. Ho var dessutan beskyttar av ville dyr og villmarka. Ho var ofte tilbedd som fruktbarheitsgudinne. Det romerske namnet henna var Diana.

Namnet henner brukte Jaroslav Hašek direkte i ein artikkel i Čechoslovan 29.januar 1917 (10.2 vår kalendar), men då i den romerske varianten Diana.

Když se zametá, Čechoslovan, 29.januar 1917: A náš redaktor chtěl se dostat do dějin. Stejně jako Hérostratés, když zapálil chrám bohyně Diany, právě v tu noc, kdy se narodil Alexandr Veliký. Jenže Hérostratos měl před ním tu výhodu, že nebyl osobní.

Kjelde: wikipedia.no

Sitat
[Úvod] Mám velice rád tohoto dobrého vojáka Švejka, a podávaje jeho osudy za světové války, jsem přesvědčen, že vy všichni budete sympatizovat s tím skromným, nepoznaným hrdinou. On nezapálil chrám bohyně v Efesu, jako to udělal ten hlupák Herostrates, aby se dostal do novin a školních čítanek.

Skrivst òg:Ἄρτεμις gr

Herostratosen flag
Wikipedia czdeenno Google søk

Herostratos vert her latterleggjort som den strake motsetninga til den smålåtne roman-helten Švejk. Herostratos vart direkte omtala som tosken som sette fyr på tempelet i Efesos for å få namnet sitt i aviser og skulebøker.

Bakgrunn

Herostratos (òg kalla Herostrates) sette fyr på Artemistempelet i Efesos i 356 f.kr. for å bli kjend, jamfør herostratisk berømt. Han vart avretta same året.

Dette var ikkje fyrste gongen Jaroslav Hašek skeiv om Herostratos. I ein bitande artikkel i Čechoslovan 29.januar 1917 (10. februar) dukkar ein liknande biletbruk opp. Målet er lett å identifisera sjølv om namn ikkje vert nemnde: Bohdan Pavlů, redaktør i den konkurrerande vekeavisa Čechoslovák i Petrograd.

Sergej Soloukh (2017) peiker òg på parallellen til soga Cena slávy frå 1913. Her har rettnok forfattaren bytt ut namnet med Efialtes men det er utan tvil Herostrates, Efesos og tempelet til gudinna Diana han omtalar.

Když se zametá

A náš redaktor chtěl se dostat do dějin. Stejně jako Hérostratés, když zapálil chrám bohyně Diany, právě v tu noc, kdy se narodil Alexandr Veliký. Jenže Hérostratos měl před ním tu výhodu, že nebyl osobní.

Cena slavý

Ve starověku žil v Řecku muž jménem Efialtes, jehož jedinou tužbou bylo, aby se stal slavným a aby se o něm mluvilo. Aby toho dosáhl, šel a zapálil nádherný chrám bohyně Diany v Efesu, jeden ze sedmi divů světa.

Eksterne lenkar

Sitat
[Úvod] Mám velice rád tohoto dobrého vojáka Švejka, a podávaje jeho osudy za světové války, jsem přesvědčen, že vy všichni budete sympatizovat s tím skromným, nepoznaným hrdinou. On nezapálil chrám bohyně v Efesu, jako to udělal ten hlupák Herostrates, aby se dostal do novin a školních čítanek.

Skrivst òg:Herostrates Hašek Herostratus en

Hašek, Jaroslav Matěj Františeken flag
*30.4.1883 Praha - †3.1.1923 Lipnice nad Sázavou
Wikipedia czdeennnruuk Google søk
hasek.jpg

O životě Jaroslava Haška, Zdena Ančík, 1953

hasek_epitafy.png

Kopřivy, 10.9.1914

Hašek er referert til fem gonger i romanen. Den fyrste er underskrifta i henholdsvis innleiinga der han signerer som "forfattaren". Deretter dukkar han opp i eg-form når han omtalar offiserstenarar i [I.14]. I etterordet til del ein skriv han under med fullt namn. Sjølvsagt er namnet hans òg med på omslaget.

Bakgrunn

Hašek var ein tsjekkisk forfattar, mest kjend for den ufullførde satiriske romanen Den gode soldat Švejk og hans eventyr i verdskrigen, på norsk unøyaktig oversett til Den tapre soldat Švejk. Han skreiv i tillegg om lag 1500 forteljingar, var medforfattar til ei diktsamling, medvirka dessutan til skodespel og kabaretar. Jaroslav Hašek er rekna som ein framståande satirikar, og Švejk, som er omsett til 58 språk, er den mest oversette boka skrive på tsjekkisk nokon sinne.

Romanen om Švejk er tett knytta til forfattaren sine eigne opplevingar i K.u.k. Heer i 1915, og forfattaren dreg òg inn mange sjølvbiografiske element frå andre epokar i livet sitt. For fleire opplysningar om dette emnet, sjå Jaroslav Hašek på sida 'Who is Who'.

Eksterne lenkar

Sitat
[Úvod] On nezapálil chrám bohyně v Efesu, jako to udělal ten hlupák Herostrates, aby se dostal do novin a školních čítanek.
A to stačí. Autor.
[1.14.2] U 91. pluku znal jsem jich několik. Jeden pucflek dostal velkou stříbrnou proto, že uměl báječně péct husy, které kradl...
[1.14.2] Viděl jsem jednoho zajatého důstojnického sluhu, který od Dubna šel s druhými pěšky až do Dárnice za Kyjevem...
[1.14.2] Nikdy nezapomenu toho člověka, který se tak mořil s tím přes celou Ukrajinu...
[1.16] Stane-li se však slovo Švejk novou nadávkou v květnatém věnci spílání, musím se spokojit s tímto obohacením českého jazyka. Jaroslav Hašek.

Skrivst òg:Ярослав Гашек ru Ярослав Гашек ua

Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

1. Den gode soldat Švejk grip inn i verdskrigen

Erzherzog Franz Ferdinanden flag
*18.12.1863 Graz - †28.6.1914 Sarajevo
Wikipedia czdeenhuno Google søk

Franz Ferdinand var den Ferdinand Švejk ikkje kjende. Romanen startar med at fru Müllerová fortel Švejk at "dei har slege i hel vår Ferdinand". Švejk kjenner to som heiter Ferdinand, ein apotekartenar og ein som samlar hundelort. Ikkje før fru Müllerová opplyser om at det er den tjukke, gudfryktige frå Konopiště som er skoten, skjønar ein at det er snakk om det lagnadstunge attentatet i Sarajevo.

Bakgrunn

Franz Ferdinand var brorson til keisar Franz Joseph I og tronarving i Austerrike-Ungarn i frå 1896 til 1914. Han vart myrda i Sarajevo i 1914 saman med kona Sophie, ei hending som indirekte utløyste fyrste verdskrigen. Hans fulle namn var Franz Ferdinand Carl Ludwig Joseph Maria von Österreich-Este. Han eigde slottet Konopiště der familien oppheldt seg mykje.

Franz Ferdinand sine sine politiske synspunkt var relativt liberale. Han var motstandar av preventiv krigføring mot Serbia og han gjekk inn for ein omdanning av Austerrike-Ungarn til ein føderal stat der dei slaviske folka vart stilte på likefot med tyskarar og ungararar.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] „Tak nám zabili Ferdinanda,“ řekla posluhovačka panu Švejkovi, který opustiv před léty vojenskou službu, když byl definitivně prohlášen vojenskou lékařskou komisí za blba, živil se prodejem psů, ošklivých nečistokrevných oblud, kterým padělal rodokmeny.

Skrivst òg:Ferdinand Hašek František Ferdinand cz Ferenc Ferdinánd hu

Paní Müllerováen flag
Google søk

Müllerová var tenestejente heime hjå Švejk. Fyrste dialog i romanen er mellom desse to, dei diskuterer nyheita om attentatet i Sarajevo der tronarving Franz Ferdinand og kona vart myrda av serbiske nasjonalistar. Ho hadde lese om skota i avisa så samtalen fann nok stad 29.juni 1914 (kveldsavisenen dagen kom på trykk før nyhenda kom).

Fru Müllerová vert deretter ikkje nemnd att før Švejk vart sett fri i [I.6]. Då hadde ho alt leigd ut rommet hans til andre.

I neste kapittelet kjem den vidkjende scena då gamle fru Müllerová trillar Švejk til sesjon i rullestol. Siste gongen den gode soldaten er heime [I.10] finn han ut den stakkars dama vart arrestert same kvelden som han var til sesjon og at ho hadde vorten send til konsentrasjonsleiren Steinhof.

Bakgrunn

Ei mogeleg inspirasjonskjelde er ei viss Marie Müllerová, veninna til redaktør Michal Kacha som var ein av Hašek sine kameratar frå anarkist-rørsla (Radko Pytlík). Ei anna hypotese er at ho fekk namnet sitt frå Marie Müllerová, visstnok ei bordellmamma ved sida av U kalicha (Jan Berwid-Buquoy). Men det var mange som heitte Müller i Praha på den tida (7537 oppføringar i politiregistera mellom 1850 og 1914, av dei 531 berre på Marie), så her er det rom for ytterlegare spekulasjonar.

Müllerová er ikkje med i dei to tidlege versjonane av Švejk, men i Dobrý voják Švejk v zajetí vert rolla hennar delvis spela av Švejk sin tenar Bohuslav som skyv sjefen sin avgarde til opptakskommisjonen i rullestol. Dette tyder på at Müllerová knapt er meir enn eit namn som vert tildelt ei litterær rolle.

Eksterne lenkar

KjeldeRadko Pytlík, Jan Berwid-Buquoy

Sitat
[1.1] „Tak nám zabili Ferdinanda,“ řekla posluhovačka panu Švejkovi, který opustiv před léty vojenskou službu, když byl definitivně prohlášen vojenskou lékařskou komisí za blba, živil se prodejem psů, ošklivých nečistokrevných oblud, kterým padělal rodokmeny. Kromě tohoto zaměstnání byl stižen rheumatismem a mazal si právě kolena opodeldokem. „Kerýho Ferdinanda, paní Müllerová?“ otázal se Švejk, nepřestávaje si masírovat kolena, „já znám dva Ferdinandy.
Ferdinanden flag
Google søk

Ferdinand var tenar hjå Drogerie Průša og drakk opp ei flaske hårbalsam ved uhell. Dette var den fyrste Ferdinand Švejk kjende.

Bakgrunn

Ferdinand er truleg inspirt av ein av forfattarane sine kollegaer frå lærlingetida si som apotekar i 1898 og 1899. Han nemner ofte ein Ferdinand i ein samling soger "Frå det gamle apoteket". I desse forteljingane er eigaren av apoteket rettnok ein viss Kološka, ikkje Průša. Sjå Drogerie Kokoška.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] „Kerýho Ferdinanda, paní Müllerová?“ otázal se Švejk, nepřestávaje si masírovat kolena, „já znám dva Ferdinandy. Jednoho, ten je sluhou u drogisty Průši a vypil mu tam jednou omylem láhev nějakého mazání na vlasy, a potom znám ještě Ferdinanda Kokošku, co sbírá ty psí hovínka. Vobou není žádná škoda.“
Průša, Františeken flag
*Votice 17.10.1862 - †Král. Vinohrady 22.5.1915
Google søk
prusa2.png

Národní politika, 27.9.1902

prusa1.png

Adresář královského hlavního města Prahy, 1910

Průša var eigaren av apoteket der Ferdinand gjorde teneste.

Bakgrunn

Průša var eigar av apoteket Drogerie PrůšaTylovo náměstí i Královské Vinohrady. Jaroslav Hašek arbeidde her som lærling ei tid mellom mars 1898 og september 1899. Akkurat når han starta er uvisst, men det hende etter at han hadde vorte oppsagd på Drogerie Kokoška.

Apotekaren var fødd i 1862 i Votice, var gift med Mathilde (f. 1872) og dei fekk sonen Rudolf. Familien flytta til Královské Vinohrady i 1893 og budde der sidan. Ellers veit me lite om han men avisannonsar viser at apoteket eksisterte minst fram til 1915, året han døydde. I 1916 kunne Čech melda at enkja vart utsett for eit grovt svindelforsøk, men at gjerningsmannen vart arrestert og dømd til 5 månaders fengsel. Av dødsprotokollen kjem det fram at Průša fekk hjerneslag, at han leid av sukkersykje og budde i Vinohrady čp. 603 då han gjekk bort.

Annonsar frå ein apotekar Fr. Průsa dukka opp alt i 1890 men då frå Kamenice nad Lipou. Likevel kan det slåast fast at det dreiar seg om den same Průša ettersom politiregisteret oppgjev at sonen Rudolf var fødd i nettopp Kamenice i 1893.

Průša er det fyrste av mange døme på korleis forfattaren dreg inn fragment frå sine eigne opplevingar for å skapa bakteppet til romanen. Sjølv om Průša her virkar som ein oppdikta person er han henta frå det verkelege liv. Dette er truleg tilfelle med dei fleste av dei "fiktive" personane i novella; svært få namn var rein oppdikting. Rolla deira i forteljinga kan vera forvridd eller mystifisert men namna var sjeldan tilfeldige.

Eksterne lenkar

KjeldeRadko Pytlík, Jaroslav Šerák

Sitat
[1.1] Jednoho, ten je sluhou u drogisty Průši a vypil mu tam jednou omylem láhev nějakého mazání na vlasy, a potom znám ještě Ferdinanda Kokošku, co sbírá ty psí hovínka. Vobou není žádná škoda.“

Skrivst òg:Pruscha de

Kokoška, Ferdinanden flag
Google søk

Kokoška plukka hundeskit. Han var den andre Ferdinand Švejk kjende.

Bakgrunn

Namnet er nok inspirert av den likenamnde Kokoška, forfattaren sin sjef ved Drogerie Kokoška i 1898. Hašek skal ha vorte oppsagd av han etter å ha teikna om ansiktet på ei ku slik at den likna sjefen. Her gjer forfattaren han ytterlegare til narr ved å la han samla hundelort.

Kjelde: Václav Menger

Sitat
[1.1] Jednoho, ten je sluhou u drogisty Průši a vypil mu tam jednou omylem láhev nějakého mazání na vlasy, a potom znám ještě Ferdinanda Kokošku, co sbírá ty psí hovínka. Vobou není žádná škoda.“
Herzogin Sophie Chotek von Chotkowaen flag
*1.3.1868 Stuttgart - †28.6.1914 Sarajevo
Wikipedia czdeenhuno Google søk

Sophie vert i romanen aldri nemnd med namn, berre omtala som "erkehertuginna som køyrde i ein automobil i Sarajevo saman med erkehertugen sin". Švejk er tydelegvis ikkje klar over at ho òg vart skoten, ettersom han omtalar ho som ei enkje som må finna seg ein ny erkehertug, ein endå tjukkare ein.

Bakgrunn

Sophie var ei böhmisk adelsdame og gift med den austerrikske og ungarske tronarvingen Franz Ferdinand. Ho mista livet saman med mannen i Sarajevo. Ho vart aldri godteken som kongeleg i Habsburg-dynastiet ettersom ho var av lågare byrd. Borna til Sophie og Franz Ferdinand hadde dermed ikkje arverett til trona. Fullt namn: Sophie Maria Josephine Albina Gräfin Chotek von Chotkowa und Wognin.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] „Práskli ho v Sarajevu, milostpane, z revolveru, vědí. Jel tam s tou svou arcikněžnou v automobilu.“ „Tak se podívejme, paní Müllerová, v automobilu. Jó, takovej pán si to může dovolit, a ani nepomyslí, jak taková jízda automobilem může nešťastně skončit.

Skrivst òg:Žofie Chotková cz Sophie Chotek von Chotkowa de Chotek Zsófia hu

Guden flag
Wikipedia czdeennnno Google søk
gud.jpg

Gud slik Michelangelo såg han for seg.

Gud vert her vist til av Švejk som sler fast ovafor Müllerová at erkehertugen Franz Ferdinand no kviler i Guds fang. Det er sjølvsagt den kristne Gud det er tale om. Gud vert nemnd mange gonger i romanen, mest gjennom kraftuttrykk som Himmelherrgott!.

I [I.12] nemner den relegiøse feltpresten Herren ikkje mindre enn tre gonger i same andedrag, rettnok påverka av sterkdrykk.

Bakgrunn

Gud er ein mytisk skikkelse frå bibelen og er det viktigaste symbolet i dei tre monoteistiske verdsrelegionane av semittisk opphav: jødedomen, kristendomen og islam. Ordet "gud" kan òg ha ei meir allmenn betydning, mellom anna i polyteistiske relegionar som Åsatrua.

Den fromme feltpresten i [I.12] nemner Herren heile tre gonger i same andedrag, rettnok sterkt påvirka av drykk.

Sitat
[1.1] „Tak se podívejme, paní Müllerová, v automobilu. Jó, takovej pán si to může dovolit, a ani nepomyslí, jak taková jízda automobilem může nešťastně skončit. A v Sarajevu k tomu, to je v Bosně, paní Müllerová. To asi udělali Turci. My holt jsme jim tu Bosnu a Hercegovinu neměli brát. Tak vida, paní Müllerová. On je tedy pan arcivévoda už na pravdě boží. Trápil se dlouho?“
[1.12] "Já mám pánaboha rád," ozval se nábožný polní kurát, začínaje škytat, "moc ho mám rád. Dejte mně trochu vína. - Já si pánaboha vážím," pokračoval potom, "moc si ho vážím a ctím. Nikoho si tak nevážím jako jeho." Uhodil pěstí do stolu, až láhve poskočily: "Bůh je vznešená povaha, cosi nadpozemského.

Skrivst òg:Bůh cz Gott de God en

Kaiser Franz Joseph I.en flag
*18.8.1830 Wien - †21.11.1916 Wien
Wikipedia czdeenhuno Google søk
franzjoseph.jpg

Franz Joseph tilskiten av fluger. Biletet er ei gåve frå John Rocarek, Zenny Sadlon, og Mary Keenan Sadlon. Cedar Rapids (Iowa), 30. august 2014.

Franz Joseph I. er omtala i fyrste kapittelet som "herr keisaren" men vert nemnd direkte fleire gonger seinare i boka. Han vert tema i diskusjonen på U kalicha etter at Palivec avslører at flugene har drite på eit portrett av han.

Bakgrunn

Franz Joseph I. var keisar av Austerrike og frå "Ausgleich" i 1867 krona som konge av Ungarn. Regjeringstida hans varde frå 1848 til 1916. Regjeringsperioden hans er såleis den tredje lengste nokonsinne i Europa. Han kom til makta som attenåring etter revolusjonen i 1848 og var den fyrste tida å rekna som svært konservativ. Den unge monarken var i starten lite populær og vart i 1853 utsett for eit attentatforsøk. Året etter gifta han seg med syskenbarnet sitt, Elisabeth zu Bayern (Sisi). Dei fekk fire born.

Keisaren opplevde mange personlege tragediar: eldste dottera døydde to år gamal, broren Maximilian (sjå Maximiliano I) vart avretta i Mexico, tronarving Rudolf gjorde sjølvmord, og i 1914 vart brorsonen Franz Ferdinand myrda i Sarajevo. Keisaren var heller upopulær blandt tsjekkarar avdi han nekta å la seg krona til konge av Böhmen.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] „To se samo sebou rozumí, paní Müllerová,“ řekl Švejk, konče masírování kolen, „kdybyste chtěla zabít pana arcivévodu, nebo císaře pána, tak byste se jistě s někým poradila.
[1.15] Rozebereme-li jeho duševní schopnosti, dojdeme k přesvědčení, že nebyly o nic lepší těch, které proslavily otlemeného Habsburka Františka Josefa jako notorického idiota.

Skrivst òg:Francis Joseph I Parrot František Josef I/Franz Josef I Sadlon František Josef I cz Franjo Josip I hr I. Ferenc József hu Franciszek Józef I pl František Jozef I sk Franc Jožef I sl Франц Йосиф I ua

Lucheni, Luigien flag
*22.4.1873 Paris - †19.10.1910 Genève
Wikipedia czdeenfrit Google søk

Lucheni vert nemnd av Švejk i samband med utgreiinga ovafor fru Müllerová om diverse potentat-mord.

Bakgrunn

Lucheni var ein fransk-fødd anarkist av italiensk avstaming som budde mesteparten av livet i Sveits. Han myrda keisarinne Elisabeth zu Bayern av Austerrike-Ungarn i Genève i 1898. Han fekk livstidsdom for mordet (Sveits hadde avskaffa dødsstraffa) og tok seinare livet av seg i fengselet. Namnet vert ofte skrive Luccheni, som òg Hašek brukar.

Sitat
[1.1] Hlavní věcí je vyčíhat na ten moment, až takovej pán jede kolem. Jako, jestli se pamatujou, na toho pana Luccheniho, co probod naši nebožku Alžbětu tím pilníkem. Procházel se s ní.

Skrivst òg:Luccheni Hašek

Kaiserin Elisabeth zu Bayernen flag
*24.12.1837 München - †10.9.1898 Genève
Wikipedia czdeenhuno Google søk
sissi.jpg

Zlatá Praha, 16.9.1898

sissi1.png

Kourier an der Donau, 1.1.1838

sissi.png

Journal de Genève, 11.9.1898

Elisabeth zu Bayern vert omtala som "keisarinna" av Švejk i samband med utgreiinga hans for Müllerová om ulike majestetsdrap. Sjølv om namnet henner ikkje er nemnd direkte avslører opplysninga om at gjerningsmanne var Lucheni at det er snakk om henne.

Bakgrunn

Elisabeth zu Bayern var keisarinne av Austerrike, dronning av Ungarn, populært kalla Sisi (seinare Sissi) og gift med keisar Franz Joseph I.. Hennar fulle namn var Elisabeth Amalie Eugenie, Herzogin in Bayern.

Elisabeth zu Bayern var nest eldste dottera til hertug Max Joseph av Bayern frå den kongelege bayerske Wittelsbach-slekta, og del av ein syskenflokk på åtte. Berre sytten år gamal gifte ho seg med syskenbarnet sitt keisar Franz Joseph I. i det ein kan kalla eit dynastisk arrangert ekteskap. Paret fekk fire born, men levde ellers mest frå kvarandre. Etter "Ausgleich" vart ho 8.juni 1967 krona til dronning av Ungarn.

Keisarinna/dronninga var svært populær og har i ettertid oppnådd legendestatus. Ho har vore tema i eit utal spelefilmar, skodespel, ballettar, bøker og teiknefilmar.

Myrda

Hendinga som Švejk viser til fann stad 10.september 1898 i Genève. Den unge anarkisten Lucheni (som eigentleg planla å myrda hertugen av Orleans) stakk keisarinna i brystet med ei kvesst fil kl. 12:40 om ettermiddagen og klokka 15:50 vart ho lyst død. Mordet vart rapportert i avisene i Wien alt om kvelden og vekte stor oppstand over heile verda. Gjerningsmannen vart arrestert og identifisert alt same kveld.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] Hlavní věcí je vyčíhat na ten moment, až takovej pán jede kolem. Jako, jestli se pamatujou, na toho pana Luccheniho, co probod naši nebožku Alžbětu tím pilníkem. Procházel se s ní.

Skrivst òg:Alžběta cz Erzsébet hu

Tsar Nikolaj IIen flag
*18.5.1868 Sankt-Peterburg - †17.7.1918 Jekaterinburg
Wikipedia czdeennnru Google søk
nikolaj1.png

Národní listy, 18.3.1917

Nikolaj II vert nemnd av Švejk i samband med utgreiinga hans for fru Müllerová om ulike majestetsdrap, og nemner at det ein dag kan henda til og med tsaren og tsarevna.

Bakgrunn

Nikolaj II var tsar av Romanov-dynastiet og den siste tsar av Russland. Styret hans varde frå 1894 til 1917 då han vart avsett under Februarrevolusjonen (15. mars). Han var frå september 1915 øvstkommanderande for Russland sine væpna styrkar etter å ha avløyst syskenbarnet sitt Nikolaj Nikolajevitsj. 17.juli 1917 vart han og familien avretta av bolsjevikane, noko som er rekna som eit av dei mest betydningsfulle politiske drap i nyare tid.

Nikolaj var rekna som ein svak og udugeleg herskar, men har etter 1990 fått ei viss post-mortem oppreising. Fyrst vart han i 1998 offisielt gravlagd og i 2000 vart han helgenerklært av den russisk-ortodokse kyrkja.

Eit paradoks er at Jaroslav Hašek i 1916 og 1917 var tilhengar av tsar-dømet og at han til og med gjekk inn for å setja inn ein prins av Romanov-dynastiet på den tsjekkiske trona etter den antatte sigeren i verdskrigen og den fylgjande oppløysinga av Austerrike-Ungarn.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] A vono to čeká ještě moc osob. A uvidějí, paní Müllerová, že se dostanou i na toho cara s carevnou, a může být, nedej pánbůh, i na císaře pána, když už to začli s jeho strýcem. Von má, starej pán, moc nepřátel.

Skrivst òg:Mikuláš II cz Nikolaus II de Nicholas II en Николай II ru

Tsaritsa Alexandraen flag
*6.6.1872 Darmstadt - †17.7.1917 Jekaterinburg
Wikipedia czdeennoru Google søk

Alexandra vert nemnd av Švejk i samband med utgreiinga hans for Müllerová om ulike majestetsdrap, og nemner at det ein dag kan henda til og med tsaren og tsarevna.

Bakgrunn

Alexandra var keisarinne av Russland frå 1894 til 1917, gift med tsar Nikolaj II. Ho vart avretta saman med familien i Jekaterinburg (Екатеринбу́рг) 17.juli 1917. Den gode soldaten sin spådom viste seg å verta verkeleg litt over tre år seinare.

Geboren: Victoria Alix Helena Louise Beatrice von Hessen und bei Rhein.

Sitat
[1.1] A vono to čeká ještě moc osob. A uvidějí, paní Müllerová, že se dostanou i na toho cara s carevnou, a může být, nedej pánbůh, i na císaře pána, když už to začli s jeho strýcem. Von má, starej pán, moc nepřátel.

Skrivst òg:Alix de Александра ru

Browning, John Mosesen flag
*21.1.1855 Ogden - †26.11.1926 Liège
Wikipedia czdeenno Google søk
browning.jpg

Våpenet som drap Franz Ferdinand.

Browning vert gjennom pistol-merket sitt nemnd av Švejk i samband med utgreiinga hans for fru Müllerová om kva våpen han ville brukt på ein erkehertug.

Bakgrunn

Browning var ein amerikansk våpenkonstruktør. Han laga både pistolar, rifler, hagler og maskin-gevær. Franz Ferdinand vart skoten med ein belgisk-produsert Browning halv-automatisk pistol (FN Model 1910).

Sitat
[1.1] „To jde náramně rychle, paní Müllerová, strašně rychle. Já bych si na takovou věc koupil brovnink. Vypadá to jako hračka, ale můžete s tím za dvě minuty postřílet dvacet arcivévodů, hubenejch nebo tlustejch.
Rei Carlos Ien flag
*28.9.1863 Lisboa - †1.2.1908 Lisboa
Wikipedia deenptsv Google søk
carlos1.jpg

Světozor, 14.2.1908

Carlos I vert nemnd indirekte av Švejk i samband med utgreiinga hans for fru Müllerová om kva våpen han ville brukt på ein erkehertug. På tjukke myndigheitspersonar som den portugisiske kongen trengdest eit skikkeleg våpen som ein Browning.

Bakgrunn

Carlos I var konge av Portugal frå 1889 fram til han vart myrda av republikanske aktivistar i 1908. Portugal gjekk konkurs to gonger i hans levetid, ein av desse var under styret hans, i 1902.

Carlos I var dei siste leveåra sine nokså tjukk, akkurat som Švejk sa. Han vart rettnok drepen av rifleskot og ikkje med ein Browning som den gode soldaten hevda.

Nome completo: Carlos Fernando Luís Maria Vítor Miguel Rafael Gabriel Gonzaga Xavier Francisco de Assis José Simão de Bragança Sabóia Bourbon Saxe-Coburgo-Gotha.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] Ačkoliv, mezi námi řečeno, paní Müllerová, že do tlustýho arcivévody se trefíte jistějc než do hubenýho. Jestli se pamatujou, jak tenkrát v Portugalsku si postříleli toho svýho krále. Byl taky takovej tlustej. To víte, že král nebude přece hubenej.
Princip, Gavriloen flag
*25.7.1894 Obljaj - †28.4.1918 Terezín
Wikipedia czdeennosr Google søk
princip.png

Die neue Zeiting, 14.10.1914

Princip vert nemnd indirekte i samtalen mellom Švejk og fru Müllerová når dei diskuterer dei som utførda drapa i Sarajevo.

Bakgrunn

Princip var ein av attentat-mennene som deltok i komplottet for å drepa Franz Ferdinand i Sarajevo 28.juni 1914. Princip og hans medsamansvorne var trena av og handla på ordre av den serbiske nasjonalist-gruppa Den Svarte Hand, som hadde utspring i det serbiske militæret. Desse hadde som mål å samla alle serbarar i eit større Serbia.

Det var Princip som fyrde dei dødelege skota etter at fleire forsøk hadde mislukkast i minutta før. Princip prøvde å gjera sjølvmord men vart hindra frå det og arrestert på staden. Rettsaka stod på slutten av 1914.

Rettsaka starta i Sarajevo 12.oktober 1914 og den 28. fall dommen. Fleire av attentemennene vart dømde til døden men Princip fekk livstidsdom ettersom han var for ung til å verta dømd til døden.

Han døydde i fengsel i Terezín alt i 1918, så han rakk aldri å oppleva det større Serbia som Jugoslavia på mange måtar vart.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] Já si představuju, že se pan arcivévoda Ferdinand také v tom Sarajevu zmejlil v tom člověkovi, co ho střelil. Viděl nějakého pána a myslil si: To je nějakej pořádnej člověk, když mně volá slávu. A zatím ho ten pán bouch. Dal mu jednu nebo několik?“

Skrivst òg:Гаврило Принцип sr

Detektiv Bretschneideren flag
Google søk
masek.jpg

Čechoslovan 21.08.1916 (3.9).

Bretschneider var sivil agent i teneste hjå statspolitiet. Han møtte ŠvejkU kalicha og prøvde å få han og verten Palivec til å kompromittera seg i samband med attentatet i Sarajevo. Han lukkast i begge tilfella. Bretschneider høyrer me om for siste gong i [I.6] når Švejk er på frifot att. Denne gongen fekk han ingen på limpinnen, og forfattaren sender han ut av soga på miserabelt vis med å opplysa lesaren om at detektiven vart eten av hundane han hadde kjøpt av Švejk. Bretschneider er den einaste personen av dei som deltek direkte i handlinga som vert drepen.

Bakgrunn

Bretschneider er truleg framstilt etter ein verkeleg person i K.u.k. Staatspolizei i Praha. Jaroslav Hašek var sjølv ofte i politiet sitt søkelys grunna si tilknytning til anarkist-rørsla og han kjende mange i politi-etaten. Emil Artur Longen hevdar at modellen for Bretschneider var ein viss Vincenc Španda, og at han og Hašek hadde møttest i Berlin i 1920 (lite truleg). I Longen si bok vert samanhengen beskriven i detalj.

Namnet Bretschneider kan ha fleire kjelder: politimannen Josef Brettschneider som budde i Košíře samtidig med Hašek, eller bilethoggaren Vladimír Bretschneider som forfattaren personleg kjende. Ein viss Karel Bretschneider var politimann busett i Kinského tř. 31 i Smíchov i 1891, eksakt kva periode han tenestegjorde i er ikkje kjendt.

Agenten Mašek

Ein anna mogeleg inspirasjon er Mašek, ein agent provocateur som prøvde å infiltrera anarkist-rørsla og Česká strana národně sociální ved fleire høve mellom 1906 og 1909. Hašek skreiv om han i Po stopách státní policie v Praze, trykt i Čechoslovan 21.august 19161. Her hevdar Hašek at Mašek var austerriksk spion blandt tsjekkarar i Russland, og artikkelen førde til at han vart arrestert. Då České legie i all hast måtte forlata Ukraina i februar 1918 vart han skoten. Kan det vera Mašek sin lagnad Jaroslav Hašek symbolsk viser til når han let Bretschneider verta eten av eigne hundar?.

[1]Juliansk kalender.

Radko Pytlík: Kniha o Švejkovi, s.146

Policejní strážník Josef Brettschneider, uveden ve statu pražské policie roku 1910, bydlel v Košířích č. 177, tedy v rajónu Světa zvířat; sochař Vladimír Bretschneider byl jedním z blízkých Haškových kamarádů.

Eksterne lenkar

KjeldeRadko Pytlík, Břetislav Hůla (LA PNP)

Sitat
[1.1] V hospodě „U kalicha“ seděl jen jeden host. Byl to civilní strážník Bretschneider, stojící ve službách státní policie.
Hostinský Palivecen flag
Google søk

Palivec var krovert på U kalicha og kjend for sin vulgære språkbruk. Han var samtidig ein mann som hadde lese mykje utan at dette hadde forfina språkføringa hans det minste. Han vart arrestert av detektiv Bretschneider etter å ha kome med eit ytra noko om flugene som besudla eit portrett av keisaren. For det uheldige utsagnet fekk han 10 års straffarbeid.

I etterordet til del 1 kjem det fram at han sat inne til krigen var slutt. I same etterordet held forfattaren fram Palivec som eit symbol for retten hans til å gjengi ting som dei vart sagt, utan å måtta slipa det til for den meir sensitive delen av lesarmassen, eller til tidas krav til sømeleg språkbruk.

Av biografiske detaljar kjem det fram at Palivec var gift og kona arbeidde i baren, han hadde gjort militærteneste i Bosnia og at han sympatiserte med organisasjonen Volná myšlenka (Fri tanke).

Bakgrunn

Palivec kan vel ha hatt ein modell frå det verkelege liv. I 1989 hevda Jan Berwid-Buquoy at denne var Václav Šmíd som skal ha vore vert på U kalicha i 1914 og var kjend for det grove språket sitt. Same kjelda hevdar at ein Josef Palivec var kelnar på same staden.

Radko Pytlík finn det derimot truleg at ein viss Josef Šolc var førebiletet for Palivec. Šolc var vert på ein pub i nærleiken, på hjørna av Sokolská ulice og Fügnerovo nám og dette var ein pub forfattaren kjende godt.

Det som er udiskutabelt er at kroverten på U kalicha i 1910 og i 1913 var Vilém Juris, og at to ulike Václav Šmíd dreiv vertshus andre stader. I 2011 har Berwid-Buquoy endra pubverten sitt namn til Josef Šmída), og legg til at han dreiv U kalicha saman med Vilém Jurisch og at sistnemnde døydde om våren 1914. Deretter skal Šmída ha drive puben åleine. Politiregister viser 180 oppslag på Palivec frå 1850 til 1914 så her er det mange kandidatar. Den same kjelde stadfester at Juris var fødd i 1871, men omstende kring hans bortgang kan ikkje stadfestast. I ein artikkel i Prager Presse 5.desember 1929 hevdar Maximilian Huppert at den tidlegare verten på U kalicha, Ferdinand Juris enno levde. Om dette er ei samanblanding med nokre andre veit me ikkje.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] V hospodě „U kalicha“ seděl jen jeden host. Byl to civilní strážník Bretschneider, stojící ve službách státní policie. Hostinský Palivec myl tácky a Bretschneider se marně snažil navázat s ním vážný rozhovor. Palivec byl známý sprosťák, každé jeho druhé slovo byla zadnice nebo hovno. Přitom byl ale sečtělý a upozorňoval každého, aby si přečetl, co napsal o posledním předmětě Victor Hugo, když líčil poslední odpověď staré gardy Napoleona Angličanům v bitvě u Waterloo.
Hugo, Victoren flag
*28.2.1802 Besançon - †22.5.1885 Paris
Wikipedia czdeenfrnnno Google søk

Hugo var ein forfattar Palivec hadde lese og gjerne siterte. Palivec brukte Hugo som forsvar for det vulgære språket sitt. Det er nok her referert til ein passasje i "Les Misérables" der det berømte mot de Cambronne, som omhandlar Napoléon's gamle garde i slaget ved Waterloo, er sitert.

General Cambronne skal ha kome med fylgjande enkle svar til general Colville då sistnemnde bad han overgje seg: Merde!.

Bakgrunn

Hugo var ein fransk forfattar og politikar som både ga ut poesi, drama og romanar. I Frankrike er han rekna som ein av landets fremste poetar gjennom tidene. Den mest kjende romanen er nok "Les Misérables". Hugo var òg ein betydeleg politisk aktivist og måtte dra i eksil nokre år. Etter heimkomsten i 1870 vart han valgd inn i sentatet. Han var ein kjend menneskerettsforkjempar.

Sitat
[1.1] Palivec byl známý sprosťák, každé jeho druhé slovo byla zadnice nebo hovno. Přitom byl ale sečtělý a upozorňoval každého, aby si přečetl, co napsal o posledním předmětě Victor Hugo, když líčil poslední odpověď staré gardy Napoleona Angličanům v bitvě u Waterloo.
Lasarusen flag
Wikipedia czdeenno Google søk

Lasarus vert nemnd i dialog av Švejk som låg bunden som Lasarus i to dagar etter å vorte arrestert i militæret med 20 knappar for lite på uniforma.

Bakgrunn

Lasarus var namnet på to personar i det nye testamentet. Den eine var ein fattig mann i Lukas-evangeliet, nemnd i ei likning. Den andre var Lasarus av Bethania, bror til Marta og Maria, og som sto Jesus svært nær. Det var denne Jesus vekte opp frå dauden og nesten sikkert han Švejk har i tankane.

Sitat
[1.1] Jednou se pamatuji, že mně scházelo při takové přehlídce dvacet knoflíků u munduru a že mě zavřeli za to na čtrnáct dní do ajnclíku a dva dni jsem ležel jako lazar, svázanej do kozelce.

Skrivst òg:Lazar cz Lazarus de Lazarus en

Oberleutnant Makovecen flag
Google søk

Makovec var ein av offiserane til Švejk under fyrstegongstenesta. Han er omtala som "Obrlajtnant Makovec", og er framstilt som ein lite sympatisk figur og ein disiplinfanatikar. Eit av dei mest kjende sitata i romamen kjem frå Makovec: "I hæren må det disiplin til, dykkar toskar".

Bakgrunn

Makovec vert i høgtlesinga til Jan Werich av ukjend grunn omtala som Michal Makovec.

Sitat
[1.1] Náš obrlajtnant Makovec, ten nám vždycky říkal: ,Disciplina, vy kluci pitomí, musí bejt, jinak byste lezli jako vopice po stromech, ale vojna z vás udělá lidi, vy blbouni pitomí? A není to pravda? Představte si park, řekněme na Karláku, a na každým stromě jeden voják bez discipliny. Z toho jsem vždycky měl největší strach.“
Ludvík, Břetislaven flag
*31.7.1882 Praha - †6.12.1956 Praha
Google søk
ludvik.jpg

Ludvík var ein krøterhandlar som vart stukken ned på torget i Budějovice i fylgje ei av Švejk sin mange og lange anekdoter. Denne assosierer krøterhandlarar med keisarfamilien og medverka sterkt til at Švejk vart arrestert av Bretschneider.

Bakgrunn

Namnet er lånt av ein journalist og multikunstnar, som i politibøkene i 1913 er oppførd som "Schauspieler". Han var barndomskamerat av Jaroslav Hašek, og i 1946 gav han ut ei lita bok med tittelen Kdo je Jaroslav Hašek i serien Kven er. Ludvík innrømmer at han vart sint då han såg korleis namnet hans vart brukt, og opplyser dessutan at han møtte den tidlegare kameraten sin flyktig i 1922.

Lån av namn

Ludvík er eit godt døme på korleis forfattaren kunne låna eit namn og tileigna det ein literær figur som hadde absolutt ingen ting til felles med originalen.

Hašek og Mussolini

Ein av dei meir fantasifulle påstandane i boka er at Hašek møtte Benito Mussolini. Historia er arva frå Václav Menger som legg møtet mellom dei til Trento i 1906. Påstandane kom i boka Jaroslav Hašek doma, 1935, men forfattaren legg til at dette er ei legende som Hašek sjølv fortalde. (*)

*) I ei revidert utgåva av boka frå 1946 er opplysningane som skal stamma frå Hašek sjølv fjerna. Truleg har Menger konkludert med at dei er upålitelege.

Historikaren Renzo de Felice antyder til og med at dette møtet inspirerte den seinare diktatoren si interesse for Jan Hus, noko som òg Menger nemner. Så seint som i 2013 vart temaet brukt i filmen Toulavé house av Vít Olmer.

Føredrag om Hašek

I 1949 noterte Břetislav Hůla at Ludvík ein gong heldt eit føredrag om Hašek på kneipa U Brindů, men la til at han berre las høgt frå boka si, "med alle feila og unøyaktigheiter den innheldt". Likevel hadde "ingen skade skjedd" ettersom berre om lag tilhøyrarar møtte opp og dei betalte 8 kroner i inngangspengar!

Pavel Helan

Mussolini and Hašek both visited Switzerland and Trentino, but never at the same time. The information about contacts between the two may be found in Břetislav Ludvík’s Kdo je Jaroslav Hašek (Prague, 1946) 15-16, but the source is unreliable, even if Hašek himself was the informant. This tenuous account reached de Felice in a telephone conversation from Claudio Poeta, an Italian student in Prague in the mid-1970s, as Poeta told me in 1999.

Eksterne lenkar

Kjelde: Pavel Helan

Sitat
[1.1] U nás před léty v Budějovicích probodli na trhu v nějaké takové malé hádce jednoho obchodníka s dobytkem, nějakého Břetislava Ludvíka.
Ludvík, Bohuslaven flag
Google søk
bludvik.png

Politiregsitrering 1911

Ludvík var son til Ludvík i krøterhandlar-anekdota til Švejk. Han gjorde sjølvmord ved å hoppa i Vltava frå ei bru. Sjå Most v Krumlově.

Bakgrunn

Ein einaste person med dette namnet var registrert av politiet i Praha mellom 1850 og 1914. Han var fødd i 1883, registrert i Nusle i 1904. Han var jamngamal med Jaroslav Hašek, og budde i eit område forfattaren kjende godt, men det kan ikkje påvisast at dei to hadde kontakt.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] U nás před léty v Budějovicích probodli na trhu v nějaké takové malé hádce jednoho obchodníka s dobytkem, nějakého Břetislava Ludvíka. Ten měl syna Bohuslava, a kam přišel prodávat prasata, nikdo od něj nic nekoupil a každý říkal: ,To je syn toho probodnutýho, to bude asi také pěknej lump.’ Musel skočit v Krumlově s toho mostu do Vltavy a museli ho vytáhnout, museli ho křísit, museli z něho pumpovat vodu a von jim musel skonat v náručí lékaře, když mu dal nějakou injekci.“
Pinďouren flag
Google søk
pindour.jpg

Ein typisk viltoppsynsmann frå Zliv

Pinďour var ein viltoppsynsmann frå Zliv i den upassande anekdota som Švejk fortel BretschneiderU kalicha. Her vert både oppsynsmenn, damrøktarar og grisegjeldarar indirekte jamførde med monarkar. Pinďour vart skoten av krypskyttarar. Pinďour var eit svært stygt namn ifylgje Švejk. Namnet betyr "liten pikk" men dette vert av naturlege årsaker ikkje direkte uttalt i romanen. Oppsynsmannen vart skoten av krypskyttarar og etterlet seg nettopp enkja som heile anekdota er spunnen rundt.

Sitat
[1.1] To byl ve Zlivi u Hluboké před léty jeden hajný, měl takové ošklivé jméno Pinďour.

Skrivst òg:Pinscher Reiner

Šavel, Pepíken flag
Google søk

Šavel var ein viltoppsynsmann frå Mydlovary i anekdota Švejk fortalde på U kalicha (sjå Pinďour). Han vart gift med enkja etter Pinďour og vart som han skoten av krypskyttarar. Analogien til skota i Sarajevo tente ikkje Švejk godt ovafor Bretschneider.

Bakgrunn

Pepík er ei tsjekkisk kortform av Josef.

Sitat
[1.1] To byl ve Zlivi u Hluboké před léty jeden hajný, měl takové ošklivé jméno Pinďour. Zastřelili ho pytláci a zůstala po něm vdova s dvěma dítkami a vzala si za rok opět hajného, Pepíka Šavlovic z Mydlovar. A zastřelili jí ho taky.

Skrivst òg:Pepi Schawlowitz Reiner Rohwolt (2001) Schewla-Pepi Reiner (Aufbau 2009)

Fyrsten på Hlubokáen flag
*18.3.1832 Wien - †5.10.1914 Libějovice
Google søk

Fyrsten på Hluboká vert nemnd i anekdoten til Švejk om enka etter viltoppsysnsmannene som møter opp på kontoret til fyrsten på Hluboká nad Vltavou for å be om råd.

Bakgrunn

Fyrsten på Hluboká er kanskje Adolf Joseph Schwarzenberg, den 8. hertugen av Schwarzenberg og den største landeigaren i Sør-Böhmen. Ein kan heller ikkje sjå vekk frå at det kan ha vore sonen Johann II (1860-1938) ettersom begge nok levde på tidspunktet anekdota viser til ("for mange år sidan"). Dei hadde òg tittelen Hertug av Krumlov, ein anna av eigedomane til Schwarzenberg-slekta.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] To se ví, že jí ho zas zastřelili, a to už měla s těmi hajnými šest dětí dohromady. Byla až v kanceláři knížete pána na Hluboké a stěžovala si, že má s těmi hajnými trápení.

Skrivst òg:Kníže na Hluboké cz Der Fürst in Hluboká de The prince at Hluboká en

Baštýř Jarešen flag
Google søk
jares.png

Národní listy, 2.10.1889

Jareš var damvaktar frå Ražická bašta i anekdota Švejk fortalde på U kalicha. Han vart gift med enkja etter Pinďour og Šavel men drukna under utfiskinga av ein dam. Enkja enda til slutt opp med ein grisegjeldar frå Vodňany men vart slegen i hel av denne. Grisegjeldraren ytra dei verste ukvemsord om keisaren då han vart hengd i Písek. Denne anekdoten har nok vore sterkt medvirkande til Švejk sin arrestasjon.

Bakgrunn

Antonín Jareš (1806-1889) var morfar til Jaroslav Hašek og damvaktar i Ražice. Namnet blir brukt opp att på andre personar i tre samanhengar seinare i romanen; ein gong i Švejk sin samtala med tenestjenta til oberst Kraus, og to gonger i ein anekdote som vart fortald i Švarcenberský ovčín.

Bestefar Jareš budde dei siste åra sine hjå dottera og familien i Praha, og vart her kjend med den seinare så vidkjende sonesonen sin. Det er ingen tvil om at han har inspirert både namna her i romanen, og i tillegg sju sogar om damvaktaren på Ražická bašta som kom ut i Veselá Praha i 1908.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] Tak jí odporučili porybnýho Jareše ražické bašty. A co byste řekli, utopili jí ho při lovení rybníka, a měla s ním dvě děti.
Kronprinz Rudolfen flag
*21.08.1858 Laxenburg - †30.01.1889 Mayerling
Wikipedia czdeenhusv Google søk

Rudolf vert nemnd av Švejk då han ramsar opp for Bretschneider dei personlege tragediane som råka keisaren gjennom livet.

Bakgrunn

Rudolf var kronprins og arving til tronene av Austerrike-Ungarn og einaste son til Franz Joseph I. og Elisabeth zu Bayern. Han gjorde sjølvmord saman med elskarinna Maria Vetsera på slottet Mayerling utafor Wien. Rudolf leid under sterke stemnings-svingingar men det har likevel vorte spekulert over om det verkeleg var sjølvmord. Dødsattesten nemner "åndeleg forvirring". Dramaet frå Mayerling har vorte filmatisert mange gonger, mellom anna i ein fransk/britisk produksjon frå 1968 med Omar Sharif i rolla som Rudolf.

Den frittenkjande kronprinsen levde eit utsvevande liv, vart morfinavhengig etter behandling for kjønns-sjukdomar og smitta kona si med gonoré, noko som gjorde henne steril. Rudolf var politisk liberal og tilkytta Fritenkjarrørsla. Dei politiske haldningane hans førde til at han vart helden utafor det gode selskap ved hoffet der faren hindra at han fekk politisk innflytelse.

Sitat
[1.1] Syna Rudolfa ztratil v útlém věku, v plné mužské síle.
Orth, Johannen flag
*25.11.1852 Firenze - †12.7.1890 (?) Cabo tres Puntas
Wikipedia deenhuitsv Google søk

Orth vert nemnd av Švejk under oppramsing til Bretschneider av tragediane som hadde råka keisaren gjennom livet.

Bakgrunn

Orth var erkehertug av huset Habsburg og prins av Toscana. Hans verkelege namn var Johann Salvator, det borgarlege namnet Orth tok han i 1889 etter å ha sagt frå seg alle fyrstelege rettar. Dette skjedde etter ein konflikt med hoffet då han ville gifta seg med dansarinna Ludmilla Stubel, ei dame langt under hans rang. Namnet Orth tok han etter slottet han eigde i Salzkammergut. Etter brotet med hoffet måtte han forlata landet. Han hadde alt skaffa seg kapteinslisens og prøvde seg no innafor kommersiell skipsfart. I 1890 drog han til London der han kjøpte frakteskipet Saint Margaret og la ut på eit oppdrag til Argentina og Chile. Skuta vart borte i ein storm ved Cabo Tres Puntas rundt 12.juli 1890.

Det fulle namnet hans var Giovanni Nepomuceno Salvatore Maria Giuseppe Giovanni Ferdinando Baldassare Lodovico Carlo Zenobio Antonino d'Asburgo-Lorena.

Spekulasjonar

Kva som hende er enno uvisst og det har stadig dukka opp rykte om at han overlevde. Han vart offisielt lyst død i 1911, men i 1945 hevda ein viss Alexander Hugo Köhler frå Kristiansand på dødsleiet at han var Orth. Saka var oppe i den norske retten både i 1945 og 2007 og vekte merksemd òg i Austerrike. Forskarar ved universitet i Bergen har likevel lita tru på påstandane til Köhler og etterkomarane hans.

Drill oder Erziehung
drill2.png

Drill oder Erziehung, side 11. Når den intelligente soldaten er tilsynelatande lydig.

drill.png

Konklusjonen i Drill oder Erziehung

Det finst i romanen endå ein referanse til Orth, om enn obskur og indirekte, fyrst påpeika av Sergej Soloukh i 2012. I Marek sin omtale av Dauerling i [II.3] vert det vist til boka Drill oder Erziehung der det i fylgje Marek står at frykt er grunnleggjande i trening av soldaten og at kor vellukka treninga er avheng av kor mykje soldaten vert terrorisert. Dette skriftet på 22 sider eksisterer men innhaldet stemmer dårleg med beskrivelsen Marek gjev og kan knappast he inspirert Dauerling og hans disiplinætyranni. Boka er eit avtrykk av eit foredrag Orth (då framleis Erzherzog Johann) heldt 3.november 1883 i Militär-Wissenschaftlichen Vereine zu Wien og det vart trykt på deira forlag. Det nemnde sitat er ikkje å finna å skriftet, og det var nettopp denne typen kadaverdisiplin Erzherzog Johann gjekk ut mot. Marek sin påstand om at det vart trykt av Kriegsministerium stemmer heller ikkje. I Dobrý voják Švejk v zajetí vert boka endåtil omtala som ei militær lærebok.

Drill oder Erziehung er eit skarpt åtak på K.u.k. Heer si overdrevne vektlegging av drill på bekostning av utdanning i den militære oppplæringa. Det vekte stor harme og forverra det alt belasta forholdet mellom den frilyndte erkehertugen og dei etablerte militære kretsane. Johann hadde òg ei viss tyngde utover å vera av Habsburg-slekta: han var yrkemilitær og kommandant for 25. Infanterie-Truppendivision og utmerka seg under okkupasjonen av Bosnia­-Hercegovina­ i 1878. Då han heldt det provokative foredraget hadde den 41 år gamle erkehertugen alt oppnådd rangen Feldmarschall-Leutnant.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.1] Manželku Alžbětu mu propíchli pilníkem, potom se mu ztratil Jan Orth; bratra, císaře mexického, mu zastřelili v nějaké pevnosti u nějaké zdi.

Skrivst òg:Jan Orth cz Orth János hu Giovanni Orth it

Emperador Maximiliano Ien flag
*6.6.1832 Wien - †19.6.1867 Santiago de Querétaro
Wikipedia czdeenesno Google søk
maximillian.jpg

Keisar av Mexico, av Mathew Brady, rundt 1864.

Maximiliano I vert omtala av Švejk som keisaren av Mexico i hans utlegning for Bretschneider om tragediane som råka Franz Joseph I. Han vart skoten ved ein eller anna mur i ei eller anna festning sa Švejk.

Bakgrunn

Maximiliano I var erkehertug av huset Habsburg og bror til Franz Joseph I. Han vart innsett som keisar av Mexico av franskmennene i 1863, men avretta der i 1867 på Cerro de las Campanas i Querétaro etter eit opprør leia av den liberale Benito Juárez.

Hans fulle namn og tittel var Ferdinand Maximilian Joseph von Österreich.

Sitat
[1.1] Manželku Alžbětu mu propíchli pilníkem, potom se mu ztratil Jan Orth; bratra, císaře mexického, mu zastřelili v nějaké pevnosti u nějaké zdi.
Paní Palivcováen flag
Google søk

Palivcová sto gråtande att på U kalicha ved slutten av [I.1] då mannen vert førd bort av Bretschneider. Palivec trøysta ho med att ho ikkje trong frykta polititet berre på grunn av at flugene hadde skite på keisarportrettet.

Fru Palivec dukkar opp att i kapittel [I.6] etter at Švejk er på frifot att. I [I.11] nektar ho Švejk servering fordi ho trur han er desertør. Dette er det siste me høyrer om ho.

Sitat
[1.1] A zatímco vedli Švejka do přijímací kanceláře, „U kalicha“ předával pan Palivec hospodu své plačící ženě, těše ji svým zvláštním způsobem: „Neplač, neřvi, co mně mohou udělat kvůli posranýmu obrazu císaře pána?“

Skrivst òg:Mrs. Palivec en Frau Palivec de Frun Palivec no

Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

2. Den gode soldat Švejk på hovudpolitistasjonen

Detektiv Brixien flag
Google søk
brixi.png

Adresář královského hlavního města Prahy a obcí sousedních (1907)

Brixi var ein detektiv som arresterte ein uvanleg tjukk papirhandlar som hadde betalt for two serbiske studentar på U Brejšky og deretter vorte observert full saman med dei på Café Montmartre. Papirhandlaren var ein av Švejk sine seks medfangar på Policejní ředitelství.

Bakgrunn

Denne detektiven kan godt ha hatt ein motpart i det verkelege liv men etternamnet Brixi (inkludert varianten Briksi) var likevel svært sjeldant i Praha. Høgst eit titals personar hadde dette namnet på den tida det er snakk om. Ingen av dei er oppført med yrke som synest å vera relatert til politiet.

Sitat
[1.2] Výjimku dělal neobyčejně tlustý pán s brýlemi, s uplakanýma očima, který byl zatčen doma ve svém bytě, poněvadž dva dny před atentátem v Sarajevu platil „U Brejšky“ za dva srbské studenty, techniky, útratu a detektivem Brixim byl spatřen v jejich společnosti opilý v „Montmartru“ v Řetězové ulici, kde, jak již v protokole potvrdil svým podpisem, též za ně platil.
Colombo, Cristoforoen flag
*1451(?) Genova(?) - †20.5.1506 Valladolid
Wikipedia czdeenesitnn Google søk
colombus.jpg

Columbus knuser egget

Colombo vert indirekte nemnd gjennom beskrivelsen av hendinga som førde til arrestasjonen av ein av Švejk sine celle-kameratar. Denne var ein historielærar som avslutta analysien sin av ulike attentat med utsagnet: "Ideen om attentatet er like enkel som Columbi egg".

Bakgrunn

Colombo var ein opphaveleg italiensk oppdagar og handelsmann, kjend for den europeiske "oppdaginga" av Amerika i 1492.

Columbi egg er eit uttrykk som brukast om ei rimeleg enkel løysing på eit innfløkt problem. Frå Wikipedia: I et selskap der Christofer Columbus deltok, var det flere som ikke trodde at han hadde oppdaget Amerika. Han oppfordret da de tilstedeværende til å få et egg til å stå på høykant. Da ingen av de tilstedeværende klarte dette, banket han det litt flatt i den ene enden, og fikk derved egget til å stå. Symbolikken var at selv om ideen var enkel, var det likevel et spørsmål om å komme på den.

Sitat
[1.2] Malý pán, kterému se to stalo ve vinárně, byl profesorem dějepisu a vykládal vinárníkovi dějiny různých atentátů. Byl zatčen právě v okamžiku, když končil psychologický rozbor každého atentátu slovy: „Myšlenka atentátu je tak jednoduchá jako, Kolumbovo vejce’.“

Skrivst òg:Kryštof Kolumbus cz Christoph Kolumbus de Christopher Columbus en Cristóbal Colón es Kristoffer Columbus no

Jesus Kristusen flag
*4 f.kr(?) Betlehem - †30(?) Jersusalem
Wikipedia czdeennn Google søk
kristus.jpg

Slik El Greco såg han

Jesus Kristus vert av Švejk omtala "Kristus Pán", bokstaveleg omsett "Herren Kristus". Dette er når han fortel medfangane sine om den håplause stoda deira. "Kristus Herren var òg uskuldig" er dei lite oppmuntrande orda dei får høyra. Jesus vart meir perifert nemnd i fyrste kapittelet gjennom utbrotet Ježíšmarjá som Švejk brukte då han fekk høyra om attentatet i Sarajevo. Jesus vert nemnd mange gonger i romanen, mest gjennom diverse uttrykk.

Bakgrunn

Jesus Kristus var ein sentral bibelsk person. Han la grunnlaget for den kristne tru. Jesus vart korsfesta for oppvigleri i år 33 under det romerske herredømet. Fødselsår og dødsår er likevel høgst usikkert. I fylgje den kristne tru og eigne påstandar skal Jesus ha vore Guds Son og Frelsaren Messias. Jesus var òg ein viktig profet i islam men denne relegionen tillegg han ei langt meir beskjeden rolle. Jødedomen betraktar Jesus som ein falsk Messias.

Sitat
[1.2] „Já jsem nevinnej, já jsem nevinnej,“ opakoval zježený muž. „Kristus Pán byl taky nevinnej,“ řekl Švejk, „a taky ho ukřižovali. Nikde nikdy nikomu na nějakým nevinným člověku nezáleželo. Maul halten und weiter dienen!, jako říkávali nám na vojně. To je to nejlepší a nejkrásnější.“

Skrivst òg:Ježíš Kristus cz Jesus Christ en

Lombroso, Cesareen flag
*6.11.1835 Verona - †19.10.1909 Torino
Wikipedia deenitno Google søk

Lombroso vert referert til i samband med boka L'uomo delinquente når forfattaren skildrar forhøyraren på Policejní ředitelství. Denne såg ut som ein forbrytartype skildra av Lombroso i nettopp denne boka.

Bakgrunn

Lombroso var ein italiensk kriminolog, antropolog og jurist. Han er rekna som grunnleggjar av kriminalantropologien. Lombroso forfekta synet om at kriminalitet var nedarva. Lombroso avviste det hittil klassiske synet om at forbryterske instinkt låg i mennskenaturen. Hans antropologistiske kriminologi hevda at kriminell åtferd låg i genene og kunne verta forsterka av fysiske skavankar. Den fysiske utsjånaden kunne indikera om ein person var ein forbrytar, noko han gav mange døme på gjennom illustrasjonar i bøkene sine. Lombroso var av jødisk avstamning og døypt Ezechia Marco Lombroso.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.2] „Dobrý večer přeju, pánové, všem vespolek.“ Místo odpovědi dloubl ho někdo pod žebra a postavil před stůl, za kterým seděl pán chladné úřední tváře s rysy zvířecké ukrutnosti, jako by právě vypadl z Lombrosovy knihy „O typech zločinných“. Podíval se krvežíznivě na Švejka a řekl: „Netvařte se tak blbě.“
Jan Nepomuckýen flag
*1345(?) Nepomuk - †20.3.1391 Praha
Wikipedia czdeen Google søk
nepomuk.jpg

Statue i Třeboň

Jan Nepomucký vart av Švejk halden fram som døme på kor ille fangar vart behandla før i forhold til den hensynsfulle behandlinga han og medfangane hans fekk desse julidagane i 1914. Helten vår hevdar feilaktig at Nepomuk vart drukna frå Eliščin most.

Bakgrunn

Jan Nepomucký var ein tsjekkisk prest og martyr som vart blinda, torturert og drukna i Vltava. I dag står det ein statue av han på Karlův most der han vart kasta utfor. Han vart kanonisert i 1729 og er no nasjonalhelgen. Han er gravdlagd i St.Veits-domen i Praha. Nepomuk dukkar opp att i anekdoten om Šic i [II.5].

Eksterne lenkar

Sitat
[1.2] Nebo mu dali nohy do španělský boty a natáhli ho na žebřík, když se nechtěl přiznat, nebo mu pálili boky hasičskou pochodní, jako to udělali svatému Janu Nepomuckému.

Skrivst òg:John of Nepomuk en Johannes Nepomuk de Johan Nepomuk no

Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

3. Švejk hos rettslegane

Demartinien flag
Google søk
demartini.png

Demartini var den tjukke sjefen for vaktarane for varetektsfangane i Zemský trestní soud.

Bakgrunn

Fangevaktaren kan ha vore inspirert av ein høgst reell overpolitikommisær i Praha, Rudolf Demartini (1866-1919) som budde i Královské Vinohrady (1906). Dette er ein person som Jaroslav Hašek sikkert kjende eller visste om. Lite er kjendt om han utover at han hadde tre døtre og er gravlagd på Olšany i Žižkov.

Det er ikkje stadfesta om han verkeleg var sjef for fangevaktarane i varetektsarresten ved Zemský trestní soud i 1914. Han er ikkje oppførd i adressebøkene som tilsett i strafferetten korkje i 1907 eller 1912, og det synest rart at ein mann som hadde ein så høg stilling er sjef for fangevaktarar. Difor er dette truleg eit lån av eit namn og ikkje så mykje meir.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.3] Čisté, útulné pokojíky zemského „co trestního soudu“ učinily na Švejka nejpříznivější dojem. Vybílené stěny, černě natřené mříže i tlustý pan Demartini, vrchní dozorce ve vyšetřovací vazbě s fialovými výložky i obrubou na erární čepici. fialová barva je předepsána nejen zde, nýbrž i při náboženských obřadech na Popeleční středu i Veliký pátek.
Valeš, Aloisen flag
*19.5.1861 Mšecké Žehrovice - †18.12.1908 Nusle (Pankrác)
Google søk
vales.png

Matrika zemřelých, © AHMP

vales1.png

Národní politika, 20.12.1908

Valeš var ein velkjend mordar som nokre úr tidlegare hadde vorten forhøyrd av den same godslege mannen som spurde ut ŠvejkZemský trestní soud.

Bakgrunn

Valeš og kona Ludmila utførde i april 1902 eit brutalt dobbeltmord i villaen "Vilém" i Horní Krč der han var tilsett som gartnar. Offera var Matilda Hanzely og József Takács, eit ungt slovakisk/ungarsk par som planla å utvandra til Amerika og difor hadde mykje pengar med seg. Valeš grov ned lika i hagen og udåden vart ikkje oppdaga før i oktober 1904. Ekteparet vart dømd til døden i februar 1905 men dommen vart omgjort til livstid av keisar Franz Joseph I.

Forhøyr

Mellom dei som forhøyrde mordaren var Karel Křikava og Václav Olič. Dette var politimenn som Hašek kjende og ein av dei godt ha vore førebilete for den godslege forhøyrsdomaren. E.E. Kisch nemner så vidt Valeš-saka i soga "Polizeimuseum" der han opplyser om at mordvåpenet er på utstilling.

Villaeigaren

Då mordet vart oppdaga var villaen eigd av Alois Bauer, ein handelsmann som budde i Smíchov. På tida rettsaka føregjekk (januar 1905) var han gått konkurs og villaen vart selgd. I 1909 gjorde han sjølvmord ved å hoppa i Vltava nær Střelecký ostrov.

E.E. Kisch

Aus Prager Nächten und Gassen (Polizeimuseum): Eine ganze Vitrine weist die Instrumente auf, mit denen das wurdige Ehepaar Valeš zu Krtsch das Liebespaar Takasz-Hanzely im Schlafe umgebracht hatte: ein Jagdgewehr, ein Strick, ein Revolver, ein Beil.

Eksterne lenkar

Kjelde: Milan Hodík, Jaroslav Šerák

Sitat
[1.3] Starší pán dobromyslného vzezření, který kdysi, vyšetřuje známého vraha Valeše, nikdy neopomenul jemu říci: „Račte si sednout, pane Valeš, právě je zde jedna prázdná židle.“
Pontius Pilatusen flag
*? - †?
Wikipedia czdeenno Google søk

Pontius Pilatus vert omtala av forfattaren i ei samanlikning der han omtalar dei mest paragraftru forhøyrsdommarane i strafferetten som "den nye tid sine utgåver av Pontius Pilatus".

Bakgrunn

Pontius Pilatus var romersk prefekt i Judea i perioden 26 til 36 e.kr og har sjølvsagt ei sentral rolle i bibelen som den romerske embetsmannen som dømde Jesus til døden på krossen.

Sitat
[1.3] Vracela se slavná historie římského panství nad Jerusalemem. Vězně vyváděli i představovali je před Piláty roku 1914tého dolů do přízemku. A vyšetřující soudcové, Piláti nové doby, místo aby si čestně myli ruce, posílali si pro papriku a plzeňské pivo k Teissigovi a odevzdávali nové a nové žaloby na státní návladnictví.

Skrivst òg:Pilát Pontský cz Pontius Pilate en

Prokop Švejken flag
Google søk

Prokop Švejk vert her på Zemský trestní soud nemnde i forbifarten av Švejk då han i samtale med forhøyrsleiaren omtalar foreldra sine. I [II.5] vert dei nemnde att, og det er fyrst då det fulle namnet deira vert avslørt og det kjem fram at dei var frå Dražov.

Sitat
[1.3] „Já myslím,“ odpověděl Švejk, „že jím musím být, poněvadž i můj tatínek byl Švejk a maminka paní Švejková. Já jim nemohu udělat takovou hanbu, abych zapíral svoje jméno.“
[2.5] Jakmile jsem ho poznal, šel jsem k němu na plošinu a dal jsem se s ním do hovoru, že jsme oba z Dražova. On se ale na mne rozkřik, abych ho neobtěžoval, že prý mne nezná. Já jsem mu to začal vysvětlovat, aby se jen upamatoval, že jsem jako malej hoch k němu chodil s matkou, která se jmenovala Antonie, otec že se jmenoval Prokop a byl šafářem. Ani potom nechtěl nic vědět o tom, že se známe. Tak jsem mu ještě řekl bližší podrobnosti, že v Dražově byli dva Novotní, Tonda a Josef.
Antonie Švejkováen flag
Google søk

Antonie Švejková vert nemnd i forbifarten av Švejk då omtalar foreldra sine under ein samtale på Zemský trestní soud. I [II.5] vert foreldra nemnde att, og det er fyrst då det fulle namnet deira vert avslørt og det kjem fram at dei var frå Dražov.

Sitat
[1.3] „Já myslím,“ odpověděl Švejk, „že jím musím být, poněvadž i můj tatínek byl Švejk a maminka paní Švejková. Já jim nemohu udělat takovou hanbu, abych zapíral svoje jméno.“
[2.5] Jakmile jsem ho poznal, šel jsem k němu na plošinu a dal jsem se s ním do hovoru, že jsme oba z Dražova. On se ale na mne rozkřik, abych ho neobtěžoval, že prý mne nezná. Já jsem mu to začal vysvětlovat, aby se jen upamatoval, že jsem jako malej hoch k němu chodil s matkou, která se jmenovala Antonie, otec že se jmenoval Prokop a byl šafářem.

Skrivst òg:Paní Švejková cz

Doktor Heveroch, Antonínen flag
*29.1.1869 Minice - †2.3.1927 Praha
Wikipedia czen Google søk

Heveroch vart nemnd i ei historie av ein av Švejk sine medinnsette som hadde vore på forelesning med Heveroch for å læra seg å simulera galskap. Han drakk av blekkhuset og gjorde frå seg i åsynet på heile rettslegekommisjonen. Einaste tabben han gjorde var å bita ein rettspsykiater i foten, ein framgangsmåte dr. Heveroch ikkje hadde forelese om. Ein av legane i kommisjonen som undersøkte Švejk var tilhengar av dr. Heveroch si psykiatriske lære.

Bakgrunn

Heveroch var ein betydningsfull tsjekkisk psykiater og nevrolog som mellom anna vart kjend gjennom studiar av dysleksi og epilepsi. Boka hans „O podivínech a lidech nápadných“ (Om originalar og påfallande personar) (1901) skal i fylgje František Langer vore blandt Jaroslav Hašek sine favorittar.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.3] „Já těm soudním lékařům nic nevěřím,“ poznamenal muž inteligentního vzezření. „Když jsem jednou padělal směnky, pro všechen případ chodil jsem na přednášky k doktoru Heverochovi, a když mě chytili, simuloval jsem paralytika právě tak, jak ho vyličoval pan doktor Heveroch.
Rittmeister Rotter, Theodoren flag
*1873 - †1944
Google søk
rotter.png

Rotter i midten. Svět zvířat, 1909.

rotter_psu.png

Za císáře pána, Michal Dlouhý

rotter1.png

Verordnungsblatt für die kaiserlich-königliche Gendarmerie, 5.10.1912

Rotter var ein kjend politimeister i Kladno som trena opp hundane sine ved å setja dei på lausgjengarar i distriketet. Dette er i fylgje ei anekdote Švejk fortel medfangane ved Zemský trestní soud.

Politimeisteren vert nemnd på ny i [II.2] i Švejk sine vandringar ved Písek. Denne historia er nesten identisk, men vert no fortald av ein landstrykar.

Bakgrunn

Rotter var ein kjend hundeoppdrettar og politimann, stasjonert mellom anna i Kladno ved krigsutbrotet. Seinare vart han flytta til Písek, der han leia den 14. gendarmerie-avdeling. Han spesialiserte seg på politihundar og var medlem av Polizeihundverein. I 1911 ga han ut ein brosjyre på 107 sider: Anleitung zur Dressur von Polizeihunden.

Jaroslav Hašek kjende han personleg frå tida si som redaktør i magasinet Svět zvířat (Dyreverda), og i dette magasinet vart det i 1909 trykt bilete av Rotter saman med hundane. Dyra var med på fleire bilete frå i magasinet dette året. Saman med Josef Lada vitja han Rotter i Kladno 29.juni 1914.

I 1909 då han var Oberleutnant ved statspolititet i Kladno kjøpte Rotter to schäferhundar frå Saarbrücken, der han hadde vore på kurs året før. Hundane Wolf og Wölfin trena han opp for tenesteformål og i Svět zvířat vart det trykt eit bilete der Wölfin "fangar" ein rømling.

Rotter skreiv seinare fleire bøker om hundeoppdrett, den siste kom ut så seint som i 1947, tre år etter at han døydde.

Eksterne lenkar

Kjelde: Petr Netopil, Josef Lada, Michal Dlouhý

Sitat
[1.3] Taky vám dám příklad, jak se na Kladně zmejlil jeden policejní pes, vlčák toho známého rytmistra Rottera. Rytmistr Rotter pěstoval ty psy a dělal pokusy s vandráky, až se Kladensku počali všichni vandráci vyhejbat.
[2.2] "....Jó, dneska mají právo četníci." "Voní ho měli i dřív," ozval se vandrák, "já pamatuju, že na Kladně bejval četnickým rytmistrem nějakej pan Rotter. Von vám najednou začal pěstovat tyhlety, jak jim říkají, policejní psy tý vlčí povahy, že všechno vyslídějí, když jsou vyučení. A měl ten pan rytmistr na Kladně těch svejch psích učeníků plnou prdel...."

Skrivst òg:Bohdan Rotter cz

Wölfinen flag
Google søk

Wölfin (Vlčka) var truleg politihunden som vert nemnd i samband med Rotter sine forsøk i Kladno med hundar mot lausgjengarar. I romanen vert den omtala som politihund og ulvehund.

Bakgrunn

Wölfin var ein politihund (hohund) som Rotter skal ha kjøpt frå Saarbrücken saman med hannen Wolf i 1909. Det er difor truleg ein av desse hundane Švejk har i tankane når han fortel anekdota. Forfattaren kjende Rotter godt og hadde heilt sikkert visst om og møtt begge hundane.

Wölfin vart dessutan oppfostra ved Fuchs sin kennel på Klamovka, ved sida av villaen der Svět zvířat hadde redaksjonen sin og der Jaroslav Hašek arbeidde som redaktør. Han må ha difor ha kjendt denne bikkja godt. I ein artikkel i magasinet 1.november 1909 kjem det òg fram at dressuren av henne fann stad på Klamovka.

Den 16.oktober 1909 viste Rotter fram eigenskapane til Wölfin og ein dobermannpinsjer med namn Petar. Oppvisninga fann stad hjå Policejní ředitelství og tilstades var heile toppleiinga ved politikommisariatet, mellom dei kommisærane Drašner og Ladislav Adamička (bror til kaptein Adamička). Artikkelen nemner dessutan at Wölfin vart kjøpt frå kennelen på Klamovka tidlegare det året.

Eksterne lenkar

Kjelde: Petr Netopil, Michal Dlouhý

Sitat
[1.3] Taky vám dám příklad, jak se na Kladně zmejlil jeden policejní pes, vlčák toho známého rytmistra Rottera. Rytmistr Rotter pěstoval ty psy a dělal pokusy s vandráky, až se Kladensku počali všichni vandráci vyhejbat.
Doktor Kallersonen flag
Google søk
kallerson.png

Hůla meiner Hašek dikta opp namna Kallerson og Weiking

Kallerson vert nemnd saman med psykiatarane Heveroch og Weiking som folk som hadde danna skule innafor faget.

Bakgrunn

Kallerson var psykiater, men ingen opplysningar utover det som står i Švejk er tilgjengelege. Břetislav Hůla gjekk ut frå at namnet er oppdikta ettersom han ikkje kunne påvisa at nokon kjend psykiater med dette namnet fanst.

Er ikkje denne psykiateren oppdikta så er det truleg eit forvanska namn. Hašek skriv i ei av sogene sine om Karl Larsson, eit namn som er fonetisk nokså likt. Denne personen var rettnok ikkje psykiater, han var leiar for den tsjekkoslovakiske Frelsesarmeen.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.3] Věc byla úplně jasnou. Spontánním projevem Švejkovým odpadla celá řada otázek a zůstaly jen některé nejdůležitější, aby s odpovědí potvrzeno bylo prvé mínění o Švejkovi na základě systému doktora psychiatrie Kallersona, doktora Heverocha i Angličana Weikinga.
Doktor Weikingen flag
Google søk

Weiking er ein engelskmann vert nemnd saman med psykiatarane Heveroch og Kallerson. Han skal som dei to andre ha danna skule innafor psykatri-faget.

Bakgrunn

Weiking skal ha vore ein engelsk psykiater, men ingen opplysningar utover det som står i Švejk er tilgjengelege. Namnet er heller ikkje typisk engelsk. Břetislav Hůla går ut frå at namna Kallerson og Weiking er påfunn. Eit alternativ er at det er ei forvrenging av namnet til ein verkeleg psykiater.

Sitat
[1.3] Věc byla úplně jasnou. Spontánním projevem Švejkovým odpadla celá řada otázek a zůstaly jen některé nejdůležitější, aby s odpovědí potvrzeno bylo prvé mínění o Švejkovi na základě systému doktora psychiatrie Kallersona, doktora Heverocha i Angličana Weikinga.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

4. Švejk blir kasta ut av galehuset

Jomfru Mariaen flag
Wikipedia czdeennnno Google søk
maria.jpg

Ikon av Maria i Vladimir, Russland

Jomfru Maria var ein av personane dei innlagde på asylet kunne gje seg ut for å vera. Ellers er ho alt indirekte nemnd gjennom det vanlege tsjekkiske utbrotet Ježíšmarjá, som blir brukt av Švejk alt i den fyrste dialogen i boka. I denne og liknande variantar dukkar namnet hennar opp ved fleire høve.

Bakgrunn

Jomfru Maria var Jesu Kristi mor og er den fremste helgenen i den katolske kyrkja. I det nye testamentet er ho omtalt i evangelia og Apostelgjerningane. Ved konsilet i Efesos gav konsilfedrene henne tittelen Theotokos, 'Guds mor'. Koranen omtalar ho som utvald av Gud framfor alle kvinner i verda; ho er nemnd i sju av kapitla i Koranen, eitt av dei med namnet hennar som tittel. Ho er framstilt i talrike kunstverk, der ho som regel berre blir kalla «Madonna» — 'Vår frue'.

Sitat
[1.4] Člověk se tam může vydávat za pánaboha nebo za panenku Marii, nebo za papeže, nebo za anglickýho krále, nebo za císaře pána, nebo za sv. Václava, ačkoliv ten poslední byl pořád svázanej a nahej a ležel v isolaci.

Skrivst òg:Panenka Marie Hašek Panna Maria cz Jungfrau Maria de The Virgin Mary en

Pavenen flag
Wikipedia czdeenno Google søk
paven.jpg

Pius X, Wiener Bilder, 23.8.1914

Paven var ein av personane dei innlagde på asylet kunne gje seg ut for å vera.

Bakgrunn

Paven er biskop av Roma og øvste leiar av den Romersk-katolske kyrkja og har hovudsete i Vatikanet. Pave frå 1904 til 20.august 1914 var Pius X, som vart etterfylgd av Benedikt XV. Pius sat dermed enno i pavestolen på den tida Švejk var innlagd på asylet (juli 1914).

Eksterne lenkar

Sitat
[1.4] Člověk se tam může vydávat za pánaboha nebo za panenku Marii, nebo za papeže, nebo za anglickýho krále, nebo za císaře pána, nebo za sv. Václava, ačkoliv ten poslední byl pořád svázanej a nahej a ležel v isolaci.

Skrivst òg:Papež cz Der Pabst de The Pope en

Kongen av Englanden flag
Wikipedia czdeenno Google søk
george5.jpg

Georg V før krigen

Kongen av England var ein av personane dei innlagde på asylet kunne gje seg ut for å vera - utan at det fekk fylgjer.

Bakgrunn

Kongen av England viser her mest til kongetittelen og ikkje nødvendigvis til George V som var konge av Storbritannia, Irland og samveldelanda frå 1910 til 1936. Han hadde òg tittlen keisar av India. Tittelen konge av England hadde ikkje eksistert formelt sidan 1707, men som i vår tid var det vanleg å blanda omgrepa England, Storbritannia og United Kingdom.

Kong Georg var av til Huset Saxen-Coburg, ein fyrstefamilie av tysk opphav. Han var syskebarn til både keisar Wilhelm II og tsar Nikolaj II. Av utsjånad var han nokså lik den russiske tsaren. I 1917 vart fyrstehuset døypt om til House of Windsor, eit av fleire døme på politisk motiverte namneendringar under verdskrigen.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.4] Člověk se tam může vydávat za pánaboha nebo za panenku Marii, nebo za papeže, nebo za anglickýho krále, nebo za císaře pána, nebo za sv. Václava, ačkoliv ten poslední byl pořád svázanej a nahej a ležel v isolaci.

Skrivst òg:Anglický král cz

Sankt Václaven flag
*907 Praha - †28.9.35 Stará Boleslav
Wikipedia czdeenno Google søk

Sankt Václav vart nemnd under Švejk sitt opphald på Blazinec (Galehuset) når forfattaren ramsar opp ulike personar eller ting dei innlagde ga seg ut for å vera.

Han dukkar opp att i anekdota om nattpotta i Poděbrady som vart utgitt for å vera hjelmen til St Václav.

Bakgrunn

Sankt Václav var prins (kníže) av Böhmen frå 921 til sin død. Han vart myrda av bror sin Bohuslav, vart kanonisert etter sin død, og vart til slutt tsjekkisk skytshelgen. Václav er framleis skytshelgen for det tsjekkiske folket og Tsjekkia. Festdagen hans er 28. september, og er heilagdag i Tsjekkia.

Václavské náměstí er kalla opp etter han og i 1912 vart det sett opp ei stor ryttarstatue av han i den sørlege enden av gata framfor Museum. Václav er enno i dag eit av dei vanlegaste tsjekkiske mannsnamna.

Sitat
[1.4] A von mu ten jeho kamarád napsal takovej fejton vo takovým jednom sběrateli, jak našel v písku na břehu Labe starej nočník plechovej a myslel, že to přilbice svatýho Václava, a udělal s tím takovej rozruch, že se tam na to přijel podívat biskup Brynych z Hradce s procesím a s korouhvema.

Notice: Undefined offset: 1 in /var/www/honsi.org/public_html/svejk/source/php/book.php on line 286
[3.3.0] A von mu ten jeho kamarád napsal takovej fejton vo takovým jednom sběrateli, jak našel v písku na břehu Labe starej nočník plechovej a myslel, že to přilbice svatýho Václava, a udělal s tím takovej rozruch, že se tam na to přijel podívat biskup Brynych z Hradce s procesím a s korouhvema.

Skrivst òg:Svatý Václav cz Heiliger Wenzel de Saint Wenceslaus en

Erkebiskopenen flag
Wikipedia czdeenno Google søk
arcibiskup.jpg

Lev Skrbenský z Hříště, Zlatá Praha, 1899

Erkebiskopen vert vist til i samband med det ein av pasientane på Blázinec hevdar at han var erkebiskop. I [I.9] vert han nemnd på ny ettersom Katz fekk audiens her og etter alt å døma hjelp til å koma inn på presteseminaret. Sjå Seminář.

Bakgrunn

Erkebiskopen kan her bety den romersk-katolske erkebiskopen av Praha sjølv om teksten ikkje indikerer nokon spesiell erkebisop, snarare embetet generelt. I [I.9] er det derimot ingen tvil om at forfattaren skriv omn erkebiskopen av Praha.

I bispesetet på tida det er snakk om sat Lev Skrbenský z Hříště (1863-1938) som heldt embetet frå 1899 til 1916. Han var ein tsjekkisk geistleg og adelsmann som før han vart utnemnd til erkebiskop hadde tena i 10 år som feltprest i K.u.k. Heer.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.4] Byl tam taky jeden, kterej křičel, že je arcibiskupem, ale ten nic jiného nedělal, než jen žral a ještě něco dělal, s odpuštěním, víte, jak se to může rýmovat, ale tam se žádnej za to nestydí. Jeden se tam dokonce vydával za svatýho Cyrila a Metoděje, aby dostával dvě porce.

Skrivst òg:Der Erzbischof de The Archbishop en

Sankt Kyrillosen flag
*827 Solun (Thessaloniki) - †869 Roma
Wikipedia czdeenno Google søk
kyrillos.jpg

Kyrillos i Olomouc

Sankt Kyrillos vart nemnd i forteljinga til Švejk om oppphaldet sitt på asylet. Ein av dei innlagde på asylet gav seg ut for å vera helgenane Kyrillos og Methodios for å få to porsjonar.

Bakgrunn

Sankt Kyrillos var ein gresk misjonær, seinare helgen, som saman med broren Methodios starta kristninga dei slaviske folkeslaga. Det kyrilliske alfabetet er oppattkalla etter han. Då han levde var han kjend som Konstantin.

Sitat
[1.4] Jeden se tam dokonce vydával za svatýho Cyrila a Metoděje, aby dostával dvě porce.

Skrivst òg:Svatý Cyril cz Sankt Kyrill de Saint Cyril en

Sankt Methodiosen flag
*815 Solun (Thessaloniki) - †6.4.885 Mähren
Wikipedia czdeenno Google søk
methodios.jpg

Methodios i Olomouc

Sankt Methodios vart nemnd i forteljinga til Švejk om oppphaldet sitt på asylet. Ein av dei innlagde på asylet gav seg ut for å vera helgenane Kyrillos og Methodios for å få to porsjonar.

Bakgrunn

Sankt Methodios var ein gresk misjonær og helgen som saman med den yngre broren Kyrillos starta kristninga dei slaviske folkeslaga. Då han levde var han kjend som Michael. Brødrene er ofte kalla dei slaviske apostlar. Dei omsette Bibelen til det som no vert kalla gammal kyrkjeslavisk.

Sitat
[1.4] Jeden se tam dokonce vydával za svatýho Cyrila a Metoděje, aby dostával dvě porce.

Skrivst òg:Svatý Metoděj cz Sankt Method de Saint Methodius en

Otto, Janen flag
*8.11.1841 Přibyslav - †29.5.1916 Praha
Wikipedia czdeen Google søk

Otto vert nemnd indirekte i samband med pasienten som ga seg ut for å vera 16. del av Otto's konversasjonsleksikon.

Bakgrunn

Otto var ein tsjekkisk forleggjar, mest kjend som utgjevar av Ottův slovník naučný. Han gav og ut skjønnlitteratur, fagbøker og tidskrift. Mellom sistnemnde var Zlatá Praha og Světozor som Jaroslav Hašek skreiv mange soger for. Hovudkvarterer til forlaget J. Otto låg på Karlovo náměstí 34 og dei hadde dessutan ein filial i Wien.

Sonen hans studerte ved Českoslovánská obchodní akademie på same tid som Jaroslav Hašek (1899-1902). Otto oppretta òg eit fond for støtte til fatttige studentar ved akademiet.

Eksterne lenkar

KjeldeRadko Pytlík, Marek Šimoňák

Sitat
[1.4] Nejzuřivější byl jeden pán, kerej se vydával za 16. díl Ottova slovníku naučného a každého prosil, aby ho otevřel a našel heslo ,Kartonážní šička’, jinak že je ztracenej.
General Windischgrätzen flag
*11.5.1787 Brussel - †21.3.1862 Wien
Wikipedia czdeensv Google søk
windischgraetz.jpg

Alfred Füsrt zu Windisch-Graetz

wind_hula.png

Břetislav Hůla, 1951. ©LA PNP

wind_dead.png

Oberst Fürst Windischgrätz, kommandanten IR35 lyst død, 24. juni 1859

Windischgrätz vert i boka berre omtala i ein song, ein av dei som rettslegane spør Švejk om han kan. I [I.7] syng han deler av songen i giktdilerium, like før han dreg i krigen i rullestol, trilla av fru Müllerová.

Bakgrunn

Windischgrätz og kven songen viser til rår det uvisse om. Ein har lenge trudd at det er snakk om general Alfred I. Fürst zu Windisch-Graetz (ref. Břetislav Hůla, 1951). Han var ein kjend hærførar som brutalt slo ned revolusjonane i 1848 både i Praha og Wien.

Songen det er snakk om her viser til hendingar under den andre italienske uavhengigheitskrigen i 1859, og her var ikkje den gamle feltmarskalken med. Derimot deltok nevøen og svigersonen hans, Karl Vinzenz 19.oktober 1821 - 24.juni 1859, oberst og øvstkommanderande for IR35 (Pilsen). Han fall jamvel i slaget ved Solferino. 18. juli kom liket tilbake til Praha, ei handing som vekte stor merksemd og fekk stor dekning i pressa.

Den siste tyske oversetjinga av Švejk (Antonín Brousek, Reclam Verlag, 2014), viser i sine omfattande "Anmerkungen" til begge personane, men hevdar i fyrste tilfellet at det er Alfred I. det er snakk om. I neste er det derimot Karl Vinzenz, sjølv om det utan tvil er vist til same songen. Berre ei grundig undersøking av etymologien bak sjølve songen kan kasta lys over desse motsetningane.

Eksterne lenkar

Kjelde: Antonín Brousek, Militär-Zeitung

Sitat
[1.4] A také to dál neumím,“ vzdychl Švejk. „Znám ještě první sloku z ,Kde domov můj’ a potom ,Jenerál Windischgrätz a vojenští páni od východu slunce vojnu započali’ a ještě pár takových národních písniček jako ,Zachovej nám, Hospodine’ a ,Když jsme táhli k Jaroměři’ a ,Tisíckrát pozdravujeme Tebe’...“
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

5. Švejk på politistasjonen i Salmova-gata

Inspektor Braunen flag
Google søk Švejk-muzeum
fahoun.png

Politirapport, 5.januar 1909

Braun var ein sadistisk inspektør på politistasjonen i Salmova ulice, av forfattaren samanlikna med keisar Nero. Den stutte ordren hans då Švejk kom på politistasjone var: "set han bak gitteret!".

Bakgrunn

Om Braun er inspirert av nokon konkret person var det truleg Karel Fahoun som var inspektør på Policejní komisařství Salmova ulice minst frå 1906 til 1910. Frå 1903 til 1912 var Jaroslav Hašek mange gonger i kontakt med denne politistasjonen grunna ortdensforstyrrelsar og Fahoun underteikna dokument som vedrørde forfattaren.

Det har òg vorte hevda at politiinspektøren og forfattaren var personlege vener, noko Břetislav Hůla kategorisk avviser. Ein ser lett for seg at Hašeks mange opptredenar på denne politistasjonen har inspirert forteljinga om Švejk sitt opphald her, sjølv om det har vore tidsforskyvd. Det finst i alle fall ingen hittil kjende politiprotokollar som set forfattaren i samband med politistasjonen etter krigsutbrotet. Fahoun hadde flytta til Královské Vinohrady i 1911, og i 1917 var han vorten sjef for Policejní ředitelství.

Ein anna mogeleg inspirasjon er politimannen Friedrich Brauner som hadde ei tilsvarande stilling ved kommisariatet i Nusle. Jaroslav Hašek var òg godt kjend i dette distriktet, ikkje minst i samband med anarkistrørsla. Det finst likevel ikkje prov på at han nokon gong var arrestert her.

KjeldeJaroslav Šerák

Sitat
[1.5] Po krásných slunných dnech v blázinci přišly na Švejka hodiny plné pronásledování. Policejní inspektor Braun aranžoval scénu setkání se Švejkem s krutostí římských pochopů doby roztomilého císaře Nerona. Tvrdě, jako tenkrát, když oni říkali: „Hoďte toho lumpa křesťana lvům,“ řekl inspektor Braun: „Dejte ho za katr!“ Ani o slovíčko více, ani méně. Jenom oči pana policejního inspektora Brauna zasvítily přitom zvláštní, perversní rozkoší.
Imperator Neroen flag
*15.12.37 Antium (no Anzio) - †9.6.68 Roma
Wikipedia czdeenlannno Google søk

Nero vert av forfattaren ufordelaktig samanlikna med politiinspektør Braun.

Bakgrunn

Nero var romersk keisar frå år 54. Krønikene omtalar Nero som ein tyrann og ein libertinar, og han er kjend som keisaren som "spela medan Roma brann", og ein tidleg forfølgjar av dei kristne. Desse forteljingane skriv seg frå Tacitus, Svetonius og Cassius Dio. Men andre samtidskjelder nemner at Nero i røynda var svært folkekjær i levetida si. Den første delen av keisartida hans var prega av stabilitet og velstand, mykje takka vera rådgjevarane hans, mellom dei filosofen Seneca. Men Nero sette i gang mange kostbare byggeprosjekt som etter kvart førte til økonomisk krise.

I år 66 la Nero tittelen "Imperator" til namnet sitt. Riket kom i opprør på grunn av dei økonomiske problema. Etter at folket hadde reiste seg i år 68 avsette senatet han. Nero rekna med at senatet ville avretta han, og tok difor livet av seg.

Han hadde som keisar det offisielle namnet: Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus, men var fødd Lucius Domitius Ahenobarbus.

Kjelde: Wikipedia

Sitat
[1.5] Policejní inspektor Braun aranžoval scénu setkání se Švejkem s krutostí římských pochopů doby roztomilého císaře Nerona. Tvrdě, jako tenkrát, když oni říkali: „Hoďte toho lumpa křesťana lvům,“ řekl inspektor Braun: „Dejte ho za katr!“

Skrivst òg:Neron Hašek Nerone it

Mareček, Josefen flag
Google søk

Mareček var ein kjøpmann frå Vršovice som hadde vore i cella til Švejk på politistasjonen i Salmova ulice året før. Han hadde skrive namn, dato (5. juni 1913) og yrket på celle-veggen. Meir vert det ikkje sagt om han.

Bakgrunn

Mareček kan gjerne ha lånt namnet frå (og meir) ein verkeleg person, sjølv om ingen av opplysningane om dei som er oppførde i addresseboka frå 1910 samsvarar heilt med omtalen av mannen som skreiv på celleveggen. Av dei fem Josef Mareček som er oppførde, kjem ein huseigar frå Královské Vinohrady nærast.

Sitat
[1.5] Jiný opět prostě konstatoval fakt: „Seděl jsem zde 5. června 1913 a bylo se mnou slušně zacházeno. Josef Mareček, obchodník s Vršovic.“
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

6. Švejk heime att etter å ha brote gjennom trylleringen

Djevelenen flag
Wikipedia czdeennnno Google søk
devil.jpg

© Josef Lada

Djevelen sitt namn vert fyrst teke i bruk av forhøyrsdommaren på Policejní ředitelství når Švejk forsikrar han om at hans utrop "Lenge leve keisaren, denne krigen vinn vi!", ikkje var ironisk meint. Djevelen dukkar opp i fleire samanhengar, ikkje eksplisitt men gjennom diverse kraftutrykk på tsjekkisk og tysk.

Bakgrunn

Djevelen er ein mytologisk skapning i mange relegionar, eit symbol på det vonde. Alternative namn er Satan, Beelzebub, Fanden, Styggen Gamle-Eirik, Lucifer og Hinmannen. Djevelen vert i monoteistiske relegionar gjerne sedd på som motstykket til Gud, han held til i Helvete som igjen er motpolen til Himmelen. Djevelen har eit dårleg rykte; namnet hans vert ofte brukt når ein prøver å få fram ein negativ assosiasjon, jamfør bannord. Som symbolsk uttrykk er nok Djevelen med sine alternative namn eit av dei mest brukte gjennom tidene.

Sitat
[1.6] Vem vás čert, Švejku,“ řekla nakonec úřední brada, „jestli se sem ještě jednou dostanete,tak se vás vůbec nebudu na nic ptát a poputujete přímo k vojenskému soudu na Hradčany. Rozuměl jste?
[1.14.6] Zatímco Švejk koupal Maxa, plukovník, bývalý jeho majitel, strašně doma láteřil a vyhrožoval, že postaví toho, kdo mu psa ukradl, před válečný soud, že ho dá zastřelit, pověsit, zavřít na dvacet let a rozsekat. „Der Teufel soll den Kerl buserieren,“ ozývalo se v bytě plukovníka, až se třásla okna, „mit solchem Meuchelmördern werde ich bald fertig.“

Skrivst òg:Čert cz Der Teufel de The Devil en

Čimperaen flag
Google søk
cimpera.png

"Encyklopedie pro milovníky Švejka". Milan Hodík

Čimpera eigde eit stykke land i Straškov nr.5 som han lyste til salgs i ei avis som låg på U kalicha. Švejk las annonsen høgt for å visa si totale mangel på interresse for Bretschneider som prøvde å få kontakt med han for å få han i fella.

Bakgrunn

Ein Václav Čimpera budde faktisk i Straškov nummer 5 i 1910. Dette er opplysningar frå Encyklopedie pro milovníky Švejka, II., Hodík a Landa, 1999. Dokumentet er frå 22. februar 1910. Det er ikkje kjendt kvifor (om i det heile) Čimpera seinare selde eigedomen.

Eksterne lenkar

Kjelde: Milan Hodík, Jaroslav Šerák

Sitat
[1.6] Švejk sňal s věšáku nějaké noviny a prohlížeje si zadní stranu inserátů, ozval se: „Tak vida, tenhle Čimpera v Straškově č. 5, p. Račiněves, prodá hospodářství s třinácti korci vlastních polí, škola a dráha na místě.“ Bretschneider nervosně zabubnoval prsty a obraceje se k Švejkovi řekl: „To se divím, proč vás to hospodářství zajímá, pane Švejku.“
Mařenaen flag
Google søk

Mařena var ei dame som dørvakta på nattkaféen Mimosa hadde med seg heim. Dette hende då Švejk kom heim og oppdaga at Müllerová hadde leigd ut rommet hans medan han sat inne, og at i senga hans løg dørvakta med den nemnde kvinna. Mařena bidrog til romanen med eit einaste utsagn då ho skjelte ut Švejk med fyndorda "din son av ein erkebiskop!"

Sitat
[1.6] „Já jsem chtěl spát do osmi večer,“ zaraženě ozval se portýr, navlékaje kalhoty, „já platím denně z postele dvě koruny té paní a můžu si sem vodit slečny z kavárny. Mařeno, vstávej!“
Detektiv Kalousen flag
Google søk

Kalous var ein detektiv som i likheit med Bretschneider kjøpte hundar av Švejk for å prøva å få noko ut av han. Han kom ingen veg og forsvann straks ut av soga.

Bakgrunn

Detektiven kan ha vore inspirert av Josef Kalous, ein politimann i Nusle som står oppførd i adresseboka for 1910.

13. mars 1913 trykte Karikatury ei soge av Jaroslav Hašek med tittelen Detektiven Kalous. Den var underteikna Richard Mayer, eit av dei mange pseudonyma forfattaren brukte.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.6] Pak tam šel koupit psa detektiv Kalous a vrátil se s vyjevenou potvorou, připomínající hyenu skvrnitou, s hřívou škotského ovčáka, a v položkách tajného fondu přibyla nová: D...90 K.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

7. Švejk dreg i krigen

Doktor Páveken flag
Google søk

Pávek var ein lege frå Královské Vinohrady og føreskreiv Švejk brom mot hans gikt, krigslyst og overdrevne patriotisme.

Bakgrunn

Adresseboka for Praha (1910) kan ikkje visa til nokon doktor Pávek. Det same gjeld addresseboka for Královské Vinohrady (1912).

Etternamnet Pávek dukkar òg opp i forteljina Korleis Cetlička avga stemme frå 1913, men her er det ikkje snakk om nokon doktor.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.7] A tak byl probuzen obtloustlým pánem, který mu chvíli držel ruku na čele a říkal: „Nebojte se, já jsem doktor Pávek z Vinohrad - ukažte ruku - tenhle teploměr si dejte pod paždí... Tak - ukažte jazyk - ještě víc - držte jazyk - na co zemřel váš pan otec a vaše matka?“ A tak v době, kdy Vídeň si přála, aby všichni národové Rakousko-Uherska dávali nejskvělejší příklady věrnosti a oddanosti, předepsal doktor Pávek Švejkovi proti jeho vlasteneckému nadšení brom a doporučoval statečnému a hodnému vojínu Švejkovi, aby nemyslil na vojnu.
Mucius Scaevolaen flag
Wikipedia deenlano Google søk
scaevola.jpg

Scaevola og kong Porsena av Bernardo Cavellino

scaevola.png

Ein zweiter Mucius Scaevola. Die neue Zeitung, 13.6.1915.

Mucius Scaevola vert i ein artikkel i Pražské úřední noviny samanlikna med Švejk i samband med opptrinnet då sistnemnde vart trilla til mønstring i rullestol. Artikkelen har overskrifta: Ein krøplings patriotisme.

Bakgrunn

Mucius Scaevola var ein kjend figur frå antikkens Roma som skal ha redda byen under ei etruskisk beleiring i år 508 f.kr. Han vart send inn i leiren til fienden for å myrda kong Porsena men vart teken til fange. For å visa kongen kor lite lidingar betydde for ein romersk krigar heldt han handa inn i elden uten å visa det minste teikn på smerte. Kongen sette Mucius fri og tilbaud Roma fred. Det er uvisst om denne soga har historisk bakgrunn men den er i alle fall bygd på nedteikningane til den romerske historikaren Titus Livius.

Symbol i heltesoger frå krigen

Mucius og den brende handa hans dukka ofte opp som symbol i historier om heltedådar i Dobbeltmonarkiet si presse, spesielt i 1915. Omtalar kan ein òg finna i den tsjekkiske pressa, òg frå tida før krigen. Mellom avisene som trykte desse sogane i 1915 war Neue Freie Presse og Pester Lloyd. Ei slik soge kom i juni 1915 på trykk i fleire aviser, mellom dei Pester Lloyd. Det viser til eit flåteåtak på dei italienske kystfestningane ved Porto Corsini 24. mai 1915, altså dagen etter krigslysinga. Åtaket var leia av admiral Miklos Horthy, betre kjend som ungarsk diktator i mellomkrigstida og under 2.verdskrigen og som førde landet sitt inn i krigen på Nazi-Tyskland si side.

Ombruk av tema

Mange tema i romanen er brukte om att frå sogene til Jaroslav Hašek, slik òg Mucius: Jak se Baluška naučil lhát (Slik lærde Baluška seg å lyga), fyrst trykt i Právo lidu, Dělnická besídka, 2. mars 1913.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.7] O celé této události objevil se v „Pražských úředních novinách“ tento článek:
[1.7] Vlastenectví mrzáka: Včera dopoledne byli chodci na hlavních pražských třídách svědky scény, která krásně mluví o tom, že v této veliké a vážné době i synové našeho národa mohou dáti nejskvělejší příklady věrnosti a oddanosti k trůnu stařičkého mocnáře. Zdá se nám, že se vrátily doby starých Řeků a Římanů, kdy Mucius Scaevola dal se odvésti do boje, nedbaje své upálené ruky.
Lynch, Williamen flag
Wikipedia czdeenno Google søk
lynch.png

Dunkle Geschichten aus dem Alten Österreich

Lynch vert nemnd indirekte gjennom omgrepet "lynsjing", her i Prager Tagblatt som rapporterer at tsjekkiske agentar for Ententen prøvde å lynsja krøplingen Švejk då han vart trilla til Odvodní komise i rullestol. Den djerve krøplingen vart heldigvis verna av tyskarar.

Bakgrunn

Lynch (Charles eller William) er begge kandidatar for det etymologiske opphavet til omgrepet "lynsjing". Begge levde på 1700-talet og var dommarar og omstenda var den amerikanske sjølvstendekrigen (1776-1783). I USA vart etter kvart omgrepet mest brukt i samband med overgrep mot svarte. Austerrikske aviser brukte omgrepet "Lynchjustiz" alt før 1840 og nemner tilfelle i USA, men ikkje berre der.

Det har ikkje lukkast å finna noko i Prager Tagblatt som minner om sitatet i romanen og fatale lynsjingar var sjeldan i mellom sivile i Austerrike-Ungarn sjølv under krigen. Derimot var vilkårleg justis utbreidd ved fronten og brukt både mot fiendar og eigne undersåttar som var mistenkte for å samarbeida med fienden. Ofra var ofte ukrainarar og sør-slavar.

Sitat
[1.7] Ve stejném smyslu psal i Prager Tagblatt, který končil. svůj článek slovy, že mrzáka dobrovolce vyprovázel zástup Němců, kteří ho svými těly chránili před lynčováním ze strany českých agentů známé Dohody.
Doktor Bautzeen flag
Google søk
halbhuber1.png

Jaroslav R. Veselý, Květy, 7.9.1968

halbhuber2.png

Pester Lloyd, 24.10.1914

Bautze var overlege ved mønstringskommisjonen på Střelecký ostrov. Effektivt og nådelaust avslørde han alle simulantar. Han er mannen bak eit av dei mest kjende sitata frå Švejk: Das ganze tschechische Volk ist eine Simulantenbande". Švejk leid same lagnad som alle dei 11 000 andre simulantane Bautze hadde avslørt dei ti vekene han hadde vore i denne tenesta.

Bakgrunn

Bautze har ingen tilsynelatande modell men me veit nokså sikkert at Jaroslav Hašek i midten av desember 1914 stod framfor LandsturmmønstringskommisjonenStřelecký ostrov, så han har visst kven som undersøkte han, og kan nok ha lånt trekk frå denne til sin litterære figur. Men nokon dr. Bautze er ikkje å oppdriva i addressebøkene frå tida før krigen

I ein artikkel i Květy frå 7.september 1968 hevdar Jaroslav R. Veselý at ein viss Dr. Halbhuber undersøkte Josef ŠvejkStřelecký ostrov, og påstanden synest verd å etterprøva. Dr. Franz Halbhuber var verkeleg ein militærlækjar og etter alt å døma svært brutal mot dei stakkars soldatatene som kom ut for han. Han sende hundrevis av sjuke og krøplingar tilbake til fronten. Han var dessutan kjend som tysk sjåvinist og svært upopulær blandt den tsjekkiske delen av folket.

Det nok er likevel nok av grunnar til å stilla spørsmål ved forteljinga til Veselý. Halbhuber tykkjest å ha vore i Praha berre frå 1916 til 1918. Han tenestegjorde som som "Oberstabsarzt" ved Vojenská nemocnice Karlovo náměstí, og før dette hadde han hatt same funksjon i Košice og Litoměřice. At han skal vore involvert i Landsturmmønstringskommisjonen (sjå Odvodní komise) i 1914 slik Veselý påstår verkar usannsynleg, spesielt sett i lys av ein artikkel i Pester Lloyd 24.oktober 1914 som opplyser at Halbhuber i Košice på denne tida mottok ein kommisjon leia av Grev Tisza, den ungarske statsministeren. Oktober 1914 var nettopp då Josef Švejk og andre som var fødde i 1892 var inkalla til mønstring (Josef skulle etter offisielle papir å døma vore der den 20., det er dersom historia om at han var "superarbitrert" stemmer i det heile ...). Ein kan ikkje sjå vekk frå at Halbhuber hadde eit midlertidig oppdrag, men dette kan berre stadfestast gjennom undersøking av dokumenta hans.

Likevel må ein gå ut frå at denne doktoren eller andre brutale militærlegar kan ha inspirert forfattaren til å laga romanfigurane Bautze og Grünstein. Halbhuber hadde mange trekk felles med begge som passar godt inn i omtalen av dei. I tillegg var Halbhuber notorisk berykta, mellom anna for å behandla alvorleg sjuke som simulantar og dermed få dei sendt til fronten. Hašek visste difor heilt sikkert om han.

Halbhuber sin forgjengar som "Oberstabsarzt", MUDr. Jaromír Pečírka, kan vera personen som eksaminerte HašekStřelecký ostrov i 1914, eller i det minste leia møsntringskommisjonen. Men at han på nokon måte har vore førebilete for dei svært så tyske doktorane virkar lite truleg. Pečírka var tsjekkar og nekrologen hans tyder ikkje på at han hadde noko som helst til felles med desse usympatiske doktorane Švejk vart utsett for.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.7] Zejména ne vrchní vojenský lékař Bautze. Byl to muž neúprosný, který ve všem viděl podvodný pokus uniknout vojně, frontě, kulce a šrapnelům. Známý jest jeho výrok: „Das ganze tschechische Volk ist eine Simulantenbande.“ Za deset týdnů své činnosti vymýtil z 11.000 civilistů 10.999 simulantů a byl by se dostal na kobylku i tomu jedenáctitisícímu, kdyby nebyla toho šťastného člověka právě v tom okamžiku, když na něho zařval „Kehrt euch!“ ranila mrtvice. „Odneste toho simulanta,“ řekl Bautze, když zjistil, že je muž mrtev.
Marschall Radetzky, Johann Joseph Wenzelen flag
*2.11.1776 Třebnice - †5.1.1858 Milano
Wikipedia czdeenno Google søk
radecky.jpg

Radetzky, 1857

radetzky_tot.png

Bohemia, 6.1.1858

radetzky_1919.png

Národní listy, 23.4.1919

Radetzky vert nemnd då Švejk vart førd forbi ei statue av han på veg til garnisonsarresten. Švejk heidra han sjølvsagt med å gjera honnør.

Radetzky vert nemnd fleire gonger utover i romanen, mest i fokus er han under feltmessa som Ibl held i Királyhida før avreisa til fronten.

Radetzkymarsjen er nemnd direkte i [IV.1] Dobromil når den lite nyktre forhøyraren/tolken nynnar den og set sin eigen tekst til den.

Bakgrunn

Radetzky var adelsmann og austerriksk feltmarskalk av tsjekkisk opphav. Han var Austerrike sin fremste militære leiar i fyrste halvdel av 1800-talet og sto fram i krigane i Italia i 1848/49 der sigrane hans ved Custoza, Santa Lucia og Novara underbygde hans ry som ein framifrå hærførar. Han tena i Austerrike sin hær i heile 72 år, under fem keisarar, deltok i 17 felttog, og vart dekorert 146 gonger.

Johann Strauss den Eldre komponerte i 1848 den vidgjetne Radetzky-marsjen som enno i dag avsluttar Nyttårskonsertane i Wien.

Statua

Statua som er nemnd i romanen vart fjerna i 1919 og stod på Malostranské náměstí. Statua er no oppbevara i Lapidárium i Holešovice, ei avdeing av Nasjonalmuseet.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.7] Bajonety svítily v záři slunce a na Malé Straně obrátil se Švejk před pomníkem Radeckého k zástupu, který je vyprovázel: „Na Bělehrad! Na Bělehrad!“
A maršálek Radecký snivě se díval ze svého pomníku za vzdalujícím se dobrým vojákem Švejkem s rekrutskou kytkou na kabátě, kulhajícím na starých berlích, zatímco sděloval nějaký vážný pán lidem kolem, že vedou desentéra.

Skrivst òg:Radecký cz

Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

8. Švejk som simulant

Bruno, Giordanoen flag
*1548 Nola - †17.2.1600 Roma
Wikipedia czdeenitno Google søk

Bruno vert nemnd av ein fange på Vojenská nemocnice Hradčany som prøvde å simulera galskap ved å ropa både natt og dag: "Bålet etter Giordano Bruno glødar enno, ta opp att prosessen mot Galileo!"

Bakgrunn

Bruno var ein italiensk astronom og filosof som vart brend som kjettari år 1600. I år 2000 lyste endeleg det pavelege kulturrådet og ein teologisk kommisjon avrettinga av Bruno som rettstridig.

Sitat
[1.8] Nejlepší,“ mínil jeden ze simulantů, „dá se simulovat šílenství. Z našeho učitelského sboru jsou vedle v cimře dva, jeden neustále křičí dnem i nocí: ,Hranice Giordana Bruna ještě dýmá, obnovte proces Galileův!’ a ten druhý štěká, napřed třikrát pomalu: haf - haf - haf, potom pětkrát rychle za sebou: hafhafhafhafhaf, a zas pomalu, a tak to jde neustále.
Galilei, Galileoen flag
*15.2.1564 Pisa - †8.1.1642 Arcetri
Wikipedia czdeenitnnno Google søk
galileo.jpg

Galilée devant le Saint-Office au Vatican. Joseph-Nicolas Robert-Fleury, 1847

Galilei og vert nemnd avdi ein rekrutt på Vojenská nemocnice Hradčany simulerte galskap ved å ropa dag ut og dag inn: "Bålet etter Giordano Bruno gløder enno, ta opp att prosessen mot Galileo!"

Bakgrunn

Galilei var ein italiensk vitskapsmann, mest kjend for arbeidet sitt innafor felta fysikk og astronomi. Han er rekna som grunnleggjaren av den eksperimentelle naturvitskapen.

Prosessen som er omtala i Švejk var ei rettsak som stod i 1633 og var eit resultat av boka Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo (Dialog om dei to største verdssystema). Det er her snakk om det solsentrerte (Kopernikus) mot det jordsentrerte systemet (Ptolemaios).

Boka førde til sinne i klerikale krinsar og Galilei vart stild for ein kyrkjeleg domstol. Her trekte han tilbake teoriane sine og unngjekk dermed å hamna på bålet. Han vart likevel dømd for kjetteri og brot av eid, fekk livsvareg fengsel, rettnok snart omgjort til husarrest.

Fyrst i 1835 oppheva den katolske kyrkja forbodet mot boka, men den endelege rehabiliteringa av forfattaren kom ikkje før i 1992.

Sitat
[1.8] Nejlepší,“ mínil jeden ze simulantů, „dá se simulovat šílenství. Z našeho učitelského sboru jsou vedle v cimře dva, jeden neustále křičí dnem i nocí: ,Hranice Giordana Bruna ještě dýmá, obnovte proces Galileův!’ a ten druhý štěká, napřed třikrát pomalu: haf - haf - haf, potom pětkrát rychle za sebou: hafhafhafhafhaf, a zas pomalu, a tak to jde neustále.
Henčlů, Frantaen flag
Google søk

Henčlů var ein soldat frå Hluboká som fekk to år i fengsel for å ha informert riksdagsmedlemmer om mishaldlingar av soldatar. Dette kjem fram in ein anekdote Švejk fortalde dei andre simulantane på militærsjukehuset på Hradčany. Dette hende under Švejk si fyrstegongsteneste og det kjem fram at han alt då tilhøyrde 11.kompani.

Bakgrunn

Denne anekdoten sikkert ei viss knyting til verkeleg hendingar, men forsøk på å påvisa det direkte har så langt mislukkast. Før krigen var det fleire oppslag i pressa om soldatmishandling, òg eit tilfelle der IR91 vart innblanda.

Sitat
[1.8] Nějakej ministr poslal k nám komisi, aby to vyšetřila, a nějakej Franta Henčlů ze Hluboký dostal potom dva roky, poněvadž to byl ten, co se vobrátil do Vídně k poslancům kvůli tý facce, kerou dostal na cvičišti od pana obršta.
Doktor Grünsteinen flag
Google søk
grunstein2.png

Militære overlegar i 1906.

Grünstein var overlege ved garnisonen på Hradčany der simulantane vart tekne under behandling. Av Dr. Grünstein fekk dei sabotasjedjevelen driven ut av kroppen ved hjelp medisinske åtgjerder som kinin, aspirin, klystér, mageutpumping og streng diett. Sjå Vojenská nemocnice Hradčany.

Bakgrunn

Grünstein har sannsynlegvis ikkje noko direkte førebilete frå røyndomen. Hašek var rettnok innlagt på militærsjukehus i 1915, men det var i Budějovice. Ein eventuell inspirasjon for romanfiguren må ein truleg leita etter der, og ikkje i Praha.

Likevel kan det godt vera at forfattaren vart inspirert av ein person han hadde høyrt om men ikkje kjende personleg. Me veit at overlækjar på garnisonen på Hradčany i 1916 var Dr. Josef Krejčí, og at sjefen hans i hovudavdelinga på Karlovo náměstí var den sadistiske og mentalt ustabile Dr. Franz Halbhuber. Sistnemnde har nokså sikkert Jaroslav Hašek visst om og han kan såleis ha tileigna Halbhuber sine tvilsame eigenskapar både Grünstein og Bautze.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.8] Přiblížila se doba odpolední visity. Vojenský lékař Grünstein chodil od postele k posteli a za ním sanitní poddůstojník se zápisní knihou. „Macuna?“ „Zde!“ „Klystýr a aspirin! - Pokorný?!“ „Zde!“ „Vypláchnout žaludek a chinin! - Kovařík?!“
Macunaen flag
Google søk

Macuna var ein av dei fire simulantane som vart oppropte av Grünstein for behandling under ettermiddagsvisitten. Han vart behandla med klyster og aspirin. Sjå Vojenská nemocnice Hradčany.

Sitat
[1.8] Přiblížila se doba odpolední visity. Vojenský lékař Grünstein chodil od postele k posteli a za ním sanitní poddůstojník se zápisní knihou. „Macuna?“ „Zde!“ „Klystýr a aspirin! - Pokorný?!“ „Zde!“ „Vypláchnout žaludek a chinin! - Kovařík?!“
Pokornýen flag
Google søk

Pokorný var ein av dei fire simulantane som vart oppropte av Grünstein for behandling under ettermiddagsvisitten. Han vart behandla med mageutpumping og kinin. Sjå Vojenská nemocnice Hradčany.

Sitat
[1.8] Přiblížila se doba odpolední visity. Vojenský lékař Grünstein chodil od postele k posteli a za ním sanitní poddůstojník se zápisní knihou. „Macuna?“ „Zde!“ „Klystýr a aspirin! - Pokorný?!“ „Zde!“ „Vypláchnout žaludek a chinin! - Kovařík?!“
Kovaříken flag
Google søk

Kovařík var ein av dei fire simulantane som vart oppropte av Grünstein for behandling under ettermiddagsvisitten. Han vart gjeven klystér og aspirin. Men litt seinare, frå senga si ved vindauga, melder han seg brått frisk, og får ein klystér med på vegen av Grünstein. Sjå Vojenská nemocnice Hradčany.

Sitat
[1.8] "Poslušně hlásím, pane obrarct," ozvalo se tiše od postele u okna, "já už jsem zdravej, já už v noci pozoroval, že mne záducha přešla." "Jmenujete se?" "Kovařík, poslušně hlásím, mám dostat klystýr:" "Dobře, klystýr dostanete ještě na cestu," rozhodl dr. Grünstein, "abyste si nestěžoval, že jsme vás tady neléčili".
Koťátkoen flag
Google søk

Koťátko var ein av dei fire simulantane som vart oppropte av Grünstein for behandling under ettermiddagsvisitten. Han vart behandla med mageutpumping og kinin. Sjå Vojenská nemocnice Hradčany.

Sitat
[1.8] „Vypláchnout žaludek a chinin! - Kovařík?!“ „Zde!“ „Klystýr a aspirin! - Koťátko?!“ „Zde!“ „Vypláchnout žaludek a chinin!“ A tak to šlo, jeden za druhým, bez milosti, mechanicky, řízně.
Sokratesen flag
*4.6.469 f.kr Aten - †399 f.kr Aten
Wikipedia czdeennnno Google søk
sokrates.jpg

La mort de Socrate, Jacques-Louis David, 1787

Sokrates vert nemnd fordi ikkje ein gong han tømde giftbegeret sitt med så stor ro som Švejk drakk kinin.

Bakgrunn

Sokrates var ein gresk filosof, ein av tidenenes største, og rekna som ein av grunnleggjarane av den vestlege filisofi. Den fritalande filosofen var mot slutten av livet anklaga og dømd for gudløyse og for å ha korrumpert ungdomen. Han var dømd enten til eksil frå Athen eller å ta livet sitt på ein måte han sjølv fekk bestemma. Han valde å tøma eit beger med gift.

Sitat
[1.8] Ani Sokrates nepil svou číši bolehlavu s takovým klidem jako chinin Švejk, na kterém vyzkoušel dr Grünstein všechny stupně trápení.

Skrivst òg:Sókratés cz Socrates en

Baronesse von Botzenheimen flag
Google søk
botzenheim.jpg

Baronessa ser Švejk slukar gåvene hennar

Botzenheim var ei generalenkje som hadde lese om Švejk i Bohemia. Redaktøren hadde oppfordra lesarane til pengeinnsamling for den heltemodige krøplingen som fylt av patriotisme vart trilla til mønstring i rullestol. Baronessa kom med flotte gåver til Švejk, mellom anna ei flaske krigslikør med påskrifta Gott strafe England! Forfattaren ironiserer over den tysktalande baronessa sin gebrokne tsjekkisk og vitjinga frå baronessa høyrer til dei mest kjende episodane i heile romanen.

Sitat
[1.8] V té době měla vdova po generálovi pěchoty baronka von Botzenheim velice mnoho starostí, aby vypátrala toho vojáka, o kterém uveřejnila nedávno Bohemie zprávu, jak se dal vozit, on, mrzák, na vozíku pro nemocné a křičel: „Na Bělehrad!“, kterýž vlastenecký projev dal původ redakci „Bohemie“ k vyzvání čtenářů, aby konali sbírky ve prospěch loyálního hrdiny-mrzáka.
Otakar Filipen flag
*1.7.1874 Praha - †10.4.1931 Praha
Google søk
filip3.png

Národní politika, 18.8.1915

ofilip.png

På 50-årsdagen. Národní listy, 1.7.1924

cesrep.png

Národní Listy, 11.4.1931

Otakar Filip er mest truleg personen forteljaren viser til som, sitat: forfattar av Historier frå vår monarks liv og sjefsredaktør for Československá Republika.

Bakgrunn

Otakar Filip var ein tsjekkisk journalist, forfattar, teiknar, og mangeårig redaktør for lokale nyhende i offisielle aviser som vart gjevne ut i Praha både under Austerrike-Ungarn og Tsjekkoslovakia. Boka som vert omtala skreiv han faktisk, sjølv om tittelen ikkje var akkurat slik det står i romanen. Den kom ut i 1910 og var på 242 sider. At han var sjefsredaktør Československá Republika stemmer ikkje heilt, han var ein av redaktør-kollegiet. Filip spesialiserte seg på reportasjar og litteratur om Praha og gav ut fleire bøker. Sjå òg Pražské úřední noviny.

Den fulle tittelen til boka Jaroslav Hašek viser til var: Osmdesátiletý mocnář: Význačné události a zajímavé obrazy ze života jeho veličenstva císaře a krále Františka Josefa I. Omsett: Den åttiårige monarken: viktige hendingar og interressante bilete frå livet til Hans Majestet Keisar og Konge Franz Josef I.

Den 18.8, ironisk nok på same dag som Jaroslav Hašek vart tildelt den vesle sylvmedaljen for djervskap, dukka det opp ein patriotisk annone i heimbyen hans. Den lydde Den aller høgste beskyttar av tsjekkiske born, Hans Majestet KOnge og Keisar Franz Joseph I. og skriven av ingen andre enn vår redaktør Filip!

Eksterne lenkar

Sitat
[1.8] Vše elegantně rozložila na prázdnou postel vedle Švejka, kam přibyla ještě pěkně vázaná kniha „Příběhy ze života našeho mocnáře“, kterou napsal nynější zasloužilý šéfredaktor naší úřední „Československé republiky“, který se ve starém Frantíkovi viděl.
Shrapnel, Henryen flag
*3.6.1761 Bradford-on-Avon - †13.3.1842 Southampton
Wikipedia dadeen Google søk

Shrapnel er indirekte nemnd gjennom omgrepet shrapnel i episoden då baronesse von Botzenheim skrid inn på sjukesalen hjå simulantane på Hradčany. Ettersom romanen skrid fram dukkar namnet hans (eller rettare oppfinninga hans) opp ved fleire høve.

Bakgrunn

Shrapnel var ein britisk offiser og oppfinnar som er kjend for å ha funne opp shrapnelgranaten, ein granat fylt av metallbitar. Det viste seg å vera eit effektivt antipersonell-våpen. Metoden var i bruk frå Napoleons-krigane fram til slutten av fyrste verdskrigen.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.8] Ani arcikněžna nemohla tak vážně vejít, jako to udělala baronka von Botzenheim. Za ní valil se celý průvod, ve kterém nescházel ani účetní šikovatel při nemocnici, který v tom všem viděl tajemnou ruku revise, která ho od tučného žlabu v týlu hodí napospas šrapnelům někam pod drátěné překážky posic.

Notice: Undefined offset: 1 in /var/www/honsi.org/public_html/svejk/source/php/book.php on line 286
[1.14.2] V tom okamžiku zapomínal, že sviští mu nad hlavou granáty a šrapnely, a probíral se neúnavně se zavazadly ke štábu, kde stálo vozatajstvo.
Johannen flag
Google søk

Johann var kammertenaren til Baronesse von Botzenheim og han såg ut som mordaren Babinský.

Sitat
[1.8] Ja čist všekno f nófiny, já vám přinest pápat, kousat, kuřit, cucat, cešky fójak, toprá fójak. Johann, kommen Sie her!„ Komorník, připomínající svými ježatými licousy Babinského, přitáhl objemný koš k posteli, zatímco společnice staré baronky, vysoká dáma s uplakanou tváří, sedla si na Švejkovu postel a urovnávala mu slaměný polštář pod záda, s fixní myšlenkou, že se to patří dělat nemocným hrdinům.
Babinský, Václaven flag
*20.8.1792 Pokratice u Litoměřic - †1.8.1879 Řepy u Prahy
Wikipedia czde Google søk

Babinský vert nemnd avdi Johann, tenaren til Baronesse von Botzenheim, likna på han.

Bakgrunn

Babinský var ein tsjekkisk kriminell, dømd for ei rekkje mord og andre brotsverk. Han er ein av dei mest kjende tsjekkiske brotsmenn nokonsinne og E.E. Kisch viar eit heilt kapittel til han i boka Die Abenteuer in Prag. Han var via stor plass i ei utstilling på politimuseet.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.8] Komorník, připomínající svými ježatými licousy Babinského, přitáhl objemný koš k posteli, zatímco společnice staré baronky, vysoká dáma s uplakanou tváří, sedla si na Švejkovu postel a urovnávala mu slaměný polštář pod záda, s fixní myšlenkou, že se to patří dělat nemocným hrdinům.
Kaiser Wilhelm II.en flag
*27.1.1859 Berlin - †4.6.1941 Doorn
Wikipedia dennno Google søk
wilhelm2.jpg

I Balestrand 1911

Wilhelm II. vert nemnd avdi han var avteikna saman med Franz Joseph I på ei flaske "Kriegslikör". Dette var ei av gåvene baronesse von Botzenheim gav den gode soldaten under vitjinga si på garnisjonssjukehuset på Hradčany.

Bakgrunn

Wilhelm II. var keisar av Tyskland frå 1888 til 1918. Han var den siste keisar av Tyskland og den siste konge av Preussen. Han måtte abdisera etter nederlaget i 1.verdskrigen og levde resten av livet i Nederland. Wilhelm var i nær slekt med herskarhusa både i Russland og England.

Sitat
[1.8] Baronka zatím vytahovala dárky z koše. Tucet pečených kuřat, zabalených do růžového hedvábného papíru a ovázaných černožlutou hedvábnou stužkou, dvě láhve nějakého válečného likéru s etiketou „Gott strafe England!“ Na druhé straně byl na etiketě František Josef s Vilémem, jak se drží za ruce, jakoby si chtěli hrát hru „Králíček v své jamce seděl sám, ubožátko, co je ti, že nemůžeš skákati“.

Skrivst òg:Vilém II cz

Prinz Eugen von Savoyenen flag
*18.10.1663 Paris - †24.4.1736 Wien
Wikipedia czdeenfrno Google søk

Eugen vert nemnd av ein ung doktor som prøver seg på ein oppeldnande tale til simulantane og dreg fram prins Eugen og feltmarskalk Radetzky som lysande militære føredøme.

Eugen dukkar opp på ny i slutten av [II.2] i ein av songane Marek og Švejk stemmer i på cella i Mariánská kasárna (Prinz Eugen, der edle Ritter).

Songen vert dessutan delvis sitert i [III.1] når soldatar frå marsjbataljonen til Deutschmeister-regimentet syng den på veg gjennom Győr. Sjå Zemun.

Bakgrunn

Eugen var ein austeriksk prins og feltherre. Han har fått mykje av æra for dei vellukka felttoga mot tyrkarane frå beleiringa av Wien i 1683 og fram til freden i Sremski Karlovci i 1699. Hendinga som songen viser til fann rettnok stad mykje seinare: beleiringa av Beograd i 1717. Det fulle namnet til den franskfødde prinsen var Eugène-François de Savoie.

Eksterne lenkar

Kjelde: Jaroslav Šerák

Sitat
[1.8] Mluvil dlouho o tom, že každý z těch, kteří opouští nemocnici, aby odešli ke svým plukům do pole, musí být vítězem i rytířem. On že jest přesvědčen, že budou zruční ve zbrani, na bojišti i čestní ve všech záležitostech válečných i soukromých. Že budou nepřemožitelnými válečníky, pamětlivými na slávu Radeckého i prince Eugena Savojského.
[I.12] V zápalu a v řečnickém rozmachu vydával polní kurát i prince Evžena Savojského za světce, který je bude chránit, až budou dělat mosty přes řeky.

Skrivst òg:Eugene of Savoy en Evžen Savojský cz Eugène de Savoie fr Eugene av Savoia no

Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

9. Švejk i garnisonsarresten

Klíma, Jaroslaven flag
*1879 Kostelec nad Černými lesy - †5.5 1927 Menton
Google søk
klima2.png

Moravská orlice, 8.5.1927

klima1.png

Rovnost, 13.7.1923

klima.png

Informasjon frå 1906

Klíma vert nemnd av forfattaren når han omtalar politifolk i det austerrikske undertrykkkingsapparatet som heldt fram i stilllingane sine i det nye Tsjekkoslovakia.

Bakgrunn

Klíma var advokat og høgkommisær i K.u.k. Staatspolizei. Han var i fylgje Václav Menger mannen som forhøyrde Jaroslav Hašek etter den vidkjende affæren på U Valšů i november 1914, der Hašek ga seg ut for å vera handelsreisande frå Russland.

Klíma er meir utførleg omtala i Dobrý voják Švejk v zajetí enn i romamen, han leiar no forhøyret av ŠvejkPolicejní ředitelství. I soga Kolik kdo má kolem krku tek han òg del. Sjå Slavíček.

I Tsjekkoslovakia heldt han fram med å tenestegjera i politiet, men vart som kollegaen sin send i "eksil" til Slovakia. I 1927 vart han sjuk med ettervirkningar frå spanskesykja, vart send utanlands til rekonvalesens, men døydde like etter, 48 år gamal. Etterfylgjaren hans som politisjef i Bratislava var Slavíček.

Dobrý voják Švejk v zajetí, 1917

Bude-li to někoho zajímat, poznamenávám, že Klíma i Slavíček bydlí naproti Riegrovým sadům a že mají vyhlídku na dva jasany v parku. Jsou to zdravé stromy se silným větvemi. Komisař Klíma má kolem krku 40 cm, komisař Slavíček 42 cm.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.9] Státní policie dodávala také na garnison materiál, pánové Klíma, Slavíček & Comp. Vojenská censura dopravovala sem autory korespondence mezi frontou a těmi, které doma zanechali v zoufalství. Sem vodili četníci i staré výměnkáře, kteří posílali psaní na frontu, a vojenský soud házel jim na krk za jich slova útěchy a líčení bídy domácí po dvanácti letech.
Slavíček, Karelen flag
*23.1 1874 Vodňany - †21.10 1929 Bratislava
Google søk
slavicek_nek.png

Expres, 21.10.1929

slavicek0.png

Čechoslovan, 19.2.1917 (ort. kal)

slavicek1.png

Sebrané spisy Jaroslava Haška, 1925

Slavíček vert nemnd når forfattaren opplyser om at Klíma og Slavíček begge var framleis tilsette i statspolitiet i den nye tsjekkoslovakiske republikken.

Bakgrunn

Slavíček var politimann, jurist og tenestemann i K.u.k. Staatspolizei, der han var tilsett frå 1900 til 1918. Han utdanna seg i jus ved Univerzita Karlova før han som 26-åring vart tilsett i politiet. Han gjorde rask karriere innafor dei hemmelege tenestene der han òg kom i direkte kontakt med Jaroslav Hašek, mellom anna i samband med den famøse episoden ved U Valšů 24.november 1914. Han vart forfremja til kommissær i 1909, til overkommisær i 1913 og i august 1915 avløyste han Viktor Chum som leiar for statspolitiet i Praha.

Slavíček var gift med Bohumila (fødd Vaníčková i 1884) og ekteparet hadde i 1912 ein son, Karel (fødd i 1905).

I teneste for Tsjekkoslovakia

Slavíček vart granska av dei nye tsjekkoslovakiske styresmaktene i 1919 men fekk halda fram i politiet, men frå no av i "eksil" i Bratislava. Han hadde i hovudrolle i oppbygginga og "avmadjariseringa" av politiet i Slovakia. Frå 1923 var han stajonert i Košice, og frå 1927 var han politidirektør i Bratislava. To år seinare døydde han brått av slag, 55 år gammal.

I fokus hjå Hašek

Dr. Slavíček er gjeven ei meir synleg rolle i Dobrý voják Švejk v zajetí der han forhøyrer Švejk personleg. Forfattaren kjem her med dårleg løynde dødstrugsmål: han veit at Slavíček og Klíma bur ved Riegrové sady og at i parken er det tre med greiner som toler vekta deira.

Endra stavemåte

I soga Kolik kdo má kolem krku arresterer Slavíček og Klíma herrane Kramář og Klofáč og sender dei til Wien, men forfattaren fortel mest om sitt eige møte med dei under ei husransaking mot slutten av 1914. Det same dødstrugsmålet er med; desse historiene er skrivne på same tida. Då denne soga kom på trykk i Sebrane spisy i 1925 var Slavíček omdøypt til Klabíček og Klima til Slíva. I orginalutgåva av forteljinga frå Čechoslovan (19.februar 1917) brukar forfattaren dei verkelege namna til politimennene.

Det virkar innlysande at forleggjar Adolf Synek eller redaktør Antonín Dolenský ikkje ville støyta dei to herrane som enno var i live og sat i høge stillingar i politiet i Slovakia. Kanskje var dei redde for søksmål? I Spisy Jaroslava Haška frå 1973 er denne omskrivinga ikkje retta opp att så redaktørane hadde tydelegvis ikkje lese Čechoslovan altfor nøye. Ein viss kommisær Knotek er òg omdøypt (til Snopek).

Dobrý voják Švejk v zajetí, 1917

Bude-li to někoho zajímat, poznamenávám, že Klíma i Slavíček bydlí naproti Riegrovým sadům a že mají vyhlídku na dva jasany v parku. Jsou to zdravé stromy se silným větvemi. Komisař Klíma má kolem krku 40 cm, komisař Slavíček 42 cm.

Eksterne lenkar

KjeldeJaroslav Šerák,Zdeněk Kárník

Sitat
[1.9] Státní policie dodávala také na garnison materiál, pánové Klíma, Slavíček & Comp. Vojenská censura dopravovala sem autory korespondence mezi frontou a těmi, které doma zanechali v zoufalství. Sem vodili četníci i staré výměnkáře, kteří posílali psaní na frontu, a vojenský soud házel jim na krk za jich slova útěchy a líčení bídy domácí po dvanácti letech.
Stabsprofus Slavíken flag
Google søk

Slavík var ein brutal "stabsprofus" (stabsvaktar) ved garnisonsarresten på Hradčany. Han var den fyrste som tok imot Švejk i fengselet og var dessutan til stades under den heilage messa som Katz heldt for fangane i fengselskapellet. Han kom i fengsel for tjuveri etter krigen.

Bakgrunn

Slavík er omtala som ein verkeleg person, men det har ikkje lukkast å identifisera kven forfattaren har hatt i tankane. I 1906 var det to "stabsprofusar" ved fengselet: Jan Frkal og Josef Bureš. Ellers er Slavík eit svært vanleg namn, og det har ikkje lukkast å finna nokon opplagd kanditat blandt dei mange oppføringane i adressebøkene frå 1907, 1910 og 1924.

Sitat
[1.9] Je úplně přirozené, že štábní profous Slavík, když přejímal Švejka, vrhl na něho pohled plný němé výčitky:„I ty máš porouchanou pověst, že jsi se dostal až sem mezi nás? My ti, chlapečku, pobyt zde osladíme, jako všem, kteří upadli v naše ruce, a ty naše ruce nejsou nějaké dámské ručky.“ Aby pak dodal váhy svému pohledu, přiložil svou svalnatou, tlustou pěst Švejkovi pod nos a řekl: „Čichni si, lumpe!“ Švejk si čichl a poznamenal: „S tou bych nechtěl dostat do nosu, to voní hřbitovem.“
Feldwebel Řepaen flag
Google søk

Řepa var sersjant ved garnisonsarresten (ved eit tilfelle har han tittelen korporal) - ein torturist med mange liv på samvitet. Spesialfelt hans var å bryta ribbebeina på fangane ved å hoppa på dei. Han vart og kalla "skarprettaren". Řepa gjekk tilbake til yrket som murarmeister etter krigen.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å påvisa noko konkret inspirasjonsjelde frå det verkeleg liv for denne figuren.

Sitat
[1.9] A v garnisoně trojice: štábní profous Slavík, hejtman Linhart a šikovatel Řepa, přezdívaný též „kat“, vykonávali již svou úlohu. Kolik jich umlátili v samovazbě!
Hauptmann Linharten flag
Google søk

Linhart var kaptein ved garnisonsarresten, men lite involvert i handlinga utover ein lite hjarteleg telefonsamtale med advokat Bernis om Švejk sine saksdokument.

Bakgrunn

Heller ikkje denne figuren kan det ikkje påvisast noko konkret førebilete for. Rettnok tenestegjorde ein Karel Linhart i politiet i Smíchov (Jaroslav Hašek budde her i 1910-11), men samanhengen kan ikkje påvisast sjølv om Hašek sikkert kjende eller kjende til han. Linhart var eit svært vanleg namn i Praha, forfattaren kan ha visst om mange av dei.

Sitat
[1.9] A v garnisoně trojice: štábní profous Slavík, hejtman Linhart a šikovatel Řepa, přezdívaný též „kat“, vykonávali již svou úlohu. Kolik jich umlátili v samovazbě!
Feldkurat Katz, Ottoen flag
Google søk
katz2.png

A. Sauer a J. Čermák, 1921

Katz er feltprest i Praha og utan tvil ein av dei mest kjende skikkelsane i heile romanen. Han var av jødisk opphav men gjekk over til den romersk-katolske kyrkja. Otto Katz var notorisk drikkfeldig og med tvilsam moral, men ein fargerik og intelligent person som forfattaren har tydeleg sympati for.

Katz er den einaste av Švejk sine overordna som ikkje kjeftar på tenaren sin. Feltpresten er sentral frå dette ([1.10]) og dei fire neste kapitla. Han redda Švejk unna garnisonsarresten ved å ta han til seg som offiserstenar og soldaten hadde jamt gode tider då han tente hjå Katz. Saman heldt dei feltmesser, ga den siste olje, deltok på same side i ein relegiøs debatt, og dei konsumerte alt av alkohol dei kom over. Denne idyllen enda syrgjeleg i [I.14] då Katz spela bort den lojale tenaren sin til obrlajtnant Lukáš i eit kortlag.

Forfattaren gjev lesaren ei rad biografiske detaljar om Otto Katz. Det kjem fram at han hadde studert ved eit handelsakademi, gjorde teneste som eittårsfrivilleg i K.u.k. Heer, arva handelsfirmaet Katz a spol. av faren, og hadde sett føretaket over styr i løpet av eit år. Faren gjorde opp med kreditorane i det løynde og emigrerte til Nord-Amerika utan at sonen fekk arva noko som helst.

Otto Katz hadde dermed ikkje anna utveg enn å verva seg i hæren. Men alt før dette hadde han eit framifrå påhitt. Han vende seg til Kristus i von om at dette skulle fremja karrieren hans og vart døypt av pater Alban (Schachleiter) i Emauzský klášter. Opptaksprøva som offiser gjekk òg bra, så han heldt fram i hæren og hadde til og med planar om å ta eit stabskurs.

Men ein vakker dag drakk han seg full og skifta ut sverdet med kappe og krage. Han studerte til prest ved erkebiskops-seminaret (sjå Seminář) og vart ordinert. Etter avslutta studium og ordinasjon søkte han seg tilbake til hæren, og ved det gamle regimentet sitt fekk han stillingen som gjorde han vidkjend.

Som feltprest arbeidde han i Praha, budde i Královská třída i Karlín men det vert ikkje sagt kva eining han tenestegjorde ved, sjølv om forfattaren opplyser om at det var ved eit regiment. Han kjøpte seg hest, levde eit utsvevande liv med kortspel, drykk og hor - gjerne på lånte pengar som han aldri tenkte å betala attende. Mellom offiserane i regimentet var han kjend som den "Heilage Far".

Katz forsvinn ut av handlinga etter det katastrofale kortlaget, men vert nemnd att av forfattaren i etterordet til bok 1. Der kjem det fram at han kom unna krigen heilskinna, hadde slutta i kyrkjetenesta etter krigen, og var vorte "prokurista" (fullmektig) hjå ein målingsfabrikk i Nord-Böhmen. Han skreiv eit langt og trugande brev til forfattaren etter at han hadde lese om seg sjølv i ei omsetjing av av eit kapittel som ei viss tysk avis hadde trykt. Dei to møttest likevel, vart vel forlikte, og det viste set at drikkevanane til den tidlegare feltpresten ikkje hadde endra seg det minste.

Utover i romamen dukkar han opp eit par gonger til, men no berre i sogene som Švejk underheld medsoldatane sine med.

Bakgrunn

Nokon utvetydig modell for Otto Katz har ingen enno lukkast i å finna. Minst fire personar med dette namnet budde i Praha i 1910 og er såleis mogelege inspirasjonskjelder, men vel å merka i rolla som namnebror, jøde og handelsmann, ikkje som feltprest. Minst tre av desse dreiv i Hašek si levetid eigne firma og var dessutan jødar, så me skal etter kvart sjå nærare på dei.

I rolla som feltprest Katz har derimot all leiting vore fåfengd ettersom absolutt ingen med etternamnet Katz står oppførde i listene over geistlege i K.u.k. Heer i 1914 (Schematismus). Om nokon verkeleg feltprest har inspirert forfattaren har han i så fall hatt eit anna namn.

Augustín Knesl sine granskingar
katzh.png

Augustín Knesl, Večerní Praha, 1983

I fylgjetongen Josef Švejk a ti druzí som vart trykt i Večerní Praha i 1983 identifiserte Augustín Knesl ein Otto Katz som han hevdar var førebiletet for Hašek sin feltprest. Denne personen var fødd i Praha i 1864, son til Leopold. Han gjekk på tysk gymnas men studerte deretter ved Českoslovanské akademie obchodní og Knesl legg fram mange detaljar om studietida hans der, mellom anna karakterane og kven lærarane var.

Så vert åra frå Otto Katz vart uteksaminert i 1881 og fram til 1920 hoppa over, med unnatak av "litterære fakta" som han utan synderleg skepsis låner frå romanen. Neste steget hans er nokre annonsar for eit firma Otto Katz i Celetná ulice 14, Staré Město. Desse kom på trykk i 1920 og 1921 i České Slovo. Knesl noterer òg at firmaet ser ut til å ha avslutta drifta i januar 1923. Dette knyter Knesl til informasjonen frå romanen, og konkluderer med at Katz gjekk konkurs to gonger. Han har tydelegvis ikkje sett for seg at det kunne finnast fleire firma som heitte Otto Katz i Praha.

Rapsolje i Libeň
fkatz4.png

Adresář Praha, 1910

katz1.jpg

Huset der Otto vart fødd

Nylege undersøkingar i aviser og politidokument avslører at ein viss Otto Katz var medeigar i eit firma i Libeň som framstilde planteolje. Dette føretaket heldt til i Královská třída i Libeň og var i drift frå 1893 og minst fram til 1899. I 1902 var firmaet ikkje lenger oppførd men Otto Katz stod enno som eigar på adressa. Eit underleg samantreff med romanen er gata der firmaet heldt til. Feltpresten frå litteraturen og den fabrikkeigaren frå røyndomen budde begge i Královská třída, rettnok i motsette endar.

Ein kan no slå fast at rapsoljefabrikanten i Libeň (i nokre dokument kalla Otta) var den same som Knesl omtalar (sjå link A). Han var fødd 6.desember 1864 i Praha, av jødisk trusretning, son til Leopold og Matylda. Han gifte seg med Marie Moravec i 1894, noko som gjer det utenkjeleg at han nokon gong var katolsk prest.

Den 1.mars 1893 registrerte han og Josef Gross frå Karlín firmaet Grossmann a Katz, produsent av rapsolje. I 1896 er Katz oppførd som eineeigar og i 1899 stadfestar ein annonse at firmaet enno var i drift. Annonsen er rettnok ikkje for oljeprodukt men for møblar, noko som tyder på at føretaket var i ferd med å leggja ned. I 1902 står enno Otto Katz som eigar av bygningen (Královská třída 358) men det vert ikkje nemnt noko om firmaet eller fabrikken lenger. Dette året bur han i Podskalská ul. i Praha II., faktisk svært nær Českoslovanské akademie obchodní der Jaroslav Hašek studerte frå 1899 til 1902.

I adresseboka for 1910 er han på ny oppførd, no som disponent og huseigar. Han er dessutan formann i Samskipnaden for tsjekkiske rapsoljeprodusentar. Addressa hans er no Hybernská 40 og han hadde budd her minst sidan 1905. I 1915 var Katz framleis gift og enno innskriven med "israelittisk konfesjon", så i motsetning til romanfiguren konverterte han aldri. Så seint som 1932 var han enno oppførd som innehavar av den same eigedomen i Libeň. Otto Katz døydde 16.juni 1935 og kona Marie vart i 1942 deportert av nazistane og myrda i Treblinka.

Leopold Katz

I fylgje romamen var far til Katz eigar av eit handelsfirma. Den verkelege Leopold Katz, fødd i Poděbrady i 1831, død 22.april 1909, var faktisk eigar av eit firma, men dette handla med lærvarer. Han døydde i Praha så det er usannsynleg at han utvandra til Nord-Amerika. Det finst heller ingen spor etter nokon Leopold Katz i passasjerlistene for ankomstar i New York. Me har heller ikkje sett prov på at nokon Otto nokon gong tok over firmaet eller at dette gjekk konkurs. Då Otto Katz vart fødd budde familien på Pořící (Praha II., hus nr. 1071).

Sying og broderi

I adresseboka for 1910 finn me ein anna Otto Katz som dreiv eige føretak. Ved å samanlikna adresser i politibøker og adressebok veit ein at Katz frå Sedlec budde i Ferdinandova tř. 25 i 1910 og dreiv eit sy- og broderiføretak. Han var gift med Božena som konverterte til jødedomen då ho gifta seg. I 1913 er han registrert i Staré Město nr. 387 (Provaznická 2). Namnet hans finn ein att her så seint som i 1916.

Flaum av annonsar
fkatz3.png

Budweiser Zeitung, 7.2.1919

fkatz1.png

Národní politika, 27.2.1921

Det tredje firmaet var eit veveri og tekstil-føretak i Celetná ulice 14 og er utan tvil firmaet Knesl viser til i samband med annonsane i 1920. Det var i drift minst frå januar 1918 då det annonserte forklede i Lidové noviny, og kan ha vore i gang alt i 1916, men då i Josefovská ulice 25/34 i Josefov (denne adressa finn ein òg i annonsar frå 1918).

Firmaet annonserte frå 1918 ofte i avisene, spesielt i 1920 og 1921, inkludert perioden på våren/sommaren då forfattaren introduserte Otto Katz for lesarane. Jaroslav Hašek kan godt ha lagt merke til desse ettersom han ivreg las aviser, jamvel annonsane. Otto Katz sine annonsar dukka opp både i riks- og regions-avisene, endåtil i utlandet. Ein kunne òg finna dei i tyske-språklege aviser som Budweiser Zeitung og Dorfsbote, og i slovenske Maribor Zeitung. Prager Tagblatt melde at det 28.november 1922 braut ut brann i varelageret i 1. etasje og i ein notis i Lidové noviny 25.januar 1923 kjem det fram at firmaet no var konkurs, noko som stemmer godt med Knesl sine opplysningar. I 1924 vart det helde auksjon på aktiva etter konkursen.

katz3.png

Prager Presse, 13.6.1924

Kven denne Otto Katz var er uklårt. Ved fyrste augekast ser det ut som same personen som nemnt over, fødd i Sedlec i 1870. Adressboka for 1924 viser derimot han og tøyfabrikanten i Celetná ul. som ulike personar. Fleire andre med namnet Otto Katz budde i Praha, og nokre av dei kan potensielt vore firmaeigarar i 1918. Ein av dei var fødd i 1886 og er oppførd som obchodník (handelsmann) i 1915 og budde i Praha I. hus nr. 920.

Bedragar i uniform
katz1.png

Národní listy, 7.4.1915

I april 1915 skreiv avisene om ein viss Otto Katz frå Plzeň som svindla ei rekkje hotell og var iførd uniforma til ein Fähnrich. Det er nokså truleg at Jaroslav Hašek las om dette ettersom han var marod (sjuk) i Budějovice på denne tida og hadde tid til å lesa aviser. Me veit dessutan at fragment frå avisene i denne perioden fann vegen inn i romanen (sjå Kronika světové války). Desse innslaga kan såleis ha gjeve dropar av inspirasjon til Otto Katz (å ikkje oppfylla finansielle plikter og vitjing på bordell), men dette vert rein spekulasjon.

"Feltprest" Mojžíš
katz2.jpg

Eit høgst usannsybleg førebilete for Katz

Jan Berwid-Buquoy hevda i boka si om Hašek Jaroslav Hašek und sein „braver Soldat“ Schwejk (2011) at modellen var Lev Mojžíš, "ein prest frå Břevnov, notorisk drukkenbolt". Tenaren hans i Praha mot slutten av krigen skal ha vore Zdeněk Matěj Kuděj, ein av Jaroslav Hašek sine næraste vener.

At presten Leo Josef Mojžíš levde er uomtvisteleg. Han var fødd i Česká Skalice 1.april 1863, tenestegjorde ved Břevnovský klášter frå 1888 til 1920, og i soknet på Bílá Hora frå 1924 til 1948. Avisklipp frå krigen viser til han som prest frå Břevnov, men aldri som feltprest. Utanom namnet finst det tilsynelatande ingen prov på at Mojžíš var av jødisk opphav og han overlevde nazi-okkupasjonen (død 1.mai 1948). Eit poeng frå Berwid-Buquoy si bok er likevel verd å ta med seg: at Zdeněk Matěj Kuděj si erfaring med Militärgeistlichkeit kan ha gjeve innspel til Hašek i omtalane hans av feltprestar.

Mojžíš vert ikkje nemnd i dei uutgjevne memoarane til Kuděj, som heller ikkje seier noko om at han var tenar hjå nokon feltprest i Praha. Han tente rettnok hjå Militärgeistlichkeit, men hjå feltbiskopen i Wien. Her vart han dimmittert etter å ha simulert eit mentalt samanbrot grunna ein konflikt med ein overordna. Han vart sent tilbake til regimentet sitt i Beroun og Rumburk og i Litoměřice vart rundt 25.juli 1918 innvilga eitt års sjukeperm. Få dagar etter heimkomsten til Praha vart han sjuk på verkeleg og lagd inn på klinikk under oppsyn av Dr Thomayer. Her vart han verande i tre månader og hadde såleis ikkje meir med militæret og feltprestar å gjera. Jan Berwid-Buquoy sine opplysningar om at Kuděj tente hjå "feltprest Mojžíš" i Praha kan såleis ikkje stemma og må vera bygde på rykte.

Alderen teken i omsyn er det lite truleg at Mojžíš var kalla inn i 1914, og "Schematismus" frå same året avkreftar at han tenestegjorde i K.u.k. Heer. Han er ikkje ein gong nemnd i lista over reserve-feltprestar. Derimot viser "Schematismus" ein anna reserve-feltprest med eit tydeleg jødisk etternamn: Jan Mojžíš. Denne tenestegjorde faktisk i BudějoviceJaroslav Hašek har truleg vore klar over han og om nokon Mojžíš kan ha gjeve inspirasjon til figuren Katz er det i så fall denne.

Eit uklårt bilete
katzdean.png

Fekdkurat Stephan Dean: ei mappe hadde passa Katz godt. © ÖStA

I motsetning til feltprestane Lacina og i mindre grad Ibl har ikkje Otto Katz nokon eintydig modell frå det verkelege liv. Katz som jødisk handelsmann har rettnok eit par mogelege førebilete, men som feltprest finn ein ingen som stikk seg fram. I 1914 fanst det i fylgje "Schematismus" ikkje ein einaste felprest Katz i K.u.k. Heer.

Nokre av Otto Katz sine mindre aktverdige eigenskapar kan jamvel ha kome frå forfattaren sjølv: kynisme, drukkenskap og tendensen til å unndra seg finansielle plikter. Feltprest Katz må fyrst og fremst sjåast som Jaroslav Hašek sitt hovudinstrument i harselasen med den katolske kyrkja og militærgeistlegheita, og forfattaren har heilt sikkert henta inspirasjon frå fleire kantar då han skapte denne groteske men interessanne figuren. Dette kan vera eigne erfaringar, men òg andrehandsinformasjon, ikkje minst frå Zdeněk Matěj Kuděj. Legg enn så til Jaroslav Hašek sin velutvikla fantasi og umåtelege kreativitet har ein denne uforgløymelege feltpresten.

Eksterne lenkar

KjeldeJaroslav Šerák, Augustín Knesl, Václav Petera, Jan Berwid-Buquoy

Sitat
[1.9] Potom ještě to kázání, ta zábava a legrace. Polní kurát Otto Katz byl přece jen roztomilý člověk. Jeho kázání byla neobyčejně poutavá, legračná, osvěžující tu nudu garnisonu. Uměl tak krásně žvanit o neskonalé milosti boží, sílit zpustlé vězně a muže zneuctěné. Uměl tak krásně vynadat od kazatelny i od oltáře. Uměl tak báječně řvát u oltáře své: „Ite, missa est“, celé bohoslužby provést originelním způsobem a přeházet celý pořádek mše svaté, vymyslit, si, když už byl hodně opilý, úplně nové modlitby a novou mši svatou, svůj ritus, něco, co zde ještě nebylo.
[1.16] Potom je Otto Katz je též na živu. Je to skutečná figurka polního kuráta. Hodil to všechno po převratě na hřebík, vystoupil z církve, dělá dnes prokuristu v jedné továrně na bronz a barviva v severních Čechách. Psal mi dlouhý dopis, ve kterém vyhrožuje, že si to se mnou spořádá. Jeden německý list přinesl totiž překlad jedné kapitoly, kde je vylíčen, jak skutečně vypadal. Navštívil jsem ho tedy a dopadlo to s ním velice dobře. Ve dvě hodiny v noci nemohl stát na nohou, ale kázal a říkal: „Já jsem Otto Katz, polní kurát, vy gypsové hlavy.“ště to kázání, ta zábava a legrace.
Arcibiskup Kohn, Theodoren flag
*22.3.1845 Březnice - †3.12.1915 Ehrenhausen
Wikipedia czde Google søk
kohn.jpg

Das interessante Blatt, 16.2.1915

kohn1.png

Národní Politika, 9.11.1892

kohntot.png

Wiener Zeitung, 4.12.1915

Kohn vert her gjeve som eit eksempel på ein som i likheit med Katz var jøde, men at det i og for seg ikkje var noko spesielt med akkurat det. Forfattaren legg òg til at Kohn endåtil var kameraten til Machar. Dessutan kan han opplysa om at Katz hadde ei langt meir fargerik fortid enn den vidkjende erkebiskopen.

Bakgrunn

Kohn var professor i kyrkjerett og teologi og frå 1892 til 1904 erkebiskop av Olomouc. Han var av jødisk avstamning men bestefaren hadde konvertert til katolisismen. Familien var tsjekkisk-språkleg og kom frå små kår. Den evnerike og flittige unge mannen fekk med hjelp av ulike stipend ei god utdanning og vart vigsla til prest i 1871. Etter diverse prestesembede, stillinger ved universitet i Olomouc og ved erkebispesetet i byen, vart han i 1892 vald til erkebiskop. Han var den fyrste ikkje-adelege i embetet på 300 år, og difor var valget populært blandt folket, spesielt den tsjekkiske delen av det.

Kohn kom etter kvart på kant med deler av det katolske kyrkjehierarkiet, han var mellom anna lite ansedd i Wien grunna sin ikkje-adelege og ikkje minst jødiske bakgrunn. Kohn noterer i memoarane sine at Eduard Taaffe, dåverande ministerpresident i Cisleithanien, kommenterte ved utnemninga: Und hat er sich schon getauft lassen? (Og har han alt lete seg døypa?).

Kohn var ein god administrator og fekk skikk på økonomien til erkebispedømet, men viste seg òg som eigenrådig og tildels despotisk. Rett som det var tydde han til disiplinærtiltak mot dei han meinte motarbeidde han. Det kom etter kvart mykje kritikk mot han, òg på trykk, og etter den såkalla Rectus-affæren i 1903 vart han kalla inn til sjølvaste paven som ba han om å trekkja seg. I denne saka hadde han gått til søksmål på grunnlag av eit kritisk anonymt lesarinnleg i tidsskriftet Rectus, men det viste seg at feil person vart skulda.

Paven kalla han til slutt til Roma og ba han om å trekkja seg. Året etter ga Kohn etter for presset, sa frå seg embetet, flytta til slottet Ehrenhausen i Steiermark der han heldt til resten av livet og via tida si til vitskapelege studiar. Kohn testamenterte deler av formua si til det tsjekkiske universitetet i Brno.

Støtte frå J. S. Machar

Det var i samband med dette han fekk støtte frå uventa hald - av den sterkt anti-klerikale forfattaren Machar. Denne skreiv 5. Mai 1903 eit langt innlegg som kom på trykk i Die Zeit, ei avis frå Wien som alt før hadde skrive om Kohn. I 1909 var dei to innblanda i nok ein kontrovers: Kohn fekk besøk av den før omtala Machar i Ehrenhausen og hyhenda vekte ein god del oppstyr til trass for at den tidlegare erkebiskopen prøvde i vera diskret om vitjinga.

Eksterne lenkar

Kjelde: Jitka Jonová

Sitat
[1.9] Polní kurát Otto Katz, nejdokonalejší vojenský kněz, byl žid. To ostatně není nic divného. Arcibiskup Kohn byl také žid a ještě dokonce Macharův kamarád. Polní kurát Otto Katz měl ještě pestřejší minulost než slavný arcibiskup Kohn.
Machar, Josef Svatopluken flag
*29.2.1864 Kolín - †17.3.1942 Praha
Wikipedia czdeen Google søk
machar.jpg

Český svět, 14.10.1910

Machar vert omtala av Jaroslav Hašek som ven av erkebiskop Kohn.

Bakgrunn

Machar var ein tsjekkisk poet og satirikar. Som Jaroslav Hašek var han sterkt anti-austerriksk, anti-kyrkjeleg, og ein meister i bruken av folkeleg tsjekkisk språk. Han var ein periode ein av Masaryk sine favorittar, medlem av Realist-partiet og medarbeidar i partiorganet Čas. Etter krigen kom han på kant med presidenten og bevega seg mot den ytste politiske høgresida.

Kameratskapen med Kohn som forfattaren viser til er nok basert på hendingane i 1903 då det storma som verst omkring Kohn etter den såkalla Rectus-affæren. Machar forsvara erkebiskopen i ein lang avisartikkel i Die Zeit 5.mai 1903. Han vitja dessutan den no avsette Kohn i Ehrenhausen i 1909. Begge desse hendingane vart mykje omtala i pressa og Jaroslav Hašek var heilt sikkert godt orientert om saka.

Eksterne lenkar

Kjelde: Jitka Jonová

Sitat
[1.9] Polní kurát Otto Katz, nejdokonalejší vojenský kněz, byl žid. To ostatně není nic divného. Arcibiskup Kohn byl také žid a ještě dokonce Macharův kamarád. Polní kurát Otto Katz měl ještě pestřejší minulost než slavný arcibiskup Kohn.
Páter Schachleiter, Albanen flag
*20.1.1861 Mainz - †20.6.1937 Feilnbach
Wikipedia czdeen Google søk
alban.jpg

© Langhans Praha

alban2.png

Národní politika, 7.11.1908

alban.png

Národní listy, 5.12.1918

schachleiter1.png

Národní listy, 21.6.1937

Schachleiter var presten som stod for dåpen av Katz etter sistnemnde si konvertering frå jødedomen. I romanen omtala som páter Albán duppa han høgtideleg den tilkomande feltpresten i døypefonten i Emauzský klášter.

Bakgrunn

Schachleiter (døypt Johann Jakob) var ein tysk Benedektinar-munk og frå 1908 abbed i Emauzský klášter. I 1886 vart han vigd til prest, og han var tilknytta klosteret i ulike funksjonar frå 1892 til 1918. Han var sterkt engasjert i musikk, var sjølv organist og orgel-ekspert. Han var òg involvert i politikk, mellom var han leiande i den tysk-nasjonalistiske Los-von-Rom-Bewegung som var arbeidde for nærare tilknyting til Tyskland både relegiøst og politisk.

Schachleiter var ein velståande mann, i 1908 kjøpte han ein flott bil frå Laurin a Klement, firmaet som seinare vart til Škoda. I august 1914 gjorde han verkstaden ved klosteret om til lasarett som kunne ta i mot opptil 50 pasientar. Pater Alban var på grunn av sin tyske nasjonalisme upopulær blandt den tsjekkiske delen av folket og til trass for dei mange åra i Praha brydde han seg ikkje med å læra tsjekkisk. Folkeregisteret viser at bustadadressa hans var sjølve klosteret (1902) men i 1915 var han ikkje lenger offisielt busett i Praha.

Den nye staten

I den spende situasjonen etter Austerrike-Ungarn sitt samanbrot og opprettinga av Tsjekkoslovakia 28.oktober 1918 vart Schachleiter i deler av den tsjekkiske pressa utsett for skuldingar om mellom anna spionasje. Alt 31. oktober dukka ein delegasjon utnemnd av det nyoppretta Nasjonalkomiteen opp for å undersøkja påstandane men let seg overtyda om at dei var grunnlause. Emaus-klosteret vart likevel offer for den opphissa stemninga som rådde desse dagane. Det vart omringa av folkemengder, vart okkupert og vakta av Sokol og den såkalla Akademiske Liga (studentar).

For å tilbakevisa påstandane fekk han trykt ei kunngjering (datert 5. november) i Národní politika, Prager Tagblatt og Bohemia. Dette gjorde lite inntrykk og abbeden fekk husarrest og valgde grunna den fiendtlege stemninga å koma seg ut av landet ettersom Nasjonalkomiteen ikkje kunne garantera for tryggleiken hans. Ved utreisa 9. desember vart han i Benešov gjenkjend og arrestert. På instruks frå styresmaktene vart han likevel sett fri og kunne reisa vidare til Linz dit han kom 10.desember 1918. Det viste seg at abbeden hadde forlete landet for godt og i 1920 sa Schachleiter opp stillinga si ved klosteret. Alle dei tyske munkane ved Emaus-klosteret la likeleis ned embeta sine og emigrerte.

Skuldingane vart han aldri rettsleg tiltala for og det vart heller aldri framlagt bevis. Han meinte sjølv at det var medlemmer av den ateistiske organisasjonen Volná myšlenka som stod bak svertekampanjen, men understreka samtidig at dei tsjekkiske styresmaktene ikkje hadde direkte med aksjonane mot han og Emauzský klášter å gjera.

Nazi-tilknyting

Schachleiter busette seg i Bayern og om han hadde vore nasjonalist i Praha, gjekk han no eit steg vidare. I ettertida er han kjend og berykta for det opne samarbeidet med nazistane og Adolf Hitler personleg, noko som hadde starta så tidleg som i 1923. Det finst fleire bilete av han der han helsar på Der Führer. Dette politiske engasjementet førde han i konflikt med den katolske kyrkja og han var ein kort periode suspendert. På 74-årsdagen sin fekk Schachleiter peronlege helsingar frå Adolf Hitler, Rudolf Hess og fleire andre i nazi-hierarkiet og han vart i 1937 æra med ei statsgravferd.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.9] Křtili ho slavnostně v Emauzích. Sám páter Albán ho na máčel do křtitelnice. Byla to nádherná podívaná, byl u toho jeden nábožný major od pluku, kde Otto Katz sloužil, jedna stará panna z ústavu šlechtičen na Hradčanech a nějaký otlemený zástupce konsistoře, který mu dělal kmotra.

Skrivst òg:Páter Albán Hašek

François de Salesen flag
*21.8.1567 Chateau de Sales - †28.12.1622 Lyon
Wikipedia czdeenfrno Google søk
sales.png

Wiener allgemeine Literatur-Zeitung, 11.10.1816

François de Sales hang det eit portrett av i sakristiet i kapellet på garnisonen på Hradčany. Han er jamvel vitne til Švejk sin fyrste samtale med feltprest Katz. Sjå òg Vězeňské kaple.

Bakgrunn

François de Sales var ein fransk biskop og teolog, seinare helgen. Han var ein framståande motreformist, spesielt mot kalvinismen. Han er skytshelgen for forfattarar, journalistar of døve.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.9] Seskočil se stolu a cukaje Švejkovi za rameno křičel pod velkým, zasmušilým obrazem Františka Sáleského: „Přiznej se, lumpe, žes brečel jen tak kvůli legraci?!“ A František Sáleský díval se tázavě z obrazu na Švejka.

Skrivst òg:František Saleský cz Franz von Sales de Francis de Sales en Frans av Sales no

Auditor Bernisen flag
Google søk

Bernis var aktor ved Vojenský soud (militærstrafferetten) på Hradčany. Han var ein levemann som hadde fokus alle andre stader enn i retten. Han rota bort dei fleste rettspapira og måtte oftast dikta opp skuldingane undervegs for å få sakene unna.

Bakgrunn

Namnet Bernis kan ikkje ein gong påvisast i adressebøker frå Praha så det er eit mysterium kvar Hašek har henta inspirasjon frå. Kjende personar med dette namnet fanst rettnok, men desse var frå ei fransk adelsslekt. Namnet dukka rettnok opp i pressa i Austerrike-UngarnHašek kan kanskje ha henta det derfrå.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.9] Vyšetřující auditor Bernis byl muž společnosti, půvabný tanečník a mravní zpustlík, který se zde strašně nudil a psal německé verše do památníků, aby měl pohotově vždy nějakou zásobu. Byl nejdůležitější složkou celého aparátu vojenského soudu, poněvadž měl tak hrozné množství restů a spletených akt, že uváděl v respekt celý vojenský soud na Hradčanech. Ztrácel obžalovací materiál a byl nucen vymýšlet si nový.
Korporal Říhaen flag
Google søk
riha1.png

Jaroslav Hašek, 1921

© LA-PNP

riha2.png

Adolf Synek, 1930

riha3.png

Vydavatelstvo ROH, 1955

Říha var òg tilsett ved garnisonsarresten men er berre så vidt nemnd i ein anekdote som ein av dei insette i celle 16 fortel (frå opphaldet sitt i celle 12).

Bakgrunn

Heller ikkje her er det nokon påviseleg samanheng med nokon verkeleg person sjølv om fleire med etternamnet Říha budde i Praha på den aktuelle tida. Han var nokså sikkert ein reservist, så eit oppslag i adressebøker (militærpersonar) frå før krigen vil neppe gje noko resultat. I 1915 var det fleire med etternamnet Říha som tenestegjorde i IR91, så namnet kan godt vera lånt frå ein av desse.

I etterkrigsutgåvene av romanen er Říha rett og slett erstatta av Řepa i rollen. Redaktørane må ha trudd at forfattaren eigentleg meinte den siste og retta "feilen" (som der truleg òg var). Det vart gjort over hundre mindre endringar i romanen tidleg i 1950-åra: fjerning av "russisismar", tilpassing til moderne tsjekkisk og ungarsk rettskriving, og i minst eitt tilfelle vart skrivefeil på tysk retta.

Revideringa av romanen førde til at Říha vart bort frå begge dei engelske etterkrigsomsetjingane, likeleis dei fleste moderne omsetjingane, og sjølv frå omsetjingar frå mellomkrigstida som seinare vart reviderte. I den nyaste tyske omsetjinga (2014) har han derimot dukka opp att.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.9] Tak tam hned přilítli, zavolali štábního profousa a kaprála Říhu. My všichni jeden jako druhý říkáme, že se zbláznil, že včera i dlouho do noci žral a že to všechno sežral.
Koudela, Josefen flag
Google søk
koudela.png

Adresář hl. města Prahy..., 1910

Koudela var ein arrestant i Posádková věznice (garnisonsarresten) som vart offer for rotet til Bernis. Denne hadde byta om papira hans med Švejk sine. Dokument som vart funne etter krigen kunne tyda på at denne Koudela vart avretta.

Bakgrunn

Koudela er eit vanleg tsjekkisk etternamn og det budde mange av dei i Praha i 1910, mellom dei minst fem med førenamnet Josef. Ei rekkje andre er oppførde i tapslistene frå verdskrigen, og dessutan hadde ein kjend person namnet Josef Koudela. Han var politikar frå det nasjonal-katolske partiet. Alt i alt har det likevel ikkje lukkast å identifisar nokon som passar til omtalen frå garnisonsfengslet.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.9] Spisy byly zastrčeny do spisů týkajících se jakéhosi Josefa Koudely. Na obálce byl křížek a pod ním „Vyřízeno“ a datum.
Infanterist Maixneren flag
Wikipedia cz Google søk
maixner.png

Adresář hl. města Prahy..., 1910

maixner.jpg

Český svět, 9.11.1917

Maixner var ein infanterist som kom under tiltale samtidig med Švejk. Dette kjem fram i eit telegram Bernis får frå Policejní ředitelství akkurat i det Švejk skulle på kontoret hans til forhøyr.

Bakgrunn

Maixner og Meixner var vanlege etternamn i Praha på den aktuelle tida og mange gjorde sjølvsagt teneste i K.u.k. Heer. Det har likevel ikkje lukkast å finna nokon som tilsvarar omtalen av personen i romanen så det er truleg snakk om lån av namn og ingenting meir.

Dr. Maixner

Maixner er eit namn som kort dukka opp i soga Střed Evropy som Jaroslav Hašek fekk trykt i Národní obzor i 1912 så dersom det er snakk om eit lånt namn er han ein kandidat. I denne forteljinga er personen Maixner udiskutabelt verkeleg. Hašek skriv i negative ordelag om Dr. Emerich Maixner (1847-1920), storgodseigar og utover det ein kjend lækjar som etter kvart vart utnemnd til Hofrat. Han var dessutan i ein periode hovudredaktør for Ottův slovník naučný.

Jaroslav Hašek: Střed Evropy

Chlumecké panství rozesílá do kraje své pivo, na velkostatcích se lidi dřou do úmoru, ve Velkých Kňovicích má velkostatek pan dr. Maixner, a jestli si tohoto povšimne, tak si přečte, že právě na jeho velkostatku jsou mzdové poměry velice bídné. Jedině co v tom kraji tak bije do očí, jest poctivost.

Eksterne lenkar

KjeldeJaroslav Šerák

Sitat
[1.9] Po odchodu polního kuráta dal si auditor Bernis předvésti Švejk a nechal ho stát u dveří, poněvadž právě dostal telefonogram od policejního ředitelství, že vyžadovaný materiál k obžalovacímu spisu čís. 7267, týkající se pěšáka Maixnera, byl přijat v kanceláři čís. 1 s podpisem hejtmana Linharta.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

10. Švejk blir oppassar hos feltpresten

Odyssevsen flag
Wikipedia czdeenno Google søk
odyssevs.png

Odyssevs byr kyklopen vin (Nordisk Familjebok 1914)

Odyssevs er indirekte nemnd gjennom omgrept odyssé som forfattaren brukar for å omtala den legendariske turen til Švejk frå garnisonsarresten på Hradčany til feltprest Katz i Karlín.

Bakgrunn

Odyssevs er ein ein figur frå gresk mytologi, mest kjend gjennom Homer sine episke dikt, Odyseen og Iliaden.

Sitat
[1.10.1] Znovu počíná jeho odyssea pod čestným průvodem dvou vojáků s bajonety, kteří ho měli dopravit k polnímu kurátovi.

Skrivst òg:Odysseus cz Odysseus de Odysseus en Ὀδυσσεύς gr

Toníken flag
Google søk

Toník var den eine av dei to soldatane som førde Švejk til Katz. Det kjem fram av dialogen at han er tsjekkisk patriot og at han òg betraktar Švejk som det. Toník vert mest omtala som Čahoun, aukenamn på ein lang og hengslete person. Toník er kortnamn for Antonín.

Sitat
[1.10.1] „Nejsi národní socialista?“ Nyní počal být malý tlustý opatrným. Vmísil se do toho. „Co je nám do toho,“ řekl, „je všude plno lidí a pozorujou nás. Aspoň kdybychom někde v průjezdu mohli sundat bodla, aby to tak nevypadalo. Neutečeš nám? My bychom měli z toho nepříjemnosti. Nemám pravdu, Toníku?“ obrátil se k čahounovi, který potichu řekl: „Bodla bychom mohli sundat. Je to přece náš člověk.“
Hostinský Serabonaen flag
Google søk
serabona.png

Venkov, 26.9.1918

Serabona var i fylgje Švejk pubvert på Na Kuklíku, medlem av Sokol og dermed til å stola på.

Bakgrunn

Serabona er eit namn som ein ikkje kan forklara opphavet til men knytinga til den nemnde puben er klår. Krovert på Na Kuklíku frå 1901 var Vilém Srp, og på eit postkort frå 1906 er det bilete av han. Her vert puben kalla U Serabono og adressa stadfestar at der er snakk om Kuklík.

Det er mogeleg at Serabono var ein tidlegare eigar; pubnamn vart ofte kalla opp etter dei originale eigarane. Hypotetisk kan det òg ha vore eit kallenamn på Srp, eller namnet kan ha eit heilt anna opphav.

Vilém Srp

Vilém Srp (av og til skrive Srb) var fødd 15.april 1864 i Panenské Březany aust for Praha. I 1897 gifte han seg seg med Marie Nováková som han alt hadde dottera Božena med. Frå 1901 og fram til 1928, då huset der Na Kuklíku heldt til vart rive, dreiv han det nemnde vertshuset. I 1916 ser det ut til at vertshuset stengde for ei tid, og i 1918 dukkar namnet U Miláčka opp, akkurat som på postkortet. Srp budde i nabohuset til restauranten og han døydde 26.mai 1931. Det er hittil ikkje lukkast å stadfesta forfattaren si opplysing om at "Serabona" var medlem av Sokol.

Eksterne lenkar

Kjelde: Jaroslav Šerák, M. Smreček

Sitat
[1.10.1] „Pojďme na ,Kuklík’,“ vybízel Švejk, „kvéry si dáte do kuchyně, hostinský Serabona je Sokol, toho se nemusíte bát.
Mařkaen flag
Google søk

Mařka var ei prostituert som frekventerte Na Kuklíku og som vart med ein soldat på U Valšů. Namnet er ei kortform av Marie.

Sitat
[1.10.1] U hudby hádali se dva, že nějakou Mařku včera lízla patrola. Jeden to viděl na vlastní oči a druhý tvrdil, že šla s nějakým vojákem se vyspat k „Valšům“ do hotelu.
Frantaen flag
Google søk

Franta var ein såra soldat som hadde vore med i felttoget i Serbia. Han sat og drakk på Kuklík då Švejk med fylgje stakk innom. Franta er kortnamn for František.

Sitat
[1.10.1]Franto,“ volali na raněného vojáka, když přezpívali, zahlušivše „Osiřelé dítě“, „nech už je bejt a pojď si k nám sednout. Vykašli se už na ně a pošli sem cigarety! Budeš je bavit, nádivy!“
Policejní komisař Drašner, Ladislaven flag
*6.3.1877 Nový Bydžov - †19xx Praha (?)
Google søk
drasner.jpg

© Milan Hodík

drasner1.png

"Meldebuch", 1904

drasner.png

Venkov, 11.4.1916.

Drašner var ein politikommisær som hadde ransaka Na Kuklíku på jakt etter prostituerte ein gong Švejk var innom der før krigen. Han er òg nemnd i ein song. Sjå Mařena. Vidare dukkar han opp att i historia om Mestek.

Bakgrunn

Drašner var politimann ved IV. avdeling ved Policejní ředitelství i Praha med prostitusjon som spesialfelt. Han arbeidde i politiet minst frå 1902 og arkiva viser at han hadde den nemnde stillinga i 1913. Čech avslører dessutan at han hadde stillinga òg i 1911. I 1918 var han vorten overkommisær. Han heldt fram ved 4. avdeling òg i Tsjekkoslovakia.

Han var aktiv i overvakinga av prostitusjonsmiljøet i Praha og etterforska òg menneskehandel. Mellom dei prostituerte var han ein velkjend figur og vart generelt omtykt sjølv om nokre òg var redde han.

Drašner var gift med Cecilie (f. 1880), og i 1905 vart fyrste bornet deira fødd. Jenta døydde alt i 1909 og i 1913 er ikkje fleire born registrerte i politibøkene.

Eit bilete frå Milan Hodík viser at Drašner var aktiv i politiet så seint som i 1937, og dette vert stadfesta i avisartiklar frå januar 1939 tyder på at han nettopp hadde gått av med pensjon.

7.november 1948 noterte Břetislav Hůla at han hadde planar om å vitja Drašner for å få råd om leiting i politiarkiva, noko som tyder på at den pensjonerte politimannen framleis var i live.

Eksterne lenkar

Kjelde: Jaroslav Šerák, Milan Hodík

Sitat
[1.10.1] Švejk vžil se ve vzpomínky, když tu často sedával do vojny. Jak sem chodil policejní komisař Drašner na policejní prohlídku a prostitutky jak se ho bály a skládaly na něho písničky s obsahem opačným.
[1.10.1]
Za pana Drašnera 
stala se tu mela, 
Mařena byla vožralá 
a Drašnera se nebála.
Mařenaen flag
Google søk
marena1.jpg

"Mařena, ta byla vožrala"

Patrola Šlapeto, 1994.

marena1.png

Břevnov čp. 47, restaurant "U zelené brány"

Mařena (kortnamn for Marie) var ei prostituert som er nemnd i ein song som Švejk hugsar vart framførd på Na Kuklíku før krigen. Hovudpersonen i songen var politikommisær Drašner som var på inspeksjon. Ho må ikkje forvekslast med Mařena i [I.6].

Bakgrunn

Písen o Mařeně (Songen om Mařena) er ein tsjekkisk folkesong, men berre eit brotstykke frå den dukkar opp i romanen. Det er uvisst når den vart laga og kven som stod bak den. I og med at Drašner er i fokus må det likevel ha vore etter 1900 og truleg før Fyrste Verdskrigen.

Handlinga i songen er lagd til restauranten U Vonásků bak Pohořelec i Břevnov Bělohorská tř. 47 og temaet er ein inspeksjon av politikommisær Drašner og kollegaen hans Malaska. Den siste, Norbert Malaška, var ein ein verkleg person, fødd 4.august 1868 i Horká na Moravě ved Olomouc. I politiregistera er han skriven inn som politimann i sivil.

U Vonásků er i drift enno (2019) men med namnet U zelené brány. Adressebøker stadfestar at dette var det offisielle namnet alt i 1907, og at František Smrtka var kneipevert.

Eksterne lenkar

KjeldeJaroslav Šerák

Sitat
[1.10.1]
Za pana Drašnera 
stala se tu mela, 
Mařena byla vožralá 
a Drašnera se nebála.
Epikuren flag
*341 f.kr Samos - †270 f.kr Athen
Wikipedia czdeenno Google søk

Epikur vert nemnd når forfattaren held fram at små og tjukke hadde same filosofiske haldning som Epikur; mest mogeleg nyting og minst mogeleg pinsler.

Bakgrunn

Epikur var ein gresk filosof som forfekta samanhengen godt-vondt med den fysiske kjensla av det same. Kjendt sitat: "Frykt ikkje døden. For når du finst så finst ikkje den, og når den finst så finst ikkje du". Dette la grunnlaget for den epikuriske filosofiske retning: oppnå mest mogeleg nyting medan du kan.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.10.1] První z nich, který našel zde úplného uspokojení, byl malý tlustý, neboť tací lidé, kromě svého optimismu, mají velký sklon být epikurejci.

Skrivst òg:Epikúros cz Epicurus en

Oberleutnant Feldhuberen flag
Google søk

Feldhuber var ein overløytnant som Katz hadde lånt ein tidlegare tenar av. Sistnemnde var fråhaldsmann, noko som passa Katz umåteleg dårleg.

Bakgrunn

Ingen offiser med dette etternamnet kan sporast i adressebøkene frå Praha (1906, 1910, 1913). Det fanst heller ingen Feldhuber i politiet sitt bustadsregisteret perioden, så dette var nok eit sjeldant etternamn. Det dukkar heller ikkje opp i Verlustlisten (tapslistene) frå krigen.

Sitat
[1.10.1] „Dobře, podívejte se tady na toho vojáka. Toho jsem si vypůjčil na dnešek od obrlajtnanta Feldhubra, je to jeho pucflek. A ten nic nepije, je ab-ab-abstinent, a proto půjde s marškou. Po-poněvadž takového člověka nemohu potřebovat. To není pucflek, to je kráva. Ta pije taky jenom vodu a bučí jako vůl.
Oberleutnant Helmichen flag
Google søk
helmich.jpg

Adresář města Prahy 1907

helmich.png

Adresář města Prahy 1910

Helmich var ein overløytnant som Katz var på fest hos. Feltpresten vart til slutt kasta ut for så å bli henta av Švejk. Turen heim frå Helmich er ei nøye skildra studie i fyllerør.

Bakgrunn

Ein viss overløytnant Alfred Helmich (fødd 1872 i Wien) tenestegjorde faktisk i Praha i 1906 og 1910, i 8. Feldhaubitzerregiment som var forlagd på Hradčany. Om forfattaren visste om denne personen er sjølvsagt vanskeleg å sei, men kan ikkje sjåast bort frå. I adresseboka frå 1912 er han ikkje lenger oppførd ved denne eininga.

Om dette er personen som inspirerte romanfiguren er det forståeleg at Katz trengde drosje tilbake til Karlín. Helmich budde på Hradčany (1906) og i Malá Strana (1910).

Eksterne lenkar

Sitat
[1.10.2] Již třetí den byl Švejk sluhou polního kuráta Otto Katze a ta dobu viděl ho jen jednou. Třetího dne přišel vojenský sluha od nadporučíka Helmicha, aby si Švejk přišel pro polního kuráta.
Oberst Justen flag
Google søk

Just var ein offiser i Infanterieregiment Nr. 75 som Katz i fylla mistok Švejk for på veg heim frå obrlajtnant Helmich.

Bakgrunn

Dette er ein person som ein enno ikkje har påvist nokon modell for. Dessutan var ikkje Infanterieregiment Nr. 75 stasjonert i Praha i 1914, dei hadde vorte flytta derfrå alt i 1909.

For K.u.k. Heer viser Schematismus frå 1914 ei rekkje offiserar med namnet Just. Ingen av desse hadde rang så høg som oberst, og ingen av dei var tilknytta Infanterieregiment Nr. 75.

Sitat
[1.10.2] Švejk ho vzbudil a za pomoci drožkáře dopravil do drožky. V drožce polní kurát upadl v úplnou otupělost a považoval Švejka za plukovníka Justa od 75. pěšího pluku a několikrát za sebou opakoval: „Nehněvej se, kamaráde, že ti tykám. Jsem prase.“
Doktor Batěk, Alexandr Sommeren flag
*15.6.1874 Prádlo u Nepomuku - †6.4.1944 Praha
Wikipedia cz Google søk
batek.png

Národní politika, 30.10.1920

Batěk vert nemnd når den fyllesjuke Katz høyrest ut som ei oppbyggande førelesning av dr. Batěk.

Bakgrunn

Batěk var ein tsjekkisk doktor i kjemi og var svært aktiv i kampen mot alkoholens og tobakkens to-horna demonar. Han var i tillegg vegetarianar, sci-fi forfattar, KFUM-aktivist, ivrig i speidar-rørsla og pasifist. I 1919 heldt han ei stund nesten daglege foredrag på Staroměstské náměstí og det er nok desse romanen viser til.

Over hundre av desse foredraga vart utgjevne som hefte i 1919 på Nakladatelství Kočí. Hans Sto jisker ethických (Hundre etsike gneistar), var mellom desse men utgjevingstidspunktet tyder på at Katz knapt kan ha visst om dei så her har forfattaren fletta in element frå samtida og flytta den tilbake seks år. Det nemnde foredraget gav han òg ut på eige forlag som eit 16-siders hefte. Batěk var svært produktiv; katalogen til det tsjekkiske nasjonalbiblioteket har over 500 oppføringar under namnet hans. Det andre skriftstykket, "La oss lysa kamp på liv og daude mot alholens demon...", er ikkje oppførd i katalogen til nasjonalbiblioteket.

Han heldt òg foredrag for det tsjekkoslovakiske fråhalds-sambandet, mellom anna saman med Moudrá.

Eksterne lenkar

Kjelde: Milan Hodík, Wikipedia (cz)

Sitat
[1.10.3] Polní kurát byl stižen dokonalou kočkou a naprostou depresí. V tom okamžiku, kdo by ho slyšel, musil by být přesvědčen, že chodí na přednášky dra Alexandra Baťka „Vypovězme válku na život a na smrt démonu alkoholu, jenž nám vraždí muže nejlepší“ a že čte jeho „Sto jisker ethických“.

Skrivst òg:Alexandr Batěk Hašek

Hauptmann Šnáblen flag
Google søk

Šnábl var ein kaptein ved kaserna på Bruska som i fylgje Katz hadde ei framifrå ořechovka (nøttebrennevin). Katz sende dessutan Švejk til kapteinen for å låna hundre kroner. Han var eit udyr i fylgje Švejk. Den gode soldaten måtte ned på kne for å få pengane og fyrst når han fortalde at feltpresten måtte ha pengar til barnebidrag løyste det seg.

Bakgrunn

Denne figuren har ikkje nokon modell så langt me veit. Bruska var brukt av IR28 men addressebøkene frå 1907 og 1913 viser ikkje nokon offiser med dette namnet korkje her eller ved nokon andre forlegningar i Praha. Mange i Praha hadde etternamnet Šnábl or Schnabel, men ingen av dei var tilknytte militæret i fylgje adresseboka frå 1907.

Jaroslav Hašek har sikkert kjendt eller kjendt til folk med dette etternamnet og kan på sitt vanlege vis ha lånt det. Som ein kuriositet kan nemnast at Hynek Schnabl budde i Na Bojišti 1732/14 i 1907 og U kalicha heldt faktisk til i same huset!

Sitat
[1.10.3] Když ukazoval tři sta korun, vrátiv se čestně z výpravy, byl polní kurát, který se zatím umyl a převlékl, velmi překvapen. „Já to vzal najednou,“ řekl Švejk, „abychom se nemuseli zejtra nebo pozejtří starat znova o peníze. Šlo to dost hladce, ale před hejtmanem Šnáblem jsem si musel kleknout na kolena. Je to nějaká potvora. Ale když jsem mu řek, že máme platit alimenty...“

Skrivst òg:Snábl Bang-Hansen Schnabl Reiner

Oberleutnant Mahleren flag
Google søk

Mahler var offiser ved Vršovice kasárna. Han var ein av dei tre offiserane som Švejk vart send til av Katz for å låna pengar.

Bakgrunn

Det er ikkje spor etter nokon Mahler ved IR73 eller ved 8. Traindivision, dei langt største avdelingane som var forlagde i Vršovice. Det var faktisk ikkje ein einaste Mahler registrert ved nokon av forlegningane i Praha i 1907. Truleg er namnet på denne perifere figuren plukka nokså tilfeldig.

Sitat
[1.10.3] Jestli tam nepochodíte, tak půjdete do Vršovic, do kasáren k nadporučíkovi Mahlerovi.
Hauptmann Fišeren flag
Google søk

Fišer var ein kaptein på Hradčany. Han var ein av dei tre som Švejk vart send til av Katz for å låna pengar.

Bakgrunn

Det er lite truleg at denne perifere figuren har noko verkeleg førebilete. På Hradčany var det fleire kaserner, mellom anna artilleri og Landwehr men i 1906 var ingen personar med dette namnet oppførde i adresseboka.

Sitat
[1.10.3] Nezdaří-li se to tam, půjdete na Hradčany k hejtmanovi Fišerovi. Tomu řeknete, že musím platit futráž pro koně, kterou jsem propil.
Kejřová, Annaen flag
Google søk
kejrova_np.png

Národní politika, 28.3.1915

Kejřová var syskenbarnet til Müllerová og var i bustaden til Švejk då han var heimom for siste gong. Ho hadde fått eit brev frå Fru Müllerová som no sat i konsetrasjonsleiren Steinhof. Arrestasjonen hadde skjedd same kvelden som ho trilla Švejk til sesjon i rullestol. Brevet er gjengitt i romanen, komplett med sensursladd. I brevet kjem det fram at fru Müllerová trur at Švejk alt er fallen eller avretta.

Bakgrunn

Dette kan ha vore eit namn forfattaren lånte frå ein annonse i Národní politika 28.3 1915. Stemmer dette var ho eigar av ein kokkeskule, forfattar av kokebøker og lærar i kokkekunst frå Hradec Králové. Det er ikkje utenkjeleg at forfattaren visste om ho frå før. På den andre sida: i fylgje politiregistra var det 313 personar med namnet Kejř/Kejřová i Praha på den tida, så kven (om nokon) forfattaren har brukt som prototype kan diskuterast. Det me veit er at forfattaren brukte fleire fragment frå aviser som kom ut i slutten av mars/starten av april 1915, så dette kan vera endå eit døme. Sjå Liman.

Narozena 1874 v Kralupech nad Vltavou, zemřela 16.september 1926 v Praze. Učitelka vaření, autorka kuchařských knih. Napsala: Cukrovinky na vánoční stromek, Dělnická kuchařka se sřetelem na malé dělnické domácnosti, Dělnická kuchařka, Kniha vzorné domácnosti, Minutové večeře, příležitostné hostiny, Úsporná kuchařka, Úsporná válečná kuchařka, Zdravotní polovegetariánská kuchařka, Zlatá kuchařka s rozpočty, Návod k přípravě pečiva s použitím výrobků "Kveta", Česká vegetariánská kuchařka Anuše Kejřové,České moučníky Anuše Kejřové, Naše ryby a jich vhodná úprava, ... - Zdroj Česká národní bibliografie.

Eksterne lenkar

Kjelde: Jaroslav Šerák

Sitat
[1.10.4] „To je náramně žertovné,“ řekl Švejk, „to se mně báječně líbí. Tak aby věděli, paní Kejřová, mají ouplnou pravdu, že jsem se dostal ven. Ale to jsem musel zabít patnáct vachmistrů a feldweblů. Ale neříkají to nikomu...“.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

11. Švejk på feltmesse med feltpresten

St Adalberten flag
*956 Libice nad Cidlinou - †23.4.997 Truso
Wikipedia czdeensv Google søk
adalbert.jpg

St. Adalbert i Praha, Václavské náměstí.

St Adalbert vert av forfattaren omtala som ein kjeltring som brukte krosset i eine handa og sverdet andre i myrderia og utryddinga av dei slaviske folka i Baltikum. Det er feltmesse-institusjonen som er temaet.

Bakgrunn

St Adalbert var ein tsjekkisk misjonær, martyr og helgen som breidde kristendomen i fleire land. Han leid martyrdøden i forsøka på å kristna baltarane og vart seinare skytshelgen for Böhmen, Polen, Ungarn og Preussen. På mange språk er han omtala som St.Adalbert frå Praha.

Sitat
[1.11.1] Nic se nezměnilo od té doby, kdy loupežník Vojtěch, kterému přezděli „svatý“, účinkoval s mečem v jedné a křížem v druhé ruce při vraždění a vyhubení pobaltických Slovanů.

Skrivst òg:Svatý Vojtěch cz Adalbert von Prag de Adalbert of Prague en

Guillotin, Joseph-Ignaceen flag
*1770 Paris - †1823 Paris
Wikipedia czdeenfrno Google søk
guillotin.jpg

Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793

Guillotin (eller rettare avrettingapparatet som ber namnet hans) vert av forfattaren omtala under omtalen hans av avrettings- og feltmesse-rituale.

Bakgrunn

Guillotin var ein fransk lækjar og politikar som 10. oktober 1789 i nasjonalforsamlinga føreslo ei reform av avrettingsprosessen; lik metode uansett klasse, formål å avslutta livet utan unødvendige pinsler osb. Resultatet av forslaget var at det vart sett i gang utvikling av eit falløks-apparat. Frå 1792 vart det teke i bruk og gjorde avrettingar langt raskare, mindre smertefull og var eit stort framsteg frå tidlegare barbariske metodar.

Spesielt er giljotinen kjend frå den franske revolusjonen der mange prominente hovud rulla. Apparatet vart òg brukt i Sveits, dessutan i Tyskland og okkuperte land under nazismen. I Austerrike-Ungarn var henging i Würgegalgen den offisielle avrettingsmetoden.

Sitat
[1.11.1] V Prusku vodil pastor ubožáka pod sekyru, v Rakousku katolický kněz k šibenici, ve Francii pod gilotinu, v Americe kněz na elektrickou stolici, ve Španělsku na židli, kde byl důmyslným způsobem uškrcen, a v Rusku bradatý pop revolucionáře atd.
Kolaříken flag
Google søk
kolarik.jpg

Kolařík - Katz - Švejk

Kolařík var ein from pensjonert lærar i Vršovice som hadde kjøpt sofaen til Katz og gjeve bort feltaltaret som låg inni. Han hadde trudd at altaret var ei guds gåve som han plikta å gje vidare til det lokale kyrkjesoknet. Katz og Švejk framheva at altaret var militær eigedom og at slik lausleg omgang med den kunne få dei verste konsekvensar. Sjå Vršovice kostel.

Sitat
[1.11.2] Ve Vršovicích v bytě pana učitele, starého nábožného pána, čekalo je nemilé překvapení. Naleznuv polní oltář v pohovce, starý pán domníval se, že je to nějaké řízení boží a daroval jej místnímu vršovickému kostelu do sakristie, vyhradiv si na druhé straně skládacího oltáře nápis: „Darováno ku cti a chvále boží p. Kolaříkem, učitelem v. v. Léta Páně 1914.“ Zastižen jsa ve spodním prádle, jevil velké rozpaky.
Pivoňkaen flag
Google søk

Pivoňka var ein mann frå Chotěboř som hadde tileigna seg statens eigedom og lide ein heller ublid lagnad som resultat. Švejk fann det på sin plass å opplysa den gudfryktige læraren Kolařík om dette avdi sistnemnde hadde nettopp gjeve bort feltaltaret til den lokale kyrkja. Den vitskremde gamle mannen skjøna dermed alvoret i det han hadde gjort.

Bakgrunn

Pivoňka er eit namn som dukkar opp i minst ei av sogene til Jaroslav Hašek. Ein av dei var ein kaptein i Frelsesarmeen som vitja Pardubice, nemnd i soga Zápas s Armádou spásy (Kopřivy, 26.januar 1921). Inspirasjonen kan òg ha kome frå forfattaren si vitjing i Chotěboř i 1912, der utfallet vart soga Zrádce národa v Chotěboři.

Radko Pytlík skriv i Data, fakta, dokumenty (2013) at Pivoňka var sektretær på skattekontoret i Chotěboř. Han møtte Hašek i 1912 og dei to vitja fleire vertshus saman. Kjelde til denne opplysninga er ukjend, og Jaroslav Šerák legg til at ingen Pivoňka er innskriven i fødsels- og døds-protokollane frå Chotěboř mellom 1880 og 1929. Han kan sjølvsagt ha flytta hit, men å stadfesta dette må verta eit tema for vidare granskingar.

Eksterne lenkar

KjeldeRadko Pytlík,Jaroslav Šerák

Sitat
[1.11.2] „Na útraty vojenského eráru, to se rozumí,“ řekl tvrdě a drsně Švejk, „zaplaťpánbůh za takový boží řízení. Nějakej Pivoňka z Chotěboře považoval jednou také za boží řízení, když se mu do rukou připletla ohlávka s cizí krávou.“
Oberleutnant Witingeren flag
Google søk
witinger.png

Schematismus für das k. u. k. Heer ... 1914

Witinger var ein overløytnant frå Infanterieregiment Nr. 75 som lånte bort pokalen som Katz som brukte den som kalk ved feltmessa. Pokalen hadde offiseren vunne for mange år sidan då han sprang for Sport-Favorit. Han var ein god løpar og skrytte gjerne av at han hadde sprunge 40 kilometer Wien - Mödling på 1:48.

Bakgrunn

Witinger skal ha tilhøyrd Infanterieregiment Nr. 75, ei eining som var forlagd i Jindřichův Hradec og Salzburg i 1914. Det ville såleis ha vore sjeldan ein kom utfor offiserar frå dette regimentet i Praha på denne tida. Sjå Just.

Opplysningane i romanen om avstand og tid stemmer òg heller dårleg. Om Witinger hadde rett var tida han sprang på langt over verdsrekorden i maraton. Sjå Mödling.

Witinger var ikkje eit vanleg namn i Praha på soldaten vår si tid, men det bortimot like Wittinger var utbreidd. Eventuelle inspirasjon for figuren finn ein truleg mellom desse.

Ingen spor i K.u.k. Heer

Det var ingen offiser med namnet Witinger i K.u.k. Heer i 1914 eller åra fr, og berre ein Wittinger. Den siste var reserveløytnanten Edmund Wittinger, oppførd i Traindivision Nr. 4 i Budapest. At denne personen skal ha hatt noko å gjera med figuren i romanen er høgst usannsynleg.

Sitat
[1.11.2] Tak dostaneme sportovní pohár od nadporučíka Witingra od 75. pluku. On kdysi před lety běhal o závod a vyhrál jej za ,Sport-Favorit’. Byl to dobrý běžec. Dělal čtyřicet kilometrů Vídeň-Mödling za 1 hodinu 48 minut, jak se nám vždycky chlubí. Jsem hovado, že všechno odkládám na poslední chvíli. Proč jsem se, trouba, nepodíval do té pohovky.“
Dalton, Johnen flag
*6.9.1766 Eaglesfield - †27.7.1844 Manchester
Wikipedia czdeenno Google søk

Dalton er indirektet nemnd gjennom omgrepet daltonist (ein person som lid av fargeblindheit) når det glorete feltaltaret til Katz vert levande omtala av forfattaren.

Bakgrunn

Dalton var ein framståande vitskapsmann i fysikk og kjemi, og kjend for forskninga si på fargeblindheit, som han sjølv leid av. Daltonisme har gått inn i fleire språk som ordet for fargeblindheit, spansk og fransk blandt dei. Det eit synonym i mange fleire, mellom dei tsjekkisk og norsk. Dalton budde nesten heile livet sitt i Manchester.

Eksterne lenkar

Kjelde: Wikipedia (en)

Sitat
[1.11.2] Oltář skládal se ze tří dílů, opatřených hodně falešným pozlátkem, jako celá sláva církve svaté. Nebylo také možno zjistit bez fantasie, co vlastně představují obrazy namalované na těch třech dílech. Jisto je, že to byl oltář, kterého by mohli stejně používat nějací pohani na Zambezi či šamáni Burjatů i Mongolů. Opatřen řvavými barvami, vypadal zdáli jako barevné tabule určené pro zkoumání daltonistů na železné dráze.
Moritz Mahleren flag
Google søk

Moritz Mahler vert indirekte nemnd gjennom det jødiske firmaet med same namn i Wien som laga relegiøst utstyr, i dette tilfellet feltaltaret til Katz.

Bakgrunn

Firmatet kan ikkje påvisast i adresseboka for Wien, 1915. Firma som leverte relegiøse artefaktar har sjølvsagt eksistert, men det virkar som om namnet er eit reint påfunn. Firmaet Moritz Löwenstein i [III.2] ser ut til å vera ein variant over same temaet.

Sitat
[1.11.2] Slavný polní oltář byl od jedné židovské firmy, Moritz Mahler ve Vídni, která vyráběla všemožné mešní potřeby a předměty náboženské, jako růžence a obrázky svatých.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

12. Ein relegiøs debatt

Heine, Heinrichen flag
*13.12.1797 Düsseldorf - †17.2.1856 Paris
Wikipedia czdeennnno Google søk
heine-001.png

Sterne der Satire Nummer 79.

Heine vert sitert av Katz i ein poetisk augneblink etter ein lang og lystig dag.

Bakgrunn

Heine (fødd Harry, seinare døypt Christian Johann Heinrich), var ein av dei viktigaste tyske diktarane og journalistane på 1800-talet. Han er ofte omtale som "romatikkens siste diktar" og ein som samtidig overlevde epoken. Som kritisk og politisk engasjert journalist og satirikar var han like mykje sedd opp til som frykta. Hans jødiske bakgrunn var òg med å stadfesta rolla hans som ein Aussenseiter med mange fiendar. Mest kjend er han for diktet Die Lore-Ley (1824).

Sterne der Satire

15.september 2015 delte Heine posthumt ei usannsynleg scene med Jaroslav Hašek. Begge vart denne dagen seremonielt innlemma i minneplategalleriet Sterne der Satire i Mainz, som stjerner nummer 78 og 79. Til stades ved anledninga var Richard Hašek (soneson til forfattaren) og fleire notabilitetar frå tysk politikk og kulturliv. Den 80. og siste stjerna i serien vart tildelt komikaren Dieter Hallervorden.

Ich weiß nicht was soll es bedeuten,
Dass ich so traurig bin;
Ein Märchen aus alten Zeiten,
Das kommt mir nicht aus dem Sinn.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] Polní kurát rozděloval své povinnosti s hýřením a přicházíval velice zřídka domů, umazaný, nemytý, jako kocour, když se mrňouká a dělá své výlety po střechách. Při návratu, mohl-li se vyjadřovat, hovoříval ještě se Švejkem, než usnul, o vznešených cílech, o zápale, o radosti z myšlení. Někdy se také pokoušel mluvit ve verších, citovat Heina.
Susanna i badeten flag
Wikipedia czdeensv Google søk
susanna.jpg

Måla av Lovis Corinth 1890.

susanna2.png

Humoristické listy, 25.8.1911

susanna1.png

Národní listy, 22.9.1911

susanna3.png

Kinematographische Rundschau, 4.1.1914

Susanna i badet pryder veggen over senga til Katz og dette vert påpeika til den fromme feltpresten når denne klagar over at Katz ikkje har krusifiks på veggene.

Bakgrunn

Susanna i badet er ein bibelsk figur frå Daniels bok. Denne soga er såkalla "apokryf" (av omstridd opphav) og ikkje med i protestantiske biblar. Susanna har vorte måla av mange kunstnarar, blandt dei Rembrandt, Rubens og van Dyck. Händel har ho som tema i ein komposisjon. Det har opp gjennom åra vorte framførd ein del teaterstykke basert på temaet, nokre av dei var for si tid vågale.

Soga dreiar seg om Susanna, den vakre kona til Joakim. To eldre dommarar vert opptekne av ho og prøver å pressa ho til sex. Ein deg då ho tek seg eit bad gjer dei alvor trugsmålet men ho nektar å gje etter. Deretter skuldar dei ho for utruskap og melder ho til jødene sitt øvste råd. Ho får dødsdom men etter Susanna sine bøner grip Gud inn, fortel profesten Daniel om den verkelege stoda, og saka vert teken opp att. Dei to eldre herrane vert no forhøyrde kvar for seg og det viser seg at forklaringane deira spriker. Dermed vert Susanna frifunnen og dei to plageåndene hennar avretta.

Jaroslav Hašek kjende nok godt til denne soga. Mellom anna skreiv ein av kamaratane hans frå Strana mírného pokroku v mezích zákona (Quodo Maria Vyskočil) ei historie han kalla "Frøken Susanna i badet". Soga kom ut på forlaget Nakladatel Jos. R. Vilímek i 1911. På om lag same tida vart det oppført ei teaterstykke om same tema i Smíchov.

Hašek skreiv dessutan soga Biblický případ koupající se Zuzany v novém světle som aldri vart gjeven ut medan han levde. Handlinga føregår i Samara og alt tyder på at han skreiv den etter at han kom tilbake frå Russland, dvs. i 1921 eller 1922.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] Dnes přišel svého kolegu Katze uvésti na pravou cestu a promluvit mu do duše, což začal tím, že poznamenal: „Divím se, že u vás nevisí krucifix. Kde se modlíte breviář? Ani jeden obrázek svatých nezdobí stěny vašeho pokoje. Co to máte nad postelí?“ Katz se usmál: „To je ,Zuzana v lázni’ a ta nahá ženská pod tím je moje stará známost.

Skrivst òg:Zuzana v lázni cz Susanna im Bade de Susanna in the bath en

Papin, Denisen flag
*22.6.1647 Blos - †1712 London(?)
Wikipedia czdeenfrnn Google søk
papin.png

Blätter für literarische Unterhaltung, 21.4.1838

Papin er nemnd indirekte av Katz i skildringa av det moderne helvete der trykk-kokaren spelar ei viss rolle når dei fortapte skal påførast pinsler.

Bakgrunn

Papin var ein fransk fysikar, matematikar og oppfinnar som er mest kjend for å ha funne opp trykk-kokaren (machine à vapeur). Det er denne som vert omtala i romanen, og oppfinningsåret var 1679 i London (Papin hadde flytta frå Frankrike i 1675).

Sitat
[1.12] To jest místo obyčejných kotlů se sírou pro ubohé hříšníky papinské hrnce, kotle s velkou atmosférou, hříšníci se smaží na margarinu, rožně s elektrickým pohonem, po miliony let přejíždějí přes hříšníky stoje na válcování silnic, skřípání zubů obstarávají dentisti zvláštními přístroji, kvílení se zachycuje do gramofonů a desky se posílají nahoru do ráje k obveselení spravedlivých.
Brahms, Johannesen flag
*7.5.1833 Hamburg - †3.4.1897 Wien
Wikipedia czdeennnno Google søk
brahms.jpg

Světozor, 30.4.1897

brahms2.png

Světozor, 30.4.1897

brahms.png

Agramer Zeitung, 3.4.1897

Brahms vart det i fylgje Katz spela så mykje av i paradis at dei rettferdige ynskte å bli omplasserte til helvete.

Bakgrunn

Brahms var ein tysk komponist, dirigent og pianist. Han vart oppdaga i 1853 av Robert Schumann som skreiv ein overdådig rosande omtale av det unge musikkgeniet (Link A).

Det store gjennombrotet hans kom i 1868 med Ein deutsches Requiem. Brahms brukte 20 år på den fyrste symfonien sin, men det kom etter kvart fleire. Frå 1872 fram til han døydde budde han i Wien.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] To jest místo obyčejných kotlů se sírou pro ubohé hříšníky papinské hrnce, kotle s velkou atmosférou, hříšníci se smaží na margarinu, rožně s elektrickým pohonem, po miliony let přejíždějí přes hříšníky stoje na válcování silnic, skřípání zubů obstarávají dentisti zvláštními přístroji, kvílení se zachycuje do gramofonů a desky se posílají nahoru do ráje k obveselení spravedlivých. V ráji účinkují rozprašovače kolínské vody a filharmonie hraje tak dlouho Brahmsa, že raději dáte přednost peklu a očistci.
Sankt Augustinen flag
*13.11.354 Souq Ahras(Aghaste) - †28.8.430 Annaba(Hippo Regius)
Wikipedia czdeenno Google søk
augustin.jpg

Augustin i Australia.

Sankt Augustin vert nemnd i anekdoten av Švejk om kyrkjetenaren frå Vlašim som i likheit med Augustin ikkje trudde på Antipodane. Sitatet det er snakk om er: "forbanne vere den som trur på antipodane". Anekdoten vart fortald til den fromme feltpresten som ubedd kom på vitjing til kollegaen sin Katz for å sei han eit par alvorsord.

Bakgrunn

Sankt Augustin var ein kyrkjefader og filosof frå Nord-Afrika og ein av oldtidas største teologar. Han vart rekna som helgen straks etter sin død. I "De Civitate Dei" kjem det fram at han har vondt for å tru på Antipodane.

Quod vero et Antipodes esse fabulantur, id est, homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, adversa perdibus nostris calcare vestigia, nulla ratione credendum est ...

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] „U Vlašimě byl, poslušně hlásím, pane feldkurát,“ řekl Švejk, „jeden děkan a ten měl, když mu jeho stará hospodyně utekla s klukem i s penězi, posluhovačku. A ten děkan na stará kolena dal se do studování svatýho Augustina, kterýmu říkají, že patří mezi svaté otce, a dočet se tam, že kdo věří v protinožce, má bejt prokletej.

Skrivst òg:Svatý Augustin cz Sankt Augustin de Saint Augustine en

Johannes Døyparenen flag
Wikipedia czdeennnno Google søk
doyparen.jpg

Frå Hagia Sofia i Istanbul

Johannes Døyparen vert nemnd når den gudfryktige feltpresten spør Katz om han ikkje trur at tommelen til Johannes Døyparen vert oppbevara hjå U Piaristů og om han i det heile trur på Gud.

Bakgrunn

Johannes Døyparen er ein skikkelse i ny-testamentet som døypte Jesus Kristus i elva Jordan. Han var òg martyr ettersom han vart avretta etter ordre frå Herodes.

Han spelar i tillegg ei rolle som profet i islam, jødedomen og bahai-relegionen.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] Mžouraje očima, otázal se Katze: „Vy nevěříte v neposkvrněné početí panny Marie, nevěříte, že palec sv. Jana Křtitele, který se chrání u piaristů, je pravý? Věříte vůbec v pána boha? A když nevěříte, proč jste polním kurátem?“

Skrivst òg:Jan Křtitel cz Johannes der Täufer de John the Baptist en Jochanan ben Sacharja hb

Josefen flag
Wikipedia czdeennn Google søk
josef.jpg

Guido Reni, 1635

Josef vert påkalla av denne fromme feltpresten når han etter fleire stive støytar sler knyttneven i bordet og proklamerar at han held Josef heilag.

Seinare i romanen, i Medzilaborce [III.3], vert han påkalla av den angrande syndaren Baloun. I denne samanheng grip Marek ordet og utropar Josef til skytshelgen for alle desertørar.

Bakgrunn

Josef er ein skikkelse frå det Nye Testamentet som var gift med jomfru Maria og tok på seg farsrolla for Jesus Kristus. Han er rekna som ein helgen i ortodoks, katolsk og anglikansk kristendom.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] Uhodil pěstí do stolu, až láhve poskočily: „Bůh je vznešená povaha, cosi nadpozemského. Je čestný ve svých záležitostech. Je to slunný zjev, to mně nikdo nevyvrátí. I sv. Josefa si vážím, všechněch svatých si vážím, až na sv. Serapiona. Má takové ošklivé jméno.“

Skrivst òg:Josef cz Josef de Joseph en

Sankt Serapionen flag
*1179 London - †14.11.1240 Alger
Wikipedia deenes Google søk

Sankt Serapion kunne ikkje den fromme feltpresten få seg til å halda heilag ettersom han hadde eit avskyeleg namn.

Bakgrunn

Sankt Serapion var ein munk og soldat frå krossfarartida som leid martyrdøden i hendene på maurarane og seinare vart kanonisert. Han var medlem av Mercedarierordenen for Frikjøping av fanger som hadde som mål å få sett fri kristne som sat i maurisk fangeskap. Bakgrunnen for martyrdomen var at han tilbaud seg å sitja som gissel i Alger i påvente av fangeutveksling, men då ikkje fangane kom i tide, vart han lemlesta og drepen. Serapion var av britisk opphav, truleg fødd i London.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] Uhodil pěstí do stolu, až láhve poskočily: „Bůh je vznešená povaha, cosi nadpozemského. Je čestný ve svých záležitostech. Je to slunný zjev, to mně nikdo nevyvrátí. I sv. Josefa si vážím, všechněch svatých si vážím, až na sv. Serapiona. Má takové ošklivé jméno.“

Skrivst òg:Svatý Serapion cz Saint Serapion en San Serapio es

Sankt Ludmilaen flag
*860(?) Mělník - †15.9.921 Tetín
Wikipedia czdeen Google søk
ludmila.jpg

Zlatá Praha, 31.10.1884

ludmila.png

Frå Hašek sin vigselsattest,
signert 28. desember 1911

Sankt Ludmila vert òg nemnd av denne fromme feltpresten i den relegiøse debatten med Katz.

Bakgrunn

Sankt Ludmila var i fylgje legenda ei tsjekkisk fyrstinne og gift med den fyrste kristne herskar av Böhmen, Bořivoj I frå Přemysl-dynastiet. Ho var bestemor og oppdragar for Sankt Václav. Ho skal ha vorte myrda på oppdrag av svigerdottera si og vart såleis den fyrste tsjekkiske helgen.

Ludmila er ein viktig person i grenselandet mellom tsjekkisk mytologi og historie. Antonín Dvořák komponerte eit oratorium til hennar ære, med tekst av Vrchlický. Ein raudvin frå Mělník er òg oppattkalla etter henne.

Ludmila fekk mellom anna ei kyrkje i Královské Vinohrady kalla opp etter seg: Kostel sv. LudmilyPurkyňově náměstí (no Náměstí míru). Det var her Jaroslav Hašek gifte seg med Jarmila Mayerová den 23. mai 1910.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12]Sv. Ludmilu mám rád, i sv. Bernardina,“ pokračoval bývalý katecheta, „ten zachránil moc poutníků ve sv. Gotthardě. Má na krku láhev s koňakem a vyhledává zapadlé sněhem.“

Skrivst òg:Svatá Ludmila cz Sankt Ludmilla de Saint Ludmila en

Sankt Bernharden flag
*996 ? Aosta - †15.6.1081? Novara
Wikipedia czdeenfrit Google søk

Sankt Bernhard vart sett stor pris på av den fromme feltpresten. Han vert her kalla St. Bernardin men det er liten tvil om at felpresten viser til Sankt Bernhard ettersom han redda mange pilgrimar ved Sankt Gotthard.

Bakgrunn

Sankt Bernhard (Bernard av Aosta, Bernard av Menthon eller Bernard av Mont-Joux) var ein fransk misjonær som virka i området rundt Alpane. Han er skytshelgen for alpebuarar og fjellklatrarar. Dei kronoligiske detaljane i livsløpet hans er uklåre, inkludert årstal for fødsel og død.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] „Sv. Ludmilu mám rád, i sv. Bernardina,“ pokračoval bývalý katecheta, „ten zachránil moc poutníků ve sv. Gotthardě. Má na krku láhev s koňakem a vyhledává zapadlé sněhem.“

Skrivst òg:Svatý Bernard cz Saint Bernhard en Bernardo di Mentone it

Herodesen flag
*73 f.kr Ashkelon ? - †4 .e.kr Jericho
Wikipedia czdeenno Google søk
herodes.png

Večery, 23.12.1911

Herodes vert nemnd i usympatiske ordelag av den gudfryktige feltpresten som hatar han.

Bakgrunn

Herodes var romersk vasall-konge i Judea, Galilea, Samara og dei omliggande områda. Mange historikarar vurderer han som ein effektiv herskar som mellom anna fekk utført fleire store byggeprosjekt. På den andre sida var han kjend som hensynslaus og tyrannisk. Han avretta fleire medlemmer av familien, inkludert ei av konene sine.

I det Nye Testamentet

Herodes er best kjend gjennom Bibelen og rolle han spela like etter Jesus Kristus sin fødsel. I fylgje Matteus-evangeliet gav han ordra til at alle guteborn i Betlehem under to år skulle drepast som straff for at Jesus, hans antatte rival til tittelen "jødane sin konge", hadde vorte teken med til ein tryggare stad av far sin Josef.

Sitat
[1.12] Zábava dostala jiný směr. Nábožný polní kurát počal mluvit páté přes deváté: „Mláďátek si ctím, mají svátek 28. prosince. Herodesa nenávidím.

Skrivst òg:Herod en

Boccaccio, Giovannien flag
*Certaldo 16.6 1313 - †Certaldo 21.12 1375
Wikipedia czdeenitnn Google søk
dekameron1.png

Josef Lada, 1955

dekameron.png

J.J. Benešovský-Veselý, 1897

dekameron2.png

© Det norske samlaget, 1996

Boccaccio er nemnd avdi Švejk stakk Bocaccio sin Dekameronen i handa til den fromme feltpresten då denne hadde sovna etter nær å ha drukke seg frå kappe og krage. Soldaten fann boka på nattbordet til Katz.

Bakgrunn

Boccaccio var ein italiensk forfattar og diktar. Han er best kjend som forfattaren av Dekameronen, boka som er nemnd her. Han er rekna som ein av dei aller største italienske forfattarene.

Dekameronen

Denne boka var utan tvil Boccaccio sitt mest kjende verk, og handlinga er lagt til Svartedauden i 1348, i nærleiken av Firenze. Den er ei samling av 100 noveller, fortald av 10 som har flykta frå byen grunna pesten. Alle fortel 10 siger om dagen i løpet av 10 dagar, nokre av desse var svært vågale for si tid, både med seksuelt eksplisitt innhald og satire retta mot kyrkja.

Boka vart forboden og sensurert ved fleire høve i mellomalderen, men meir ovverraskande er det at det amerikanske postverket frå 1873 vart pålagd ved lov ikkje å frakta den. Forbodet gjaldt heilt fram til 1926.

Dekameronen er rekna som eit nøkkelverk i europeisk litteratur. Den har inspirert mellom anna Geoffrey Chaucer og seinare Miguel de Cervantes og Lope de Vega.

Omsetjingar

Romanen er omsett til mange språk, til norsk fyrste gong i 1934. Så seint som i 1996 kom det ut ei nynorsk omstejing på Det norske samlaget. Omsetjar var professor Magnus Ulleland frå universitetet i Oslo. Dette er den fyrste komplette omsetjinga til norsk nokonsinne. På tsjekkisk vart boka fyrst utgjeven i 1881(omsett av Josef Fl. Karafiát).

Hašek og Dekameronen

Det finst fleire fellestrekk mellom Jaroslav Hašek og Boccaccio sine romanar. Begge er satiriske verk, har vorte forbodne, og er oppsplitta i handlinga. Eit anna fellestrekk er den store mengda av fakta som er dikta inn: Dekameronen nemner mange folk, stader og institusjonar, akkurat som Jaroslav Hašek sin roman gjer.

Femti år etter Hašek sin død vart det gjeve ut tre samlingar av historiene hans som nytta seg av namnet på Boccaccio si vidkjende bok i tittelen: Dekameron humoru a satiry (1968), Druhý Dekameron (1979) og Třetí dekameron: Reelní podnik (1977).

Eksterne lenkar

Sitat
[1.12] Nakonec ho uložili do postele. Než usnul, prohlásil, vztyčuje k přísaze pravici: „Věřím v boha otce, syna i ducha svatého. Přineste mně breviář!“ Švejk mu strčil do ruky nějakou knihu ležící na nočním stolku, a tak nábožný polní kurát usnul s „Decameronem“ G. Boccaccia v ruce.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

13. Švejk gir den siste olje

Němcová, Boženaen flag
*4.2.1820 Wien - †21.1.1862 Praha
Wikipedia czdeenno Google søk
nemcova1.png

Pestrý týden, 19.1.1927

nemcova2.png

České národní báchorky a pověsti, Díl I

nemcova.png

Moravské noviny, 24.1.1862

nemcova3.png

Das Vaterland, 26.1.1862

Němcová vert nemnd når Švejk fortel Katz at å finna olje signa av ein biskop blir verre enn å finna livets vatn i eventyra av Němcová.

Bakgrunn

Němcová var ei betydeleg tsjekkisk forfattarinne som skreiv forteljingar, eventyr og dikt. Det meste kjende verket hennar er derimot ein roman: Babička (Bestemor) er rekna blandt dei store i tsjekkisk litteratur. Den kjende filmen Tre nøtter for Askepott (1973) er bygd på eventyret hennar frå 1845 kalla O Popelce (om Askepott).

Livets vatn

Eit av eventyra som Švejk viser til er visseleg Om den snakkande fuglen, livets vatn og dei tre gyldne epletrea. Denne kom fyrst på trykk i 1846 og har vore med i mange samleutgåver opp gjennom åra. Sjå link A.

Livsløp

Němcová var fødd Barbara Pankl i Wien, men familien flytta til Böhmen før ho var eitt år gamal. Faren var ein tysk (austerriks) kusk, mora ei tsjekkisk tenestjenta. Němcová vaks opp i Ratibořice ved Náchod og gifte seg med den 15 år eldre stastenestemannen Josef Němec då ho var 17. Ekteskapet kom i stand etter påtrykk frå foreldra. Paret hadde fire born men det var eit ulukkeleg ekteskap, og Němcová hadde fleire utanomekteskapelege forhold.

I 1842 flytta familien til Praha der ho kom i kontakt med leiande personar i den tsjekkiske nasjonale oppvekkingsrørsla. På denne tida byrja ho å skriva og i 1844 kom dei fyrste forteljingane ut. På denne tida endra ho òg namnet sitt til det meir typisk tsjekkiske Božena.

Familien flytta ofte og dei siste åra leid Němcová av sjukdom og fattigdom og ho var berre 42 år gamal då ho døydde 21.januar 1862. Gravferda fann stad tre dagar etterpå og stod i sterk kontrast til dei tronge kåra ho levde under dei siste åra av livet sitt. Til stades var ei stor folkemengde og mellom dei var ei rekkje kjende personar frå politiske og litterære krinsar. Ho vart gravlag på Vyšehrad og grava hennar er enno der.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Švejk vypravil se tedy na cestu za olejem posvěceným od biskupa. Taková věc je horší než hledání živé vody v pohádkách Boženy Němcové.
Tauchenen flag
Google søk

Tauchen var assistent i butikken til Firma Polák. Det var han Švejk kjøpte Hampfrøolje Nr.3 av. Denne skulle brukast som siste olje ved Vojenská nemocnice Karlovo náměstí. Det var krevd at olja var signa av ein biskop.

Bakgrunn

Tauchen er eit namn som dukkar opp òg seinare i romanen når Švejk fortel Vaněk om læretida si hjå Drogerie Kokoška og denne Tauchen er likeleis apotekar-assistent. Tauchen (i den lett omskrivne forma Tauben) hadde alt i 1909 funne innpass i forfattarskapet til Jaroslav Hašek; denne var assistent hjå Kološka (les Kokoška) i dei åtte forteljingane "Frå det gamle apoteket" Veselá Praha. Det er høgst truleg at desse tre variantane av Tauchen er inspirert av forfattaren si eiga tid som apotekarlærling i 1898-99. Det har til denne dag (2017) ikkje lukkast å slå fast kven den verkelege Tauchen var.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Když Švejk přišel a přál si za deset korun olej posvěcený od biskupa, řekl šéf k příručímu: „Nalejou mu, pane Tauchen, deset deka konopného oleje čís. 3.“
Johannes Chrysostomosen flag
*347 Antiokia - †14.9.407 Komana Pontika
Wikipedia czdeennnno Google søk

Johannes Chrysostomos vart sitert av Katz etter at han hadde hatt ein innpåsliten pengeinnkrevar på besøk: "Den som ærar presten ærar Kristus og den som spottar Krist spottar presten som er hans sanne representant på jorda".

Bakgrunn

Johannes Chrysostomos var ein gresk kyrkjefader som blei utropt til helgen med minnedag 13. september. Han var vidkjend for retorikk- og preikeevnene sine. Namnet Chrysostomos, som er gresk for 'gullmunn', viser til denne evna.

Sitat
[1.13] „Vidíte, Švejku, jak to dopadá s takovým člověkem, který nectí kněze,“ usmál se polní kurát. „sv. Jan Zlatoústý řekl: ,Kdo ctí kněze, ctí Krista, kdo příkoří činí knězi, činí příkoří Kristu pánu, jehož zástupcem právě kněz jest.’

Skrivst òg:Jan Zlatoústý cz John Chrysostom en

Boušeken flag
Google søk
bousek.png

Adresář obce libeňské, 1896

Boušek var ein kar frå Libeň som var umogeleg å kasta ut frå U Exnerů. I ei av sine velvalgde analogiar samanlikna Švejk han med den innpåslitne pengelånaren som plaga Katz.

Bakgrunn

Det ingen med dette namnet i adresseboka for Libeň frå 1896, men derimot dukkar det opp eit par Bouček. Heller ikkje i politiregistera har det lukkast å finna nokon Boušek.

Sitat
[1.13] „Poslušně hlásím, pane feldkurát,“ poznamenal Švejk, „že je to hotovej nezmar, jako nějakej Boušek z Libně. Vosumnáctkrát za večer ho vyhodili od ,Exnerů’, a vždycky se jim tam vrátil, že tam zapomněl fajfku.
Oberleutnant Janataen flag
Google søk
janata.png

Verlustliste Nr. 85, 23.12.1914

Janata var ein offiser som fall ved Drina utan å ha betalt gjelda si på 700 kroner til pengeutlånaren som plaga Katz.

Bakgrunn

Namnet Janata dukkar opp fleire gonger i tapslistene frå krigen. Databasen med falne frå dagens Tsjekkia og Slovakia inneheld 13 namn, men det virkar som ingen av desse personane døydde ved Drina eller hadde rang som overløytnant.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Vytáhl zápisník z kapsy a pokračoval: „Mám to všechno zapsáno. Nadporučík Janata dluhoval mně 700 korun a odvážil se padnout na Drině.
Leutnant Prášeken flag
Google søk

Prášek var ein løytnant vart teken til fange av russarane utan å ha betalt skulda til pengeutlånaren.

Bakgrunn

I likheit med Janata er heller ikkje nokon løytnant Prášek å finna i lister over falne tsjekkarar og slovakar. Tre personar med dette namnet og frå dette området fall under krigen. Mange fleire vart derimot såra i fylgje Verlustlisten, men det har ikkje lukkast å finna ein einaste ein som kan identifiserast som ein løytnant Prášek som fall ved den russiske fronten.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Poručík Prášek upadl na ruské frontě do zajetí, a je mně dlužen na 2000 korun.
Hauptmann Wichterleen flag
Google søk

Wichterle var ein kaptein som let seg slå i hel av eigne soldatar ved Rawa Ruska utan å ha gjort opp skulda til pengeutlånaren.

Bakgrunn

Ingen Wichterle er oppførd i databasen med falne i 1. verdskrigen (soldatar frå dagens Tsjekkia og Slovakia). Heller ikkje i Verlustlisten fins dette namnet, ei i lister over offiserar i K.u.k. Heer frå 1914. Det einaste som dukkar opp under søk på Wichterle er eit maskinvarefirma i Prostějov.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Hejtman Wichterle, dluhující mně stejný obnos, dal se zabít pod Ruskou Ravou vlastními vojáky.
Oberleutnant Macheken flag
Google søk
machek.png

Schematismus ..., 1914

machek1.png

Nachrichten über Verwundete und Verletzte, 21.1.1915

machek2.png

Národní listy, 10.2.1915

Machek var ein overløytnant som sat fanga i Serbia trass ubetalt gjeld på 1500 kroner til pengeutlånaren.

Bakgrunn

I Armeeschematismus frå 1914 er faktisk ein Oberleutnant Viktor Machek oppførd. Han tenestegjorde dette året ved 3. Tyroler Kaiserjägerregiment. Han vart forfremja til kaptein 1. juli 1915 og var framleis oppførd hjå same regimentet.

I lista over såra og skadde 21. januar 1915 kjem det fram at Machek var innlagd på sjukehus i Wien etter å ha vorte skoten i lunga. Det vert òg nemnd at han var fødd i Praha i 1886. I Verlustliste Nr. 116 frå 29. januar er han tilsvarande oppførd som "Verwundet". Likevel er den tsjekkiske utgåva slik den vart trykt i Čech og Národní listy uklår. Her kan oppfattast som om han vart teken til fange. Národní politika gjer det derimot klårt at når ikkje noko er skrive, er det snakk om ein såra soldat.

Rangen stemmer, Machek var fødd i Praha og det kan utfrå det tsjekkiske aviser skreiv oppfattast som om han var teken til fange. Familien budde i Královské Vinohrady, ein stad Jaroslav Hašek kjende svært så godt. Dette gjer at ein ikkje kan sjå vekk frå at forfattaren på eit vis kobla sin litterære figur med den verkelege Viktor Machek.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Nadporučík Machek zajat v Srbsku, dluhuje mně 1500 korun. Je zde víc takových lidí.
Feldkurat Matyášen flag
Google søk
matyas.png

Schematismus für das kaiserliche und königliche Heer..., 1914

Matyáš var ein feltprest frå Brno som døydde i isolat på eit epidemisjukehus. Gjelda til pengeutlånaren døydde han frå.

Bakgrunn

I 1914 tenestegjorde faktisk ein feltprest Miklos Mátyás i K.u.k. Heer. Feltpresten var ungarsk og Hašek skriv namnet litt annaleis (men fonetisk korrekt). Om han var frå Brno eller døydde der veit ein ikkje. Det er ikkje påvist at han fall eller vart såra i krigen, sjølv om fleire med same namnet dukkar opp i tapslistene (men ingen av dei er feltprestar).

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Přistrčil polnímu kurátovi svůj zápisník pod nos. „Vidíte: Polní kurát Matyáš v Brně, zemřel v isolační nemocnici před týdnem. Já bych si rval vlasy. Nezaplatil mně 1800 korun, a jde do cholerového baráku zaopatřovat nějakého člověka, po kterém mu nic nebylo.“
Profesor Zenger, Karel Václav Bedřichen flag
*17.12.1830 Chomutov - †22.1.1908 Praha
Wikipedia cz Google søk
zenger.jpg

Karel V. Zenger

zenger.png

Národní politika, 2.10.1902

zenger2.png

Le Figaro, 6.7.1902

zenger1.png

Lidové noviny, 23.1.1908

Zenger er nemnd indirekte som "ein professor" når Švejk omtalar uhella sine i samband med solflekkar. Han hevdar at "den gongen då vulkanen Montagne Pelée øydela heile øya Martinique hadde ein professor skrive i Národní politika at han forlengst hadde åtvara mot ein stor solflekk".

Bakgrunn

Zenger er nokså sikkert personen Švejk viser til i samtalen på Vojenská nemocnice Karlovo náměstí. Det kan rett nok ikkje påvisast at Zenger skreiv ein liknande artikkel som den Švejk nemner, men studiane hans av samanhengen mellom solflekker og seismiske hendingar på jorda gjer han til ein innlysande inspirasjon for denne sekvensen i romanen.

Zenger var ein framståande fysikar og metereolog og slutten av livet vart han jamvel utnemned til "Hofrat". Han publiserte på tsjekkisk, tysk og endåtil fransk. Særleg i franske vitskapelege kretsar var han godt kjend, men namnet hans dukkar òg opp i aviser som Bergens Tidende.

Han underviste ved den tekniske høgskulen Česká technika (no ČVUT) i Praha og Jaroslav Hašek omgjekk studentane herfrå mykje og har heilt sikkert vore klår over professoren og teoriane hans.

Zenger observerte ein tilnærma tiårsyklus på større vulkanutbrot, og sette dette i samanheng med ein tilsvarande syklus med høg solaktivitet. Fyrste utbrotet som var med i undersøkinga var i 1732, og med berre to unntak tok utbrota seg opp att i år som slutta på to. Dei to andre hende i år som slutta på tre, mellom desse var Krakatoa i 1883.

Národní politika

Nokre månader etter katastrofa på Martinique kom det ein artikkel på trykk i nettopp Národní politika der Zenger sine teoriar vert knytte til det nemnde utbrotet. Artikkelen siterer avisa L'Opinion frå Martinique, men òg andre franske aviser skreiv om Zenger og teoriane hans.

Alt i mange år hadde Zenger vore oppteken av samanhengen mellom aktivitet på sola og verknadene deira på jorda. Han fann opp omgrepet "solklima" og var ein internasjonal kapasitet innafor dette forskningsfeltet. Han la mellom anna fram ein teori om ein samanheng mellom høg solflekkaktivitet og seismiske hendingar på jorda, og det kan gjerne vera denne Švejk har bite seg merke.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.13] Když tenkrát ta sopka Mont-Pellé zničila celý ostrov Martinique, jeden profesor psal v ,Národní politice’, že už dávno upozorňoval čtenáře na velkou skvrnu na slunci.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

14. Švejk som oppassar hos overløytnant Lukáš

Oberleutnant Lukáš, Jindřichen flag
Google søk
lukas.png

Forfattaren om Lukáš. © LA-PNP

lukas1.jpg

Eit lagnadstung møte

Lukáš dukkar fyrst gong opp når Katz spelar bort Švejk til han i kortspelet "tjueeitt". Dermed vert den gode soldaten tenaren til Lukáš som frå no av er ein av dei viktigaste skikkelsane i romanen, og utanom Švejk den einaste som er med i alle fire delene. Han er dessutan den einaste offiseren som vert gjennomgåande sympatisk framstild.

Švejk utset Lukáš for ei rekkje prøvelsar i tida som offiserstenar. Mellom desse kan nemnast tjuveriet av hunden Fox (Max) som endar med forflytning til fronten, uhellet med naudbremsa på toget ved Tábor og affæren med Kákonyi i Királyhida.

Etter at soldaten vert forfremja til ordonnans betrar tilhøvet seg og Lukáš byrjar å lika tenararen sin, sjølv om dei uendelege anekdotane irrriterer han. Švejk viser heile tida lojalitet og går langt i å forsvara sin føresette, og ved eit par høve ofrar soldaten seg direkte. Mellom anna et han opp det komprommiterande brevet til fru Kákonyi og set til livs ei flaske "konjakk" i Humenné for å verna Lukáš.

Introdusert av forfattaren

Jaroslav Hašek spanderer faktisk eit par sider på å framstilla Lukáš for lesaren. Dette er ei ære som ellers berre vert Katz til del og då i mykje mindre grad. Dei andre offiserane i romamen vert berre introdusert gjennom dialogar og sjølve hendinga. Forfattaren kan opplysa om at Lukáš var tsjekkar, fødd i ein landsby i det sørlege Böhmen. I nasjonalitets-spørsmål sympatiserer han med den tsjekkiske saka men er forsiktig med å utrykkja det. Eit av utsagna hans er: "Lat oss vera tsjekkarar, men ingen treng vita om det. Eg er òg tsjekkar".

Han vert omtala som ein amfibie som skriv og snakkar tysk ute mellom folk, men les tsjekkiske bøker. Han handsamar mannskapet sitt strengt men rettferdig, kan rettnok heva stemma til dei, men skjeller dei aldri ut. Han er direkte og uredd ovafor sine overordna og dette kan ha kosta han forfremjing til kaptein. Mellom mannskapet sitt er han omtykt, syrgjer for god overnatting på manøvrar og spanderer gjerne øl på dei, likar at dei syng når dei marsjerer. Han veit dessutan å setja brutale underoffiserar på plass.

Ellers har han opp gjennom åra vore uheldig med tenararene sine som han hatar og som han stadig skiftar ut. Lukáš er dessutan glad i dyr og held seg med både kanarifugl og katt. Det kjem òg fram at han har tenestegjord ei stund i Praha og underviser ved ein skule for eittårsfrivillege (sjå Einjährig-Freiwilligenschule (Prag)). I forfattaren si innleing kjem det ikkje fram kva eining han tenestegjorde ved i Praha.

Fleire opplysningar

Etterkvart utover i romamen kjem det fram fleire opplysningar om Lukáš. Han var litt av ein dameven, noko som vert understreka gjennom episodane med fruene Wendler og Kákonyi. Kvar han budde er derimot uklårt men ettersom han var på tur med hunden Max på hjørnet ved Panská ulice og Na Přikopě har det nok vore nokså sentralt. Denne opplysninga vert likevel motsagd av at Blahník overleverte den stolne hunden i Vršovice.

Eit langnadstungt treff

Hundeepisoden førde til at han vart overførd til IR91, noko som pensar heile handlinga i romanen inn på eit spor som i store strekk går parallelt med forfattaren si eiga karriere i K.u.k. Heer. På toget til Budějovice der han må svara for seg ovafor generalmajor von Schwarzburg kjem det fram at han var utdanna ved K.u.k. Infanteriekadettenschule Prag. Under samtalen mellom Ságner og Zykán på stasjonen i Győr vert det klårt at Lukáš gjekk på kadettskule saman med Ságner. Lukáš er interressert i kunst og kultur og dei andre offiserane i Budějovice legg han til last at han ikkje vil omgåast dei på fritida. Han avskyr brutaliteten han er vitne til på reisa til fronten, noko som kulminerer i Humenné der han får behov for å drikka seg full for å døyva dei vonde kjenslene.

Lukáš er med i romanen heilt fram til siste scenene i den ufullførde bok fire. Švejk er Lukáš sin personlege tenar i dei to fyrste bøkene - i bok tre og fire er han underordna Lukáš som kompaniordonnans. Tilhøvet mellom dei to er ofte spent grunna Švejk sine mange uhell, men eigentleg er soldaten særs trufast mot Lukáš og offiseren byrjar etter kvart å lika sin underordna, noko som er heilt klårt når romanen vert avslutta. Før avreisa frå Királyhida vert Lukáš sjef for 11. marsjkompani. Švejk vert då forfremja til kompaniordonnans, og Baloun erstattar han som putzfleck for Lukáš.

Bakgrunn

Det er ingen tvil om at viktigaste modellen for obrlajtnant Lukáš var Rudolf Lukas, ein austerriksk, seinare tsjekkoslovakisk offiser. Han kan likevel ikkje vore den einaste modellen, for i handlinga i fyrste boka finn enn lite fells mellom Lukas og romanfiguren. Det er mykje som tyder på at forfattaren har overført både biografiske detaljar og eigenskapar frå den verkelege kaptein Čeněk Sagner til sin fiktive premierløytnant Lukáš.

Lukáš er òg nemnd i Dobrý voják Švejk v zajetí men spelar her ei ubetydeleg rolle. Nokre av hendingane som romanen knytar til Lukáš, vert her tilskrive Dauerling (hundetjuveriet og affæren med Kákonyi).

Sitat
[1.14.1] Štěstí Švejkovo nemělo dlouhého trvání. Nelítostný osud přerval přátelský poměr mezi ním a polním kurátem. Jestli polní kurát až do té události byl osobou sympatickou, to, co nyní provedl, je s to strhnout s něho sympatickou tvářnost. Polní kurát prodal Švejka nadporučíkovi Lukášovi, lépe řečeno, prohrál ho v kartách. Tak dřív prodávali na Rusi nevolníky. Přišlo to tak znenadání. Byla pěkná společnost u nadporučíka Lukáše a hrálo se „jednadvacet“.
Vejvodaen flag
Google søk

Vejvoda var ein røyrleggjar frå gata Na Zderaze i Praha som alltid spela "mariáš" i ei kneipe bak Stoletá kavárna. I fylgje ein uendeleg anekdote av Švejk vann han ved eit høve så mykje i kort at han laut søkja vern hjå politiet. I denne soga er hovudpersonen nemnd heile 16 gonger, og dette er truleg den lengste anekdota i heile romanen. Sjå òg Hospoda za Stoletou kavárnou.

Soga fortalde Švejk for å trøysta Katz som nettopp hadde spelt bort pengane Švejk hadde lånt Katz for at sistnemnde kunne kjøpa Švejk tilbake frå Lukáš. Dette var etter at feltpresten fyrst hadde spela tenaren sin bort i kort.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å kobla soga og Vejvoda sjølv til noko verkeleg hending. I adresseboka for 1907 er det ikkje oppførd nokon Vejvoda i Na Zderaze, og ikkje ein einaste røyrleggjar med dette namnet er å finna i heile Praha. Det same gjeld for eldre adressebøker.

Sitat
[1.14.1] Na Zderaze žil nějakej klempíř Vejvoda a ten hrával vždy mariáš jedné hospodě za ,Stoletou kavárnou’. Jednou taky, čert mu to napískal, povídá: ,A což abychom si hodili jedníka o pětníček.’ Hráli tedy pětníčkovýho jedníka a on držel bank. Všichni se ztropili a tak to rostlo do desítky. Starej Vejvoda chtěl popřát taky druhýmu něco a pořád říkal: ,Malá špatná domů.’
Sancho Panzaen flag
Wikipedia enesno Google søk

Sancho Panza vert nemnd av forfattaren i betraktningane rundt offiserstenar-standen. Har vert Panza omtala som militærtenar for Don Quijote.

Bakgrunn

Sancho Panza var tenaren til Don Quijote i Miguel de Cervantes sin klassiske roman. Mange litteratur-forskarar påpeikar likheitstrekk mellom Panza og Švejk, men legg til at Švejk i motsetning til Sancho Panza hadde hovudrolla i sin roman.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.2] Jisto však je, že v době feudalismu vystupovali v té úloze žoldnéři rytířů. Čím byl Sancho Pansa Dona Quijota? Divím se, že historie vojenských sluhů nebyla dosud nikým sepsána.

Skrivst òg:Sancho Pansa Hašek

Don Quijoteen flag
Wikipedia czdeenesno Google søk
quijote.png

Les Nouvelles littéraires, 16.4.1932

cervantes.png

Dagens Nyheter, 23.8.1926

Don Quijote vert nemnd av forfattaren i samband med Sancho Panza og offisers-tenarar. Forfattaren omtalar Sancho som militærtenaren til Don Quijote, noko han strengt tatt ikkje var.

Bakgrunn

Don Quijote er hovudpersonen i Miguel de Cervantes sin klassiske roman Don Quijote de la Mancha. Romanen er ein av dei største spansk-språklege gjennom tidene, ein universell klassikar og ein av dei mest omsette.

Samanlikna med Švejk

Don Quijote er ein av romanane Den gode Soldat Švejk ofte har vorte samanlikna med. Den svenske litteraturkritikaren Carl-August Brolander skreiv 23.august 1926 ein omtale av den tyske omsetjinga av del ein for avisa Dagens Nyheter. Her utropte han Jaroslav Hašek til ein "tsjekkisk Cervantes" og samanlikna han òg med Rabelais. Den franske kritikaren Jean-Richard Bloch skreiv ein likande entusiastisk omtale i Les Nouvelles littéraires i 1932.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.2] Instituce důstojnických sluhů je prastarého původu. Zdá se, že již Alexandr Macedonský měl svého pucfleka. Jisto však je, že v době feudalismu vystupovali v té úloze žoldnéři rytířů. Čím byl Sancho Pansa Dona Quijota? Divím se, že historie vojenských sluhů nebyla dosud nikým sepsána.

Skrivst òg:Don Quixote en Don Quijote es Don Quichotte fr

Conde de Almaviraen flag
Google søk
beaumarchais.jpg

Beaumarchais og hans Figaro kan delvis ha inspirert Hašek

almavira.png

Nový velký ilustrovaný slovník naučný, 1929

Almavira er nemnd av forfattaren avdi han skal ha ete tenaren sin Fernando utan salt under beleiringa av Toledo.

Bakgrunn

Almavira skal ha vore blandt forsvararene i ei beleiring av Toledo. Det er uvisst kva historisk hending eller litterært verk forfattaren viser til. Seinare i romanen [3.3] nemner Marek ein nesten identisk episode, men no er den kannibalske handlinga lagt til beleiringa av Madrid under Napoleons-krigane (her er Almavira og Fernando ikkje nemnde). Sjølv denne opplysninga er tvilsamt etter som beleiringa var svært kort.

Det er ikkje mogeleg å finna nokon stad i Spania som i dag heiter Almavira så truleg snakk om ein skrivefeil eller omblaning med ein anna person.

Beaumarchais

Den einaste Almavira eit nettsøk resulterer i er roller i Barberen av Sevilla av Rossini og Figaros bryllaup av Mozart. Begge desse er bygd på skodespel-trilogien om Figaro av Pierre Beaumarchais. Oversetjar av Švejk til spansk og catalansk, Monika Zgustová, "rettar" Almavira til Almavida utan at dette løyser gåta. Dessutan heitte figuren til Beaumarchais Almaviva.

Det er likevel mogeleg at forfattaren har høyrt om og kan ha henta inspirasjon frå Figaro. Forholdet herre-tenar stemmer, men kannibalisme-historia og opplysninga om at hertugen hadde skrive memoirar kan ikkje påvisast. Napolonskrigane kom etter Beaumarchais si tid, så det heng heller ikkje i hop kronologisk med Madrid. Hašek kan nok ha blanda saman fleire historier eller rett og slett dikta opp nye. Eting av tenaren kan vera eit grotesk innslag på linje med Bretschneider sin død [1.6] eller soga om ein hund som åt opp ein nyfødd unge [1.3].

Lazarillo de Tormes

Ei doktoravhandling av Hamza Messari som samanliknar Švejk og Lazarillo de Tormes, ein pikaresk roman frå 1500-talet, gjev heller ikkje noko spor, sjølv om den nemner "ein viss hertug av Almavira".

Hamza Messari

Elementos picarescos en la novela „Las aventuras del valeroso soldado Schwejk“ de Jaroslav Hašek.Ya que hemos citado a Garcílaso y a la ciudad de Toledo; Hašek hace un homenaje al paje de un tal Conde de Almavira que durante el cerco de la ciudad, se dejó comer por su amo y Lazarillo alabando la misma ciudad...

Eksterne lenkar

Kjelde: Sergey Soloukh, Hamza Messari

Sitat
[1.14.2] Našli bychom tam, že vévoda z Almaviru snědl svého vojenského sluhu při obležení Toleda z hladu bez soli, o čemž vévoda sám píše ve svých pamětech, vypravuje, že jeho sluha měl maso jemné, křehké, vláčné, chutí podobající se něčemu mezi kuřecím a oslím.
Fernandoen flag
Google søk
fernando.jpg

Světozor, 4.10.1907

Fernando var tenaren til Hertugen av Almavira og han skal ha vorte eten av sin svoltne overordna.

Bakgrunn

Fernando kan ikkje identifisert så lenge det er uvisst kven Hertugen av Almavira var (om han var nokon verkeleg person i det heile). Men dersom inspirasjonen kjem frå Beaumarchais sine skodespel, kan det argumenterast for at Figaro kan ha vore førebiletet for Fernando. Men den groteske kannibalisme-soga passar på ingen måte inn og er heller noko forfattaren har funne på.

Sitat
[1.14.2] Mezi touto novou generací pucfleků nenajdou se tací obětaví tvorové, kteří by se dali sníst svými pány bez soli jako šlechetný Fernando vévody z Almaviru.
Hauptmann von Kaunitzen flag
Wikipedia czde Google søk

Kaunitz var ein kaptein som i likheit med Švejk hadde vorte superarbitrert grunna dårskap. Han hadde for vane å spasera rundt med ein finger i kvar nasebor. Dette er dette Švejk fortel Lukáš når denne nevner Švejk sine påståtte mentale begrensingar, og peikar dermed uskuldig på at òg offiserar kan vera tilbakeståanda.

Bakgrunn

Nokon offiser med namnet von Kaunitz er ikkje å finna i korkje adressebøker frå Praha eller i Armeeschematismus.

På den andre sida var den tsjekkiske adels-slekta Kaunitz (cz. Kounice) velkjende så det kan vera at forfattaren lånte namnet av desse. Nokre Kaunitz (utan adels-prefikset) tenestegjorde opp gjennom åra i K.u.k. Heer men det er lite truleg at forfattaren visste om desse.

Sitat
[1.14.3] Od regimentu nás kvůli tomu pustili dva, mě, a ještě jednoho pana hejtmana von Kaunitz. Ten s dovolením, pane nadporučíku, když šel po ulici, tak se současně pořád dloubal prstem levé ruky v levej nosní díře a druhou rukou v pravé dirce, a když šel s námi na cvičení, tak nás vždy postavil jako při defilírungu a říkal: ,Vojáci, éh, pamatujte si, éh, že je dneska středa, poněvadž zejtra bude čtvrtek, éh. ‘„
Učitel Mareken flag
Google søk
mareku.png

Zlatá Praha, 4.3.1892

mareku1.png

Výroční zpráva vyššího gymnasia v Pelhřimově za školní rok 1896-1897

Marek var ein lærar frå ein landsby forbi Pelhřimov som flaug etter dottera til viltoppsynsmann Špera. Han tek kort del i soga når Švejk forsikrar Lukáš om at ingen ting er verre enn at folk lyg, han brukar Marek som døme på kor ille det kan gå.

Læraren Marek må ikkje forvekslast med den eittårsfrivillige Marek som har ei viktig rolle i handlinga frå [II.2] og utover.

Bakgrunn

I landsbyen Chvojnov ved Pelhřimov budde faktisk ein lærar Karel Marek. I Zlatá Praha (Det gyldne Praha) frå 1892 kjem det fram at han hadde vunne i eitt logikkpuslespel. I årboka for gymnaset i Pelhřimov (1896-1897) vert enno ein Karel Marek frå ein landsby i nærleiken nemnd. Denne gongen er det i Horní Cerekev, men om det er same personen og om Hašek eventuelt har visst om den/desse vert sjølvsagt rein spekulasjon.

Sitat
[1.14.3] „Poslušně hlásím, pane nadporučíku, že rozumím. Není nic horšího, než když člověk lže. Jak se začne zaplítat, tak je ztracenej. V jedný vesnici za Pelhřimovem byl nějaký učitel Marek a ten chodil za dcerou hajnýho Špery, a ten mu dal vzkázat, že jestli se bude s holkou scházet v lese, že mu, když ho potká, postí do zadnice z ručnice štětiny se solí.
Šperaen flag
Google søk

Špera var ein viltoppsynsmann frå ein landsby ved Pelhřimov, som mislikte at læraren Marek flaug etter dottera hans. Dette i fygje ein anekdote Švejk fortel Lukáš då dei møtest fyrste gongen.

Bakgrunn

Dette er ein figur det ikkje har lukkast å finna noka inspirasjonskjelde for.

Sitat
[1.14.3] „Poslušně hlásím, pane nadporučíku, že rozumím. Není nic horšího, než když člověk lže. Jak se začne zaplítat, tak je ztracenej. V jedný vesnici za Pelhřimovem byl nějaký učitel Marek a ten chodil za dcerou hajnýho Špery, a ten mu dal vzkázat, že jestli se bude s holkou scházet v lese, že mu, když ho potká, postí do zadnice z ručnice štětiny se solí.
Balabánen flag
Google søk
balaban.png

Čechoslovan, 19.2.1917 (2.3)

balaban.jpg

I "Den gode soldat Švejk i fangeskap" var Balabán ein boxer som Švejk stal til fordel for Dauerling

Balabán var ein uvanleg stygg hund av blandingsrase som Švejk ein gong hadde kjøpt. Hunden er tema i den lange kynologiske utgreiinga soldaten utset sin føresette Lukáš for fyrste dagen dei to møttest.

Bakgrunn

Denne hunden dukkar opp i fleire av forteljngane til Jaroslav Hašek, og var så stygg at både hundar, andre dyr og folk unngjekk han. I ei av forteljingane, Kolik kdo má kolem krku, kjem det fram at forfattaren faktisk eigde ein hund som heitte Balabán.

Balabán dukkar òg opp i Dobrý voják Švejk v zajetí (1917), den andre versjonen av den gode soldaten. Her er det snakk om hunden som Švejk stal i Bruck an der Leitha til glede for Dauerling. I denne soga er hunden ein boxer og jamvel Biegler vert involvert med han.

Dobrý voják Švejk v zajetí

Tak ho přitáhl k Dauerlingovi, který vyjasnil tvář. Nijak mu nevadilo zoufalé vzezření boxerovo. Ptal se, jak jmenuje. Švejk pokrčil rameny: "Já mu říkal po cestě Balabán." "Ty hlupáku," rozkřikl se Dauerling, "takový pes se musí jmenovat nějak vznešeně, počkáme, až přijde Biegler, to je chytrá hlava, ten si něco vymyslí."

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.3] Já jsem jednou koupil takovýho psa Balabána, von byl po těch svých tátech tak vošklivej, že všichni psi se mu vyhýbali, a já ho koupil z lítosti, že je takovej vopušténej.
Sultan Mehmet V. Reşaten flag
*2.11.1844 Istanbul - †4.7.1918 Istanbul
Wikipedia deennotr Google søk Švejk-muzeum
mehmed.jpg

Keisaren og Sultanen i 1914

imtiaz.png

Neue Freie Presse, 10.3.1915

sultan1.png

Rozkvět, 10.4.1915

imtiaz2.png

Nieuwe Venlosche courant, 30.3.1915

Mehmet V. Reşat vert indirekte nemnd når Švejk les i ei avis at sultanen har hedra keisar Wilhelm med ein krigsmedalje medan han sjølv ikkje ein gong har ein liten sylvmedalje. Sultanen vert ikkje nemnd direkte med namn.

Bakgrunn

Mehmet V. Reşat var sultan i det Osmanske riket (sjå Tyrkia) frå 1909 til 1918. Han kom til makta etter det ungtyrkiske kuppet, men hadde lita verkeleg makt. Hans einaste viktige politiske handling var å lysa Jihad mot dei allierte 11.november 1914. Han var sultan nummer 35 i rekkja og døydde berre månader før riket gjekk til grunne.

Regjeringstida han vart prega av store territoriale tap for Europas sjuke mann. Nord-Afrika unnateke Egypt og nesten heile Balkan gjekk tapt frå 1912 til 1913. Under 1.verdskrigen fylgde dei arabiske områda og Kypros.

Krigsmedaljen

Omstenda tyder sterkt på at dekorasjonen som Švejk les om fann stad i mars 1915 ettersom eit sitat frå Roskvět si "Kort krønike frå Verdskrigen" er på bokstaven korrekt gjengitt i romanen. Innhaldet av "krønika" kom òg på trykk i aviser som Národní politika, og mange av desse småsitata dukkar opp i utover i dette kapittelet av romanen. Krønika oppgjev 24.mars 1915 som datoen for dekoreringa.

Alt 9.mars 1915 kunne det tyrkiske telegrambyrået Agence Milli rapportera at sultanen hadde telegrafert til keisaren og gratulert han med dei store sigrane i aust. I same telegrammet kjem det fram at keisaren vert tilboden Imtiaz-krigsmedaljen som utrykk for sultanen si beundring.

25. mars rapporterte Milli at Goltz Paşa hadde reist til Berlin for personleg å stå for dekorasjonen. Krigsmedaljen var dessutan spesiallaga for keisaren.

I april kjem det fram at keisaren har gjort gjengjeld og tildelt sultanen Jernkrossen 1. klasse. På ny er det Goltz Paşa som stod for den formelle dekoreringa og sultanen fekk medaljen 11.april.

Eksterne lenkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur, Petr Novák, Jaroslav Šerák

Sitat
[1.14.3] „Tak vida,“ řekl pro sebe Švejk, sleduje se zájmem přehled denních událostí, „sultán vyznamenal císaře Viléma válečnou medalií, a já nemá dosud ani malou stříbrnou.“
Cukrář Bělčickýen flag
Google søk
belcicky.png

Konditori nær U kalicha i 1910

belcicky2.png

Bělčický var ein konditor som vert nemnd av Švejk når han nektar å sleppa Katy inn i bustaden til Lukáš. Bělčický hadde lete inn ein framand som hadde stukke av med kassa. Det kjem fram at konditoriet låg i gata der Švejk budde.

Bakgrunn

Bělčický hadde truleg ein verkeleg modell og det var fleire konditori i området der me trur at den Gode Soldaten budde. Na Bojišti hadde to i 1910, og det var dessutan eitt i Vávrova třída. Ingen av dei står rettnok oppførde med Bělčický som innehavar, og sjølv om ein tek med heile Praha er det ikkje oppførd nokon konditor med dette namnet.

Ein viss Václav Pospíšil eigde fleire konditori i dette området, mellom anna eitt i nummer 10, to hus nedafor U kalicha. Det er ikkje utenkjeleg at Bělčický har hatt ansvaret for den daglege drifta i denne butikken.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.4] Teď zavřu byt, tak bych prosil, abyste laskavě vodešla. Mně není nic oznámenýho a žádnou cizí osobu, kterou neznám, zde nemůžu nechat v bytě. Jako jednou u nás v ulici u cukráře Bělčickýho nechali jednoho člověka a on si votevřel šatník a utek.
Erzherzog Karl Franz Josephen flag
*17.8.1887 Persenbeug-Gottsdorf - †1.4.1922 Funchal
Wikipedia czdeenhuno Google søk
karl.jpg

Světozor, 17.6.1914

karl1.png

Neue Freie Presse, 20.4.1914

karl.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 555

Karl Franz Joseph vert indirekte nemnd som "den austerrikske tronfylgjaren" når Švejk geleidar Katy til kaserna der Lukáš underviser. Soldaten går i gang med ein samtale med vakta og har eit utrykk "like tåpeleg som det ein kan sjå på eit fotografi av den austerrikse tronfylgjaren i Kronika světové války.

Han kjem inn i handlinga på ny i [3.1] under draumen til Biegler på veg til Budapest. No er han mend med fullt namn avdi det heng bilete av han på veggen K.u.k. Gottes Hauptquartier.

Bakgrunn

Karl Franz Joseph (Karl Franz Joseph Ludwig Hubert Georg Otto Marie von Habsburg-Lothringen) var i 1915 arving til dei austerrikske og ungarske tronene og vart keisar og konge då Franz Joseph I. døydde 21.november 1916. Han var eldste sonen til Erkehertug Otto, bror til Franz Ferdinand.

Regimet hans var mindre undertrykkjande enn forgjengaren sitt og han gav ei vidt amnesti til politiske fangar. Han prøvde òg å få i stand ein sepraratfred med Entente-maktene, rettnok utan å informera sine allierte. Karl vart den siste keisar av Habsburg-slekta. Han vart erklært helgen i 2004.

Karl og flygarane

Før han vart keisar vitja han ofte fronten, og dukka stadig opp i biletmagasin som Wiener Illustrierte Zeitung. I ein Švejk-samanheng er likevel det viktigaste fotografiet av han det som kom på trykk i Kronika světové války og som er direkte omtala i romanen.

Biletet viser tronfylgjaren saman med to flygarar som har skote ned eit russisk fly. Det kom òg på trykk i andre aviser, og då med meir utfyllande forklaring. Dei to flygarane på biletet var tyskarane Johann Offermann og Erwin von Sprungmann. Biletet var teke i fyrste halvdel av 1915 ved Czernowitz i Bukovina (no Чернівці Ukraina). Tronfylgjaren vitja Černovci 19.april 1915 og biletet er truleg frå dette besøket.

Eksterne lenkar

Kjelde: Milan Hodík

Sitat
[3.1] Uprostřed pokoje, ve kterém po stěnách visely podobizny Františka Josefa a Viléma, následníka trůnu Karla Františka Josefa, generála Viktora Dankla, arcivévody Bedřicha a šéfa generálního štábu Konráda z Hötzendorfu, stál pán bůh.
General Kusmanek von Burgneustädten, Hermannen flag
*16.9.1860 Sibiu (Hermannstadt) - †7.8.1934 Wien
Wikipedia deenhunlplru Google søk Švejk-muzeum
kusmanek.jpg

Österreichische Illustrierte Zeitung, 15.8.1915

kusmanek.png

Kuryer Lwowski, 1.2.1914

Kusmanek vert nemnd av Švejk i ein samtale om krigens gang. Kusmanek skal vera komen til Kiev vert det sagt. Samtalen føregår medan han ventar på ordre frå Lukáš om kva han skal gjera med Katy. Švejk omtalar han som General Kusmanek.

Bakgrunn

Kusmanek var austerriksk infanterigeneral og øvstkommanderande i Przemyśl under dei to russiske beleiringane i 1914-1915. Han var rekna som ein av dei meir dugande austerrikske generalane og fekk i 1914 tilnamnet "Løva frå Przemyśl". Med kapitulasjonen 22.mars 1915 medførde at han og den inneslutta besetninga vart tekne til fange.

Før krigen

Kusmanek var son til ein høgtståande politimann, Josef Kusmanek, aom lenge var overinspektør ved tryggleikstenesta i Wien. Alt som 19-åring vart han uteksaminert frå militærakademiet i Wiener Neustadt. Karriera vidare gjekk melom anna via IR63, Kriegsministerium, IR73 og frå 1903 generalstaben. 16.februar 1906 vart Oberst Kusmanek jamvel boden på middag hjå Franz Ferdinand.

I 1908 vart han sjef for den 65. infanteribrigade i Győr, frå 4.mai 1910 hjå 3. infanteridivisjon (Linz), og frå februar 1911 øvstkommanderane for 28. infanteridivisjon i Ljubljana (Laibach). I Linz vart han avløyst av Joseph Ferdinand, eit medlem av keisarfamilien. Kusmanek hadde såleis ei påfallande kort tenestetid her, òg ein er freista til å spekulera i om at han vart forflytta for å gje plass til ein Habsburgar.

Kusmanek vart forfremja til Feldmarschall-Leutnant (FML) 1.november 1910 (med påfylgjande audiens hjå keisaren). Han vart adla 1.november 1913 og valgde adelspredikatet "von Burgneustädten". Han vart festningskommandant i Przemyśl 1.februar 1914, ei overflytting som avgjorde lagnaden hans.

Autentisk sitat
kusmanek_kiev.png

Národní Politika, 4.4.1915

Sitatet Švejk brukar viser til nyhende frå 26.mars 1915, i samband med at Kusmanek kom til Kiev som krigsfange. Forfattaren har heilt klårt henta dette frå presseklipp, og ved fyrste augekast synest det å vera frå Národní politika som 4.april trykte ein notis som nesten ordrett tilsvarar sitatet i romanen.

kusmanek2.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 505

Same sitat dukkar opp i boka Světová válka 1914-1915 slovem a obrazem på side 505, og her tilsvarar det på bokstaven ordlyden i romanen. At dette er kjelda forfattaren brukte vert klårt når ein attpåtil ser at sida har undertitttelen Kronika světové války. For å fjerna den siste rest av tvil har denne sida eit bilete av tronfylgjaren Karl Franz Joseph med tittel som på bokstaven tilsvarar den som er brukt i romamen eit par linjer over.

Krigsfange
kusmanek3.png

Hufvudstadsbladet, 1.3.1916

kusmanek4.png

Illustrierete Kronen-Zeitung, 22.4.1916

Andre avisklipp gjev utfyllande opplysningar. Kusmanek kom til Kiev med snøggtog på fyrste klasse alt 25.mars, berre tre dagar etter kapitulasjonen i Przemyśl. Han vart godt behandla og budde endåtil hjå guvernøren. Utover dette kjem det fram at opphaldet hans i Kiev var av mellombels karakter, at han skulle vidare for permanent internering i det indre av Russland.

Rapportar i den finske pressa (seinare òg i Austerrike-Ungarn) sler fast at han var internert i Nisjnij Novgorod der han kom i slutten av april via Moskva. Same månaden kom det rapportar om at han var internert i Voronesh-gubernatet men dette er truleg feil.

I Nisjnij Novgorod heldt han til i ein bustad som styresmaktene disponerte og kunne røra seg fritt to timar kvar dag. I starten skal han ha budd på eit hotell. Han kunne som krigsfange derimot ikkje vitja kafear og andre offentlege etablissement. Andre avisnotisar hevdar derimot at han kunne røra seg fritt.

I starten var soningsforholda gode men vart verre utover mot slutten av krigen. I februar 1916 klaga han til Raude Kross over at styresmaktene hadde konfiskert materiale han hadde førebudd om årsakene til Przemyśl sitt fall. Dette var i forventning av ei gransking kring dette når han kom tilbake til heimlandet.

Heimkomst
kusmanek1.png

Pester Lloyd, 19.2.1918

Tidleg i 1918 forhandla Austerrike-Ungarn og Russland fram ei fangeutveksling som òg gjaldt ein del høgare offiserar, mellom anna dei som vart fanga i Przemyśl. 12.februar 1918 kunne Kusmanek forlata Nisjnij Novgorod og reiste via Moskva, Petrograd, Vilnius og Warszawa til Wien. Den 18. kom han til Wien Nordbahnhof og vart motteken av eit utvalg av dignitærar og høgare offiserar.

I januar 1918 vart det trykt nyheitsartiklar som hevda at han var reist til Stockholm. Det vart hevda at han og andre generalar heldt til der i påvente av fredsavtalen med Russland, men dette er berre eit av mange falske oppslag om opphaldstadene hans under krigen.

Tre dagar atter heimkomsten vart Kusmanek stilt for ein militær æresdomstol, ein formalitet som alle offiserar som hadde vore krigsfangar måtte gjennom. Som venta vart han fullt ut frikjend av dei seks generalane i retten. Dagen før hadde han alt vore i audiens hjå keisaren, og i mars vart han utnemnd til Geheime Rat.

Dei siste åra

Kusmanek slo seg ned i Wien etter krigen men var lite aktiv i det offentlege liv. I 1920 verserte det rykte om at han var vorten general for dei ukrainske bolsjevikane sin 6. arme, noko som snart vart tilbakevist. I 1923 fekk han slag og han kom seg aldri etter det. Dei siste åra han levde var han svært sjuk. Kusmanek døydde i 1934 og er gravlagd på Wien Zentralfriedhof.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.4] Švejk posadil se na lavici ve vratech a vykládal, že v bitevní frontě karpatské se útoky vojska ztroskotaly, na druhé straně však že velitel Přemyšlu, generál Kusmanek, přijel do Kyjeva a že za námi zůstalo v Srbsku jedenáct opěrných bodů a že Srbové dlouho nevydrží utíkat za našimi vojáky.
Katyen flag
Google søk Švejk-muzeum

Katy var kona til humlegrossist Wendler og ei av damene til overløytnant Lukáš. Ho spela ei ikkje uviktig rolle i dette kapittelet i det ho kjem på uventa besøk medan løytnanten ventar fru Micková frå Třeboň i staden.

Švejk kjem på den gode idé å senda telegram til ektemannen og nemna kvar kona hans held til. Det vert fullklaff, herr Wendler kjem og hentar den unge Katy, noko som fører til ein lang og detaljert samtale om krigens gang og internasjonal humlehandel i krisetider.

Før dette hender har Katy kommandert den gode soldat til å snu opp ned på bustaden til Lukáš og hadde dessutan hygga seg med han på soverommet då ominnreiinga var fullførd. Švejk hadde fått streng ordre om å føya dama i alle hennar ynskje og utførde i så måte berre si plikt som soldat og gentleman.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å finna nokon innlysande førebilete frå det verkelege liv for Katy sjølv om Jan Berwid-Buquoy lite overtydande prøver å knyta ho til ei viss Anna Wendler frå Liberec. Rudolf Lukas skal ha hatt eit forhold til henne i Budějovice i 1915. Opplysningane er ikkje stadfesta men det kan vera mogelege ettersom Lukas oppheldt seg i bygen frå 1.april 1915 til 1.juni 1915, som rekonvalesent etter å ha vorte såra i Karpatane 15.mars. Det er likevel mange skilnader: denne dama var ikkje kona til ein humlegrossist, og ho var ikkje gift i det heile. Den einaste samanhengen til nokon Wendler var onkelen hennar som skal ha vore deleigar i eit bryggeri. Det kan leggjast til at ingen Wendler var tilknytta byen sine to bryggeri i 1914 (onkelen kan sjølvsagt har vore morbroren). Det var faktisk ingen Wendler i adresseboka i det heile.

Om det er noko hald i denne teorien er det difor neppe meir enn lån av eit namn, men mest sannsynleg lause rykte og oppspinn. Dersom episoden med Katy skulle vera inspirert frå røyndomen, har den truleg ikkje noko med Rudolf Lukas å gjera i det heile. Merk at andre episodar med overløytnanten som hundetjuveriet og finst i Dobrý voják Švejk v zajetí. Her involverer dei ikkje Lukáš men derimot Dauerling. Det same gjeld skandalen med Kákonyi.

KjeldeJan Berwid-Buquoy

Sitat
[1.14.4] Švejk se právě chystal, že se půjde poohlédnout po nějakém stájovém pinči, když mladá dáma zazvonila a přála si mluvit s nadporučíkem Lukášem
[1.14.4] Lieber Heinrich!

Mein Mann verfolgt mich.
Ich muß unbedingt bei Dir ein paar Tage gastieren.
Dein Bursch ist ein großes Mistvieh. Ich bin unglücklich.

Deine Katy

Paní Mickováen flag
Google søk

Micková var ei dame frå Třeboň som var venta på besøk hjå Lukáš akkurat i det Katy dukka opp.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å finna nokon førebilete frå det verkelege liv for Micková.

Sitat
[1.14.4] Milý Jindřich byl určitě v ošklivé situaci. Manželka pronásledovaná manželem přijede k němu na několik dní na návštěvu, právě když má přijeti paní Micková z Třeboně, aby po tři dny opakovala to, co mu pravidelně poskytuje každého čtvrt roku, když jede do Prahy dělat nákupy.
Obchodník Wendleren flag
Google søk Švejk-muzeum

Wendler var ein intelligent humlegrossist, gift med Katy. Han kom på besøk til Lukáš for å henta kona som hadde rømd heimefrå for å vera i selskap med Lukáš. Etter fyrst å ha lytta utolmodig til Lukáš si utgreing om krigens gang, klaga han litt over Katy og enda til slutt med ei detaljert klage over den håplause stoda på den europeiske humlemarknaden no like før jul i 1914. Men han fekk til slutt med kona heim!

Bakgrunn

Wendler har ingen innlysande modell, men svært mange av detaljane frå samtalen med Lukáš har direkte samanheng med hendingar i slutten av mars og tidleg april 1915. Til og med ordrette sitat frå avisene fann vegen inn i denne konversasjonen, hovudsakleg tekne frå offisielle dagsrapportar.

Alle stadsnamna frå vestfronten som Wendler nemner dukkar opp i klipp og bulletinar i tida mellom 26. mars og 4.april 1915 så her har tydeleg forfattaren hatt tilgang til aviser eller tidskrift frå perioden. Hovudkjelda er utan tvil Kronika světové války.

Ingen spor

Adressebøkene frå Praha viser ingen Wendler som kan knytast til humlehandel. Det budde faktisk svært få med etternamn Wendler i den tsjekkiske hovudstaden før 1. verdskrigen. Den mest kjende Wendler var Antonín som eigde ein fabrikk som laga gjerde og portar, og dessutan utstyr for bryggerindustrien. På den andre sida kjem det fram at paret ikkje budde i sjølve Praha ettersom Wendler fortel kona at toget går 2:20. Han hadde kome til byen same morgonen. Sjå Katy for ein mogeleg samanheng med ein viss Wendler i Budějovice

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.5] Telegram, který odeslal, byl velice úsečný, obchodní: „Nynější adresa vaší choti je...“ Následovala adresa bytu nadporučíka Lukáše. Tak se stalo, že byla paní Katy velice nepříjemně překvapena, když se vhrnul do dveří obchodník s chmelem. Vypadal velice rozšafně a starostlivě, když paní Katy, neztrácejíc v tom okamžiku rozvahy, představila oba pány: „Můj muž - pan nadporučík Lukáš.“ Na nic jiného nevzpomněla. „Račte se posadit, pane Wendler,“ vybídl přívětivě nadporučík Lukáš, vytahuje z kapsy pouzdro s cigaretami, „není libo?“
[1.14.5] Seděli všichni chvíli mlčky proti sobě, až uznal nadporučík za vhodné přerušit trapnou situaci slovy: „Kdy jste přijel, pane Wendler?“
Hali Beyen flag
*1874 Milas - †2.4.1948 Milas
Wikipedia entr Google søk Švejk-muzeum
mentese.jpg

Halil Bey i Berlin

halil.png

Pester Lloyd, 29.3.1915

haliali.png

Světová válka slovem i obrazem

halil2.jpg

Das interessante Blatt, 2.12.1915

halil1.png

Dagbladet, 27.10.1915

Hali Bey vert nemnd av Lukáš i den omstendeleg utgreiinga hans ovafor Wendler om den positive krigsstoda. Han kunne opplysa gjesten sin om at Hali Bey, formannen i det tyrkiske parlamentet, var komen til Wien saman med Ali Bey.

Bakgrunn

Hali Bey (korrekt Halil Bey, seinare tok han namnet Halil Menteşe) var ein tyrkisk politikar og ein av leiarane i den Ungtyrkiske rørsla, og ein periode formann i den tilknytta Komiteen for Einskap og Framsteg. Han sat som parlamentsmedlem frå 1908 til 1918. Halil Bey var utdanna jurist, mellom anna i Frankrike.

Ein gong før desember 1909 vart han formann i Komiteen, det de-facto regjerande partiet etter den Ungtyrkiske revolusjonen (1908). I februar 1911 tok han nokså motvilleg over posten som innanriksminister. Dette var ein kritisk periode med uro blandt minoritetane i riket og noko av det fyrste han måtte ta tak i var eit albansk opprør. Han prøvde å dempa spenninga ved å tillata den latinske alfabetet i albanske skular. 15.mai 1912 vart han president i Underhuset i det tyrkiske parlamentet (attvald 13.mai 1914), frå 24.oktober 1915 utanriksminister, og frå 1917 justisminister. Han heldt heile tida på stillinga som president i underhuset.

I fylgje den amerikanske ambassadøren Henry Morgenthau var Halil ueinig i folkemordet på armenarane i 1915, men forsvara det likevel offentleg. I eit intervju med Berliner Tageblatt i 1915 uttala han at "armenarane er svikarar, me må bli ferdige med dei". Han var politisk aktiv òg i den nye tyrkiske republikken som oppstod etter det Osmanske riket sitt samanbrot.

Reisa til Wien

I mars 1915 la han ut på ei reise til hovudstader på Balkan og i Mellomeuropa. På reisa si vitja Halil Bey Sofia (14. mars), Bucureşti (15. mars), Budapest (16. mars), Wien (18. mars), Berlin (frå 19. mars), og på ny Wien (28. mars). Hovudmålet for reisa var å knyta personlege kontaktar med leiande utanrikspolitikarar. Dette gjaldt spesielt i Berlin der han oppheldt seg over lengre tid.

Sitat frå tidskrift

Det er opphaldet i Wien 28.mars 1915 som vert fletta direkte inn i romanen. Alt tyder på at forfattaren henta sitatet om Hali Bey og Ali Bey og ankomsten deira i Wien direkte frå Světová válka slovem i obrazem (sjå Kronika světové války). På side 506 i dette verket finn ein same ordlyden som i romanen, inkludert feilstavinga av Halil (i "Kronika" og i romanen er han "Hali"). Same sitatet finn ein òg i Rozkvět 10.april og i Národní politika 4.april. I dei to siste publikasjonane har rettnok ein litt anna ordlyd og namnet Halil er dessutan korrekt stava.

Ambassador Morgenthau's Story, Henry Morgenthau, 1919

Soon after this interview Saïd Halim ceased to be Minister for Foreign Affairs; his successor was Halil Bey, who for several years had been Speaker of the Turkish Parliament. Halil was a very different type of man. He was much more tactful, much more intelligent, and much more influential in Turkish affairs. He was also a smooth and oily conversationalist, good natured and fat, and by no means so lost to all decent sentiments as most Turkish politicians of the time. It was generally reported that Halil did not approve the Armenian proceedings, yet his official position compelled him to accept them and even, as I now discovered, to defend them. Soon after obtaining his Cabinet post, Halil called upon me and made a somewhat rambling explanation of the Armenian atrocities. I had already had experiences with several official attitudes toward the persecutions; Talaat had been bloodthirsty and ferocious, Enver subtly calculating, while the Grand Vizier had been testy. Halil now regarded the elimination of this race with the utmost good humour. Not a single aspect of the proceeding, not even the unkindest things I could say concerning it, disturbed his equanimity in the least. He began by admitting that nothing could palliate these massacres, but, he added that, in order to understand them, there were certain facts that I should keep in mind.

Eksterne lenkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur, Petr Novák

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně.

Skrivst òg:Hali bej Hašek

Ali Beyen flag
Google søk Švejk-muzeum
emirali.jpg

EMIR ALI PASHA
Vice President of the Turkish Parliament, Who Was Sent to Berlin to Take Back to Turkey Mohammedan Prisoners Captured from the Allies.
(Photo from Press Illustrating Co.)

The New York Times Current History, March 1915

alibej1.png

Pilsner Tagblatt, 29.3.1915

alibej2.png

Wiener Zeitung, 30.3.1915

alibej.png

Rozkvět 10.4.1915

Ali Bey vert nemnd av når han ovafor Wendler omtalar Tyrkias rolle i krigen. Han kunne opplysa gjesten sin om at tyrkarane klarar seg godt og at Ali Bey og Hali Bey var komne til Wien.

Bakgrunn

Ali Bey viser utan tvil til Emir Ali Paşa. Forfattaren brukar rettnok tittelen "bej" men dette er eit feilsitat som førekom i enkelte tsjekkiske publikasjonar, mellom anna Národní politika, Rozkvět og Kronika světové války.

Emir Ali Paşa var son til den algirske nasjonalhelten Abd El-Kader El Djezairi, som frå 1855 budde i Damaskus. Emir Ali var frå mai 1914 medlem av Underhuset i det tyrkiske parlamentet og samstundes fyrste visepresident i forsamlinga.

I midten av mars 1915 reiste han til Berlin for å forhandla om britiske og franske muslimske krigsfangar om overføring av desse til det Osmanske riket, og om bruken av dei i krigen mot dei allierte. På vegen tilbake stoppa han i Wien. Opphaldet her varde frå 28. til 30.mars 1915 og han budde på Hotel Bristol. Han reiste til Wien frå Berlin saman med Halil Bey. Frå Wien drog han direkte tilbake til Konstantinopel.

Sitat frå pressa

Sitatet i Národní politika, Rozkvět og Kronika světové války er så å sei ordrett likt med setninga i romanen og fleire andre setningar frå same sidene dukkar opp i samtalen med Wendler. Det er dette korte oppslaget om besøket i Wien som seks år seinare nesten ordrett fann vegen inn i ein verdskjend roman. Dei feilaktige sitata i den tsjekkiske pressa som forfattaren brukte har gjort det svært vanskelege å identifisera Emir Ali, men ei samanlikning men tilsvarande sitat frå pressa i Wien ryddar tvilen unna.

Hans-Peter Laqueur

Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılabı Tarihi, vol 3, part 3 (Türk Tarih Kurumu yayınları, VIII. dizi, sayı 14, Ankara 1991 [last reprint]) p. 422 states that Emir Ali Paşa, deputy chairman of the Meclis-i Mebusan, was the eldest son of Abd el-Kader. The author, historian, born 1881, was an „eye-witness“, he was in his adult life when Emir Ali was elected in 1914, and his account seems reliable enough for me to say that Emir Ali must have been the son of Abd el-Kader.

Eksterne lenkar

Kjelde: Petr Novák, Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně.

Skrivst òg:Ali bej Hašek

Marschall Liman von Sanders, Otto Viktor Karlen flag
*17.2.1855 Stolp (Słupsk) - †22.8.1929 München
Wikipedia deennotr Google søk Švejk-muzeum
sanders3.png

Middagsavisen, 6.4.1915

liman1.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 506

sanders2.png

Venkov, 25.8.1929

Liman har i fylgje Lukáš vorte utmennd til øvstkommanderande for den tyrkiske hæren ved Dardanellene. Dette var i samatalen med Wendler om krigsstoda. Lukáš kan òg opplysa om at Liman hadde rang som marskalk.

Bakgrunn

Liman var ein tysk kavallerigeneral og tyrkisk marskalk, mest kjend for si rolle som rådgivar og militær leiar i Tyrkia. Særleg var Liman delaktig i å stogga den britisk-franske ekspedisjonsstyrken under slaget ved Dardanellene.

I 1913 fekk Liman oppgåva med å omorganisera den tyrkiske hæren etter dei katastrofale nederlaga under Balkankrigane i 1912 og 1913. Han var fyrst korpskommandant i Konstantinopel, men 24.mars 1915 vart han utnemnd til øvstkommanderande for den nyoppretta tyrkiske 5. armee og det er denne nyhenda som direkte dukkar opp i romanen gjennom orda til Lukáš.

Mot slutten av krigen var han øvstkommanderande for Asia-korpset, og etter krigen vart han arrestert av britane, skulda for krigsbrotsverk mot armenarar og grekarar, men vart grunna mangel på bevis sett fri. Liman drog tilbake til Tyskland i 1919 og slo seg ned i München der han budde resten av livet.

Tidsforskyving

Tidspunktet for utnemninga som Lukáš nemner stemmer ikkje med historiske fakta. Truleg brukte Jaroslav Hašek skrevne kjelder (krigskalenderar og aviser) frå 1915 då han sette saman denne delen av handlinga, men "flytta" hendingane til desember 1914. Setningen som Lukáš brukar er på bokstaven lik den som kom på trykk i Národní politika 4.april 1915 og dessutan i Kronika světové války.

Liknande tidsforskyvingar førekjem òg andre stader i romanen. Sjå Siedliska.

Hans-Peter Laqueur

When explaining the war situation to Mr. Wendler (December 20th, 1914), Lukasch mentions that Field Marshall Liman von Sanders has been made commander in chief of the Turkish Army at the Dardanelles: Otto Liman von Sanders was a Prussian General, and Ottoman Marshall, he was made CiC of the Ottoman 5th army (Dardanelles) March 24th, 1915 (cf. Liman von Sanders, Fünf Jahre Türkei, Berlin 1920, p. 77).

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“
Goltz Paşa, Colmar von deren flag
*12.8.1843 Adlig Biekenfeld (Labiau) - †19.4.1916 Bagdad
Wikipedia deennotr Google søk Švejk-muzeum
goltz.jpg

Das interessante Blatt, 13.9.1914

goltz.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 506

goltz2.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 529

goltz1.png

Pester Lloyd, 22.4.1916

Goltz Paşa har i fylgje Lukáš kome til Berlin frå Konstantinopel. Dette beroligar han i alle fall Wendler med når han legg ut om krigstoda.

Bakgrunn

Goltz Paşa var ein tysk general, militærhistorikar og forfattar. Han deltok i den fransk-tyske krigen i 1870-71, og stod frå 1883 for reorganiseringa av dei tyrkiske stridskreftene. Han vende tilbake til Tyskland i 1895 og hadde fleire høge embete, mellom anna som korps-sjef og inspektør. Etter utbrotet av verdskrigen verdskrigen vart den no pensjonerte generalen militærguvernør i det okkuperte Belgia, frå desember 1914 på ny rådgjevar for Tyrkia.

Reisa til Berlin

Reisa som Lukáš viser til fann faktisk stad: Goltz kom fram til Berlin frå Konstantinopel 29.mars 1915. Setningen om Goltz er ein ordrett kopi frå Kronika světové války i 1915 og Národní politika 4.april 1915. Dette er ein av dei mange detaljane frå samtalen mellom humlehandlaren og offiseren som er henta frå same kjelda.

Han drog attende til Konstantinopel 4.april 1915 og stogga i Wien for ein samtale med Franz Joseph I..

Hans-Peter Laqueur

Goltz died in Baghdad 1916 of typhus and was buried there immediately, as the transport of a body died from an infectious disease was prohibited. After a couple of months(?, still in 1916) a solution was found and his coffin was transferred to Istanbul and re-buried in the German military cemetery at Tarabya, in the grounds of the German Embassy's summer residence. In 1918 the Kaiser visited the grave there. It had been planned to move the coffin to Germany after the war, but this did not happen and his grave is still there.

Eksterne lenkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Goltz paša Hašek

Enver Paşaen flag
*22.11.1881 Istanbul - †4.8.1922 Baldusjan (Tadjikistan)
Wikipedia czdeennotr Google søk Švejk-muzeum
vyznam.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 507

enver_dead.png

Norwich Bulletin, 18.8.1922

Enver Paşa vert saman med andre tyrkiske politikarar og offiserar ramsa opp av Lukáš når han fortel Wendler om kor framifrå den tyrkiske krigsinnsatsen er. Det kjem fram at Enver har vorte dekorert av keisaren.

Bakgrunn

Enver Paşa (İsmail Enver) var ein tyrkisk politikar og general. Han var krigsminister under 1.verdenskrig, og av mange rekna som de facto diktator. Nokon stor militær leiar var han ikkje rekna som, krigføringa mot Russland gjekk dårleg. Han vert av mange helden som hovudansvarleg for massedrapa på armenarane i 1915, han skulda dei for å vera femtekolonnistar.

Ved krigslutt flykta han til Tyskland og seinare til Russland. Etter fyrst å ha samarbeidd med Sovjetmakta vende han seg mot dei og i Tadsjikistan fall han i kamp mot den Raude Arme.

Dekorert av Franz Josef

Enver vart faktisk dekorert av Franz Joseph I. saman med Usedom Paşa og Cevat Paşa, akkurat som Lukáš fortalde Wendler. Utmerkinga vart lyst offentleg 30.mars 1915. Medaljen Enver fekk var Militärverdienstkreuz 1. klasse. Dessutan vart ein fjerde offiser dekorert (Kontreadmiral Merten) men forfattaren tok han ikkje med.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Enver Paša cz Enver Pascha de Enver Paşa tr

Usedom Paşa, Guido vonen flag
*2.10.1854 Quanditten (Sinjavino) - †24.2.1925 Schwerin
Wikipedia denotr Google søk Švejk-muzeum
medalje300315.jpg

Feldblatt, 1.4.1915

vyznam.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 507

Usedom Paşa vert nemnd når Lukáš prøver å overtyda Wendler om den positive krigs-stoda. Han kan opplysa om at vise-admiral Usedom Pasja var vorte dekorert av keisaren vår.

Bakgrunn

Usedom Paşa var ein tysk marineoffiser og til slutt vise-admiral som frå august 1914 leia spesialkommandoen til den tyske marinen i Tyrkia (Sonderkommando Kaiserliche Marine Türkei). Han leia dei tyrkiske styrkane i slaget ved Dardanellene og fekk ein stor del av æra for at dei allierte invasjonsstyrkane vart slegne tilbake.

Dekorert av keisaren

Akkurat som dei andre namna Lukáš nemner for Wendler i samband med den tyrkiske krigsinnsatsen er sitatet saksa frå Kronika světové války. Bakgrunnen er at Usedom 30.mars 1915 vart tildelt Militärverdienstkreuz 1. Klasse av keisar Franz Joseph I..

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Usedom paša cz Usedom Pascha de

Cevat Paşaen flag
*14.9.1870 Istanbul - †13.3.1938 Istanbul
Wikipedia entr Google søk Švejk-muzeum
cevat.jpg

Das interessante Blatt, 9.9.1915

vyznam.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 507

kontreadmiral.png

Merten fekk nærpå namnet sitt nemnd i Švejk. © LA-PNP

Cevat Paşa var i fylgje Lukáš ein tyrkisk general som hadde vorte dekorert av keisaren vår.

Bakgrunn

Cevat Paşa (Cevat Çobanlı) var ein tyrkisk general og førar for Gallipoli-festninga som utmerka seg under slaget ved Dardanellene 18.mars 1915. Han vart dessutan gjeven tilnamnet Helt av 18. mars. Cevat fekk tittelen Paşa etter sigeren, vart ynkst til lukke av keisar Wilhelm II., og det kjem fram av avisklipp at han var utdanna i Tyskland.

Dekorert

Mot slutten av månaden vart han dekorert med Militärverdienstkreuz 2. klasse av keisar Franz Joseph I. og det er dette som vert vist til av Lukáš. Heile sekvensen om desse utmerkingane er saksa frå orderett frå Kronika světové války.

Den fjerde mann

I oppramsinga av utmerkingar nemner dessutan Kronika světové války, Národní politika og andre kjelder ein fjerde offiser. Dette var kontredmiral Mertens men i motsetning til dei tre andre vart han aldri nemnd av Wendler.

Ein studie av manuskriptet til romanen viser likevel at admiralen vart svært så nær å verta gjeven plass i verdslitteraturen i selskap med Enver Paşa, Usedom Paşa og Cevat Paşa. Etter "Dževad paša" skimtar ein i manuskriptet bokstavane "a kon" men desse er overstreka så forfattaren har ombestemt seg i siste liten. Det er ingen tvil om at "kon" her er starten på "kontredmirál" som er ordlyden i Kronika světové války.

Det kan dessutan leggast til at Mertens er feilstava og at han i 1915 var viseadmiral og ikkje kontreadmiral. Det eigentlege namnet til denne tyske sjøoffiseren i tyrkisk teneste var Johannes Merten (1857-1926). Han vart pensjonert i 1910 med men etter krigsutbrotet teken i teneste i den tyrkiske hæren og gjeven ein kommando ved Dardanellene. Dessutan var han ein kjend flygar og i 1912 nemner avisene han som president i det tyske flygarforbundet.

Eksterne lenkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Dzevad pasha en Dževad paša cz Dschewad pascha de

Marchese di San Giulianoen flag
*10.12.1852 Catania - †16.10.1914 Roma
Wikipedia deenitsv Google søk
giuliano.jpg

Bergens Tidende, 13.10.1914

giuliano.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 511

San Giuliano vert nemnd av humlehandlar Wendler som tydelegvis ikkje visste at San Giuliano døydde tidlegare på året. Wendler er forarga over at Italia som alliert med Sentralmaktene enno er nøytralt og han lurer på om San Giuliano søv. Han hadde trass alt fornya avtalen med Sentralmaktene i 1912.

Samtalen mellom Wendler og Lukáš fann stad like før jul i 1914, som var to månader etter at den italienske utanriksministeren døydde. Ein kan difor slå ettertrykkjeleg fast at San Giuliano "sov".

Bakgrunn

San Giuliano var ein italiensk politikar og diplomat som var utanriksminister då krigen braut ut. Han var tilhengar av nøytralitet men var forlengst død då Italia gjekk med i krigen på Ententen si side, 23.mai 1915. Hans eigentlege namn var Antonino Paternò Castello.

Paternò-Castello hadde opphav frå ei adels-slekt på Sicilia, og fekk ei god utdanning mellom anna i Wien, London og Catania. Frå 1882 var han medlem av paralamentet, frå 1889 var han minister for ulike departement, frå desember 1905 utanriksminister. Politisk var han liberal og antikyrkjeleg, i utanrikspolitikken prøvde han å balansera mellom blokkene til beste for Italia. Før han vart utanriksminister hadde han vore ambassadør i London og Paris.

Etterfylgjaren hans som utanriskminister var Sidney Sonnino som var ein av politikarane som etter kvart førde Italia til krigslysing mot sine formelle allierte.

Kronika světové války (Verdskrigskrønika)

Mange fragment frå samtalen mellom humlegrossisten og offiseren er plukka frå Kronika světové války, og dette gjeld truleg òg detaljane rundt San Giuliano. I dette tilfellet er det frå side 511 der krønika nemner at San Giuliano som utanriksminister fornya Trippelforbundet i 1912, akkurat slik Wendler seier.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.5] Chmel mně ve skladištích hnije, uzávěrky domácí jsou slabé, export rovná se nule, a Italie zachovává neutralitu. Proč Italie obnovovala ještě v roce 1912 s námi trojspolek? Kde je italský ministr zahraničních záležitostí markýz di San Giuliano? Co dělá ten pán? Spí nebo co? Víte, jaký jsem měl do vojny roční obrat a jaký mám dnes?
Blahníken flag
Google søk

Blahník var hundehandlar og Švejk sin medsamansvorne i forsøket å skaffa Lukáš ein hund, han stod faktisk for tjuveriet av stall-pinscheren Fox i [I.15]. Den tvilsame dåden vart planlagd i ei lita kneipe ved Zámecké schody i Malá Strana. Sjå Malý výčep piva.

Om Blahník kjem det fram at han arbeidde ved ein kennel ovafor Klamovka. I motsetning til Švejk stal han hundane, men heldt seg til eksemplar av rein rase. Han kjende alle hundar i Praha og omgjevnad, var ein meister i sin svarte kunst, hadde møtt i retten mange gonger. Ein gong hadde han vorte biten av ein hund, fekk rabies, vart send til Pasteur-Institut i Wien der han kjende seg heime. Før krigen, då Švejk levde av å selgja hundar, var det Blahník som skaffa han dyra. Blahník vert nemnd 12 gonger i romanen, alle i samband med hundejuveriet og planlegginga av dette.

Bakgrunn

Blahník er ikkje noko vanleg etternamn og berre fire er oppførde i adresseboka for Praha i 1910. Ingen av desse kan setjast i samband med dyrehandel eller liknande verksemd. Difor må ein eventuell modell for Blahník leitast etter mellom personar med andre etternamn, men med knyting til hundehandel og Psinec nad Klamovkou.

Ladislav Čížek
cizek.jpg

Jednou za čas, Josef Mach, juni 1918

Nokre av Hašek sine forteljingar frå Klamovka gjev tydelege spor. Můj obchod se psy (Hundehandelen min) dreiar seg om ein mann som på fleire måtar minner om Blahník, ein viss Ladislav Čížek frå Košíře. Čížek er òg ein viktig figur i Má drahá přitelkyně Julča (Mi kjære veninne Julie) der han faktisk arbeidar for kennelen til Fuchs ovafor Klamovka.

Čížek er òg nemnd i Strana mírného pokroku v mezích zákona, på ny som tilsett ved kennelen til Fuchs. Her er han omtala som eit svin som dengjer laus på dyra for eit godt ord. Hašek underteikna seinare eit par forteljingar med namnet hans, men her var ikkje dyreriket tema.

Alt i alt er det lite tvil om at Ladislav Čížek er den viktigaste inspirasjonen for Blahník.

Eksterne lenkar

KjeldeJaroslav Šerák,Radko Pytlík

Sitat
[1.14.6] „Je to opravdu stájový pinč? Můj obrlajtnant jinýho nechce.“ „Fešák stájovej pinč. Pepř a sůl, dovopravdy čistokrevnej, jako že ty jseš Švejk a já Blahník. Mně jde vo to, co žere, to mu dám a přivedu ti ho.“
[1.14.6] Oba přátelé si opět ťukli. Ještě když Švejk se živil prodejem psů do vojny, Blahník mu je dodával.
Puntíken flag
Google søk
puntik.png

Dva tucty povídek, 1927

Puntík (Flekken) var ein svart spisshund frå Klamovka, nemnd i samtalen mellom Švejk og Blahník då dei planla hundetjuveriet. Puntík var ein hund som Blahník stal og leverte in på Psinec nad Klamovkou. Denne hunden var svært kresen i matvegen, så tjuven måtte prøva fleire godbitar før han endeleg fekk lokka han i band. Heile oppdraget tok tre dagar.

Bakgrunn

Puntík er som mange andre namn i romanen oppattbruk av tema frå Hašek sine forteljingar frå før krigen. Han og katten Balíček er hovudfigurane in forteljinga Kaťouráci, fyrst trykt i Světozor 31.desember 1914.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.6] Tak jsem musel koupit kotletu. Dal jsem mu ji očichat a běžím, pes za mnou. Paní křičela: ,Puntíku, Puntíku,’ ale kdepak milej Puntík. Za kotletou běžel až za roh, tam jsem mu dal řetízek na krk a druhej den už byl v psinci nad Klamovkou.
Foxen flag
Google søk Švejk-muzeum
fox_inserat.png

Prager Tagblatt, 31.3.1915

Fox var stallpinsjeren som vart stolen av Blahník og Švejk for så å bli gjeven til Lukáš. Han vart omdøypt til Max då han fekk ny eigar og si nye imponerande stamtavle. Fox vert fyrst nemnd når Švejk innsmigrande spør ut tenestejenta som går tur med huden om kva matvanar dyret har.

Bakgrunn

Hundehistoriene har som det meste i Švejk heilt klåre koblingar til forfattaren sit eige liv og erfaringar. Jaroslav Hašek dreiv ei kort stund i 1910-11 sitt eige Kynologiske institutt nedafor Klamovka (sjå Psinec nad Klamovkou). Akkurat som Švejk forfalska han stamtavler (eller assistenten hans gjorde det).

Den 31.mars 1915 vart det i Prager Tagblatt trykt ei kort etterlysing etter ein stolen hund, eit oppslag som har påfallande likheiter med hundehistoria i romanen. Opplysningar vart bedd gitt mot ei 30 kroner finnarløn til Hotel svarte hestNa Přikopě. Dette var akkurat gata der oberst Kraus fann att den stolne kjæledeggen sin.

Me veit at Jaroslav Hašek brukte avis-notat frå akkurat denne tidsperioden då han skreiv dette kapittelet. Ei rekkje sitat frå desse avisene er nesten ordrett attgjevne i romanen, spesielt i samtalen mellom Wendler og Lukáš. Sjå Kronika světové války for meir om dette temaet.

Ivan Štern, Český rozhlas

Z románu víme, že plukovník inzeroval v obou v Praze německy vycházejících listech. V Bohemii a v Prager Tagblattu. A vskutku: Z vydání Prager Tagblattu z 31. března 1915 se na nás obrací zoufalé inzerentovo volání: „Pes, stájový pinč, hrubosrstý, byl odcizen. Odměna 30 K tomu, kdo o něm poskytne zprávu do hotelu „Černý oř“, Praha, Příkopy.“

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.6] „Tak to je tedy váš pejsek,“ přerušil ji Švejk, „to je škoda, že můj obrlajtnant nemůže žádnýho psa vystát, já mám velice rád psy.“ Odmlčel se a náhle vyrazil: „Každej pes ale taky všechno nežere.“ „Náš Fox si strašně vybírá, jeden čas nechtěl vůbec jíst maso, až teď opět.“ „A co žere nejradši?“„Játra, vařená játra.“
Řezník Pejcharen flag
Google søk
pejchar.png

Chytilův adresář 1915

Pejchar vert omtala når Švejk innsmigrar seg hjå tenestejenta til Kraus i det ho luftar hunden som snart skal bli stolen. Švejk spør henne om ho kjenner slaktaren PejcharProtivín náměští. Ho svarar at det er faktisk bror henner.

Bakgrunn

I adressboka for 1915 er ingen slaktar med namnet Pejchar oppførd i Protivín.

Sitat
[1.14.6] „Tak jsme nedaleko od sebe,“ odpověděl Švejk, „já jsem z Protivína.“ Tato znalost místopisu českého jihu, nabytá kdysi při manévrech v tom kraji, naplnila srdce dívky krajanským teplem. „Tak znáte v Protivíně na náměstí řezníka Pejchara?“
Jareš z Ražicen flag
Google søk

Jareš z Ražic (Jareš frå Ražice) vert omtala når Švejk snakka med tenestejenta til oberst Kraus for å finna ut mest mogeleg om hunden han og Blahník planlegg å stela. Švejk sin påståtte far var frå Ražice, var 68 år gamal og leverte øl.

Bakgrunn

Denne personen og tre andre med dette etternamnet er utan tvil inspirerte av bestefar til forfattaren. Sjå Jareš.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.6] „Toho tam mají u nás všichni rádi,“ řekl Švejk, „von je moc hodnej, úslužnej, má dobrý maso a dává dobrou váhu.“ „Nejste vy Jarešův?“ otázala se dívka, začínajíc sympatisovat s neznámým vojáčkem. „Jsem.“ „A kterýho Jareše, toho z Krče u Protivína, nebo z Ražic?“ „Z Ražic.“
Továrník Vydra, Františeken flag
*20.4.1869 Vráž - †29.9.1921 Praha
Wikipedia cz Google søk
vydra.jpg

Frantíšek Vydra

vydra.png

Čas, 27.3.1910

vydra1.jpg

Kalendář paní a dívek českých na rok 1900

Vydra var ein fabrikkeigar som hadde vorte fråstolen ein St.Bernhards-hund av Blahník. Dette kjem fram i samtalen mellom Blahník og Švejk då dei planlegg å stela ein hund til Lukáš.

Bakgrunn

Vydra var sikkert, som dei aller fleste tilsynelatande fiktive personane i Švejk, ein reell person. Ein framståande kandidat i så måte er Frantíšek Vydra (1869-1921), ein fabrikkeigar og oppfinnar som Hašek temmeleg sikkert visste om.

Vydra var utdanna bryggjar og i 1893 kjøpte han bryggeriet i Dobrovíz, som han bygde om til næringsmiddelfabrikk. I 1898 flytta han produksjonen til ein nedlagd sukkerfabrikke på Na Rokosce i Libeň som han så bygde om og utvida. Det offisielle namnet på fabrikken var Vydrova továrna požívatin. Den produserte mellom anna kaffi-erstatning, grog, saft, turrvafler, hermetikksupper, bakepulver osv. Fabrikken annonserte jamt og ser ut til å ha vore svært kjend. I den mest vellukka perioden før fyrste verdskrigen hadde Vydra opp mot 300 tilsette. Det meste kjende produktet var eit kaffisurrogat produsert frå rugmalt.

Om Vydra nokon gong eigde ein St. Bernard-hund og om denne nokon gong vart stolen kan ikkje stadfestast!

I dag heldt Instituttet for steinstruktur og mekanikk (Ústav struktury a mechaniky hornin) til i bygningen.

Misbruk av merkenamn

I 1901 saksøkte Kathreiner Malzkaffeefabriken frå München Vydra og andre fabrikantar for å ha merka sine eigne varer med deira namn. Vydra fekk ei bot på 200 kroner og fekk ordre som å øydelegga alle varene sine som var merka "Kathreiner". Det bayerske føretaket hadde gjennom heile året i annonsar åtvara mot at ulovleg merka produkt var på marknaden.

Eksterne lenkar

Kjelde: Bohumil Tesařík

Sitat
[1.14.6] „Pohostím ho hovězíma,“ rozhodl se Blahník, „na ty jsem už dostal bernardýna továrníka Vydry, náramně věrný zvíře. Zejtra ti psa přivedu v pořádku.“
Papírník Fuchsen flag
Google søk
fuchsp1.png

Adresář ... 1910, Papírníci.

fuchsp1.jpg

Detaljhandelen i Melantrichova 465/11, Praha I.

fuchsp2.png

Österreichisch-Ungarische Buchdrucker-Zeitung, 9.1.1908

fuchs3.png

Adresář ... 1910

fuchsp4.png

Hynek Fuchs i Staré město (Gamlebyen)

fuchsp5.png

Almanach der k. k. österreichischen Staatsbahnen, 1915/1916

Fuchs var ein papirhandlar som Blahník kjøpte eit blankt stamtavle-formular for hundar av. Deretter fekk så Švejk beskjed om å fylla ut stammtavla den den stolne Fox (no Max) med oppdikta namn.

Bakgrunn

Noko sikkert haldepunkt om kva føretak forfattaren viser til har ein ikkje, men ein må gå ut frå at det har vore ein spesialisert butikk ettersom stammtavler for hundar neppe var å få kjøpt i vanlege papirhandlar.

Etternamnet Fuchs var svært vanleg i Praha men i adresseboka for 1910 finn ein berre ein papirhandel Fuchs. Oppførd er dessutan ein papirfabrikk in Česká Kamenice med hovudkontor i Mikulášská třída i Praha. Begge er mogelege stader der Blahník kan ha kjøpt eit blankt stammtavleformular, men den fyrste er nok den mest sannsynlege.

Hynek Fuchs

Det viser seg at begge føretaka hadde same opphav. Dei var eigde av to brødre og hadde eksistert som eitt firma fram til 1908. Røtene gjekk heilt tilbake til 1793, men det var far til brødrene, den jødiske forrtetningsmannen Ignaz Fuchs (tsj. Hynek) (1824-1890) som leia firmaet til ein posisjon som eit av dei største på sin marknad.

I 1868 kjøpte Fuchs ein papirfabrikk i Česká Kamenice som han moderniserte og utvida. Då han døydde var talet på tilsette om lag 1000 og Fuchs hadde produksjon i Praha, Böhmisch Kamnitz (Česká Kamenice) og Wien. Dessutan var firmaet alt frå 1873 godkjende som hoffleverandør. Lager og distributørar fann ein per 1891 i Paris, Amsterdam, Brussel, London, Madrid, København, Hamburg, Berlin, Moskva, Petrograd og New York. Dette året hadde dessutan firmaet eigen paviljong på landsutstillinga i Praha, bygd som ei sveitsisk hytte.

Sønene Robert (1854-1925) og Artur (1862-1940) overtok i 1888. I 1908 bestemde brødrene Fuchs seg for å gå kvar sine vegar og dei delte firmaet mellom seg. Robert overtok fabrikken i Česká Kamenice og eitt kontor i Praha medan resten gjekk til Artur som fekk med seg merkenamnet Hynek Fuchs vidare. Begge føretaka var framleis offisielle hoffleverandørar.

I Praha

Hovudkontoret, fabrikk og lager låg i Michálska 460/31 i Staré Město. Like ved, i Melantrichova 465/11, hadde firmaet utsalg. Det var her i huset U pěti korun føretaket hadde opphavet sitt. På Václavské náměstí 819/51 låg boktrykkeriet, og i 1912 vart det bygd ein ny og større fabrikk i Strašnice.

Vareutvalg

Vareutvalget var omfattande, noko som ein engros-katalog på heile 670 sider vitnar om. Firmaet dreiv ikkje berre med papirvarer, dei tilbaud eit heilt spekter av kontorutstyr og dessutan skulesaker. Formular trykte dei òg men den nemnde katalogen inneheld ikkje stammstavleformular. Den viser derimot til eigne prislister for detaljhandel så ein må gå ut frå at stammtavler høyrde til dette sortimentet.

Etter 1918

I mellomkrigstidas Tsjekkoslovakia blomstra firmaet framleis og avdelinga i Wien heldt òg fram drifta. Filialen i Hamburg vart "arifisert" av nazistane etter 1933 og same lagnaden råka heile firmaet etter den tyske okkupasjonen av dei tsjekkiske landa i 1939. Artur Fuchs tok sitt eige liv i 1940 og fleire medlemmer av Fuchs-slekta vart offer for nazistane sitt folkemord. Kva som hende med føretaket Hynek Fuchs etter 2. verdskrigen veit ein ikkje. Papirfabrikken til Robert Fuchs i Česká Kamenice er i drift enno i dag, men der er uvisst om dette har vore samanhengande.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.14.6] Pak jsem ho, když se nažral, uvázal na řetízek a táh jsem ho přes Václavské náměstí na Vinohrady, až do Vršovic. Po cestě mně vyváděl pravé divy. Když jsem přecházel elektriku, lehl si a nechtěl se hnout. Snad se chtěl dát přeject. Přines jsem s sebou taky čistý rodokmen, kterej jsem koupil u papírníka Fuchse. Ty umíš padělat rodokmeny, Švejku.
Arnheim von Kahlsbergen flag
Google søk
kahlsberg.png

Volksfreund, 30.11.1912

Arnheim von Kahlsberg var den fiktive faren til hunden Max (tidlegare Fox), frå Hundezwinger von Bülow i Leipzig. Han hadde fyrstepremie frå stallpinscher-utstillinga i Berlin i 1912. Namnet hans var funne på av Blahník til bruk av Švejk på den stolne hunden sitt stammtavleformular.

Bakgrunn

Sjølv om dette namnet (som resten av hunde- og kennel-namna er påfunn), kan det vera at eit namn Kahlsberg i seg sjølv kan ha inspirert forfattaren. Ein kandidat i så måte er Schloß Kahlsberg (no Kahlsperg) ved Salzburg, men òg dette er lite truleg.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
Emma von Trautensdorfen flag
Google søk
welminsdorf.png

Svět zvířat, 1.6.1910

Emma von Trautensdorf var den fiktive mora til den stolne hunden Max (tidlegare Fox). Ho hadde vunne ein gullmedalje frå Nürnberg-selskapet for oppdrett av reinrasa hundar.

Bakgrunn

Som andre namn på stammtavla til Max (see Fox) er nok òg dette oppdikta. Reint logisk må ein gå ut frå at Hašek, då han skreiv ned desse namna, henta inspirasjon frå sine eigne erfaringar som redaktør i Svět zvířat (1909-1910) og som eigar av Kynologisk Institutt (1910). Sjå Psinec nad Klamovkou.

I Hašek si tid som redaktør av Svět zvířat finn ein mellom anna eit notat om ei hundeutstilling i Berlin. Her vert hundeiegar Karolina von Welminsdorf nemnd. Sjølv om namnet hennar og detaljar om hundeutstillinga ikkje samsvarar gjev det likevel assosiasjonar til romanen. Meir om temaet under Berliner Stallpinscherausstellung .

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
Siegfried von Busenthalen flag
Google søk

Siegfried von Busenthal var den fiktive morfaren til den stolne stallpinscheren Max (tidlegare Fox). Namnet vart føreslege for Švejk av hundetjuven Blahník då dei to sette seg ned for å laga ei falsk stammtavle til "Max".

Bakgrunn

Med dette hundenamnet, som innlysande nok er eit påfunn, har ein berre stadnamnet Busenthal som haldepunkt. Det er eit svært sjeldant geografisk omgrep, og på moderne kart finn ein det ikkje i det heile. Det likelydande Busental(*) finn ein derimot ved Graz og ved Trier i Tyskland. Begge namna viser til mindre dalføre så det er lite truleg at desse kan ha inspirert Blahník då han ga namn til Max sin bestefar. Ei meir truleg kjelde er eit av dei tyske orda for utringing: Busental.

*) Busental er den moderne stavemåten for Busenthal.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

15. Katastrofe

Oberst Kraus von Zillergut, Friedrichen flag
Google søk
zillergut.jpg

Kraus, Lukáš og Fox/Max, slik Josef Lada såg dei for seg.

Kraus var oberst ved ei kaserne i Praha (truleg Karlín), opprinneleg kom han frå Salzburg-området. Han var eigar av den stolne hunden Fox (som vart Max den korte stunda han tilhøyrde Lukáš).

Kraus var ein studie i dumskap og andre foraktelege personlege eigenskapar. Han hadde for vane å måtta forklara dei mest innlysande ting, noko som dreiv kollegane til vanvidd. Likevel hadde han avansert i det militære hiererkiet takka vere gode forbindelsar, eit faktum forfattaren brukar til å framheva rotenskapen i Habsburgimperiet. Han var ved sida av løytnant Dub den den mest idiotiske offiseren som er skildra i romanen.

Etter at han hadde treft på Lukáš medan denne promenerte med Fox/Max fekk han Švejk og Lukáš sendt til fronten som straff. Dette er eit vendepunkt i romanen: frå no av der det militærlivet som for det meste dannar bakteppe for handlinga.

Bakgrunn

Kraus har ikkje noko innlysande førebilete frå det verkelege liv og forfattaren gjev få opplysningar som kan hjelpa til med å identifisera han. Med den groteske dumspkapen må ein gå ut frå at obersten er ein karikatur, men nokre av karaktertrekka hans kan sjølvsagt vera lånte frå offiserar eller andre personar Hašek kjende. Ikkje ein gong namnet Zillergut gjev noko haldepunkt ettersom eksistensen til ein slik stad ikkje kan påvisast, om ein så leitar i moderne kart eller i gamle aviser.

Augustín Knesl sine teoriar
krausf.png

Augustín Knesl, Večerní Praha, 1983

krausf1.png

Adresář ... 1910

Tilsynelatande er Augustín Knesl den einaste forskaren som har prøvd å identifisera ein modell for den idiotiske obersten. Han skal vera inspirert av ein viss Friedrich Kraus som studerte byggfag ved den tyske tekniske høgskulen i Praha. Denne Kraus var fødd i 1880 og Knesl påstod at han var oberst ved garnisonen i Praha. Knesl hevda dessutan at Kraus hadde ein mani for å forklara dei mest innlysande ting.

Uheldigvis er Knesl sin konklusjon lite truverdig. Som vanleg tek han informasjon frå romanen som historiske fakta, og kjem dermed fram til at Kraus må ha vore ein oberst i Praha. Spor etter nokon slik oberst finn ein ikkje, om det skulle vera i Schematismus für das k.u.k. Heer (1914) eller i adressebøkene frå Praha. Dei som kjem nærast er nokre reserveoffiserar, men ingen av desse gjorde teneste i Praha i 1914. Heller ikkje i K.k. Landwehr finn ein nokon slik offiser.

Friedrich Kraus var eit vanleg namn så Hašek kan godt ha kjendt nokre av dei, og det er ingen grunn til å tvila på at Knesl sin ingeniør-student faktisk levde. Utover dette er det derimot lite handfast og parallellen til Knesl sin omtale av Katz er slåande: forskaren grov fram ein person med visse likskapar til romanfiguren, men går så ut frå at resten kan utleiast frå Švejk.

Ein medelev

Ein Kraus som Hašek godt kan ha kjendt var Bedřich (Friedrich), ein medstudent på gymnaset i Žitná ulice frå 1893 til 1896. Denne Kraus som kom frå Karlín og gjekk fem årstrinn over Hašek, så han har neppe meir vore eit perifert kjennskap.

Rektor Řežábek

I Hašek-biografien The Bad Bohemian noterer Cecil Parrott at rektor ved Českoslovánské akademie obchodní, Řežábek var avskydd av forfattaren, som skreiv ein drepande satire om han i Karikatury i 1908. Parrott observerer at Řežábek på same måte oberst Kraus krevde at "underordna" måtte helsa alt på lang avstand og nåde dei som ikkje gjorde det.

Cecil Parrott: "The Bad Bohemian"

Režábek's insistence that the students should greet him from a long way off recalls Colonel Kraus von Zillergut in The Good< Soldier Švejk. Woe betide anyone who failed to notice him! The culprit was given a dressing down before the whole class and his crime was recorded in the class book. In addition his marks for good behaviour were slashed and he was led off to the Rector's office, where he got a second dressing down and his parents were told of his unheard of behaviour.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.15] Plukovník Bedřich Kraus, mající též přídomek von Zillergut, po nějaké vesničce v Solnohradech, kterou jeho předkové prožrali již ve století osmnáctém, byl úctyhodným pitomcem.
[1.15] Scházela mu polovička levého ucha, kterou mu usekl jeho protivník za mládí v souboji kvůli prostému konstatování pravdy, že Bedřich Kraus von Zillergut je prachpitomý chlap.

Skrivst òg:Bedřich Kraus von Zillergut cz

Mannlicher, Ferdinand Karl Adolf Josefen flag
*30.1.1848 Mainz - †20.1.1904 Wien
Wikipedia deenno Google søk
man.jpg

Mannlicher Repetier-Gewehr M1895

Andrew Bossi.

mannlicher.png

Leitmeritzer Zeitung, 23.1.1904.

Mannlicher vert indirekte omtala gjennom Mannlicher-rifla, i romanen kalla manlicherovka. Temaet er oberst Kraus som var sjukeleg oppteken av Mannlicher-rifler og var kjend som "Mannlicher-tullingen" (Manlichertrottel).

Bakgrunn

Mannlicher var ein austerriksk oppfinnar og handvåpenkonstruktør, best kjend for M1895, ein serie av sjølvladande rifler (repetergevær) som vart K.u.k. Heer sitt standard handvåpen. Det er dette geværet som her vert omtala som manlicherovka. Den mest utbreidde varianten var Infanterie Repetier-Gewehr M1895. Riflene vart produserte i Steyr, seinare òg i Budapest.

Mannlicher, som kom frå ein familie i Brüx (no Most) i Böhmen, flytta med dei til Wien i 1857. Her utdanna han seg som maskiningeniør og gjorde rask karriere ved jernbana. I 1876 reiste han til ei utstilling for jernbaneutstyr i Philadelphia, og ved sida kunne han studera patenta på ulike handvåpensystemm. Dette var truleg startskotet til karriera hans som våpenkonstruktør.

I 1879 for fyrste utkastet til eit 11 mm repeter-gevær klart. Dei neste åra gjorde Mannlicher fleire forbetringar, heilt til våpenet vart introdusert i K.u.k. Heer i 1886. Det år etter vart den 8 mm M88 lansert,og fleire modeller fylgde fram til flaggskipet M1895 kom i 1895. Mannlicher konstruerte dessutan pistolar og jaktvåpen. Mannlicher sine våpen vart òg mykje eksporterte. Han er rekna som ein av dei fremste handvåpenkonstruktørane i historia.

Personleg

Mannlicher var tilsett i jernbana from til 1887 då han endeleg tok spranget til våpenfabrikken i Steyr, Österreichische Waffenfabriksaktiengesellschaft. Han var no vorten vidkjend, mange gonger dekorert, og i 1892 vart han adla, og tok namnet Ritter von Mannlicher. I 1899 vart han medlem på livstid i Herrenhaus, overhuset i Reichsrat (nasjonalforsamlinga i Cisleithanien). Mannlicher var gift med to døtrer. I 1904 døydde han av hjarteinfarkt, enno berre 55.

Hašek og "manlicherovka"

Mannlicher si vidkjende rifle er nemnd av Hašek alt i soga "Smrt Horala" (Horal sin død). Den kom fyrst på trykk i Národní listy 8.april 1902 og deretter på andre sida av Atlanteren i Národní noviny, Baltimore, 3. mai. Dette var høgst sannsynleg fyrste gongen Hašek fekk ei soge utgjeven utafor Böhmen.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.15] Při přehlídkách pluku dával se do hovoru s vojáky a ptal se jich vždy jedno a totéž: „Proč se ručnici, zavedené ve vojsku, říká manlicherovka?“ U pluku měl přezdívku „manlichertrottel“. Byl neobyčejně mstivý, ničil podřízené důstojníky, když se mu nelíbili, a když se chtěli ženit, tu posílal nahoru velmi špatná doporučení jejich žádostí.
Schiller, Friedrichen flag
*10.11.1759 Marbach - †9.5.1805 Weimar
Wikipedia czdeenno Google søk

Schiller vert omtala i samband med at oberst Kraus kom med idiotiske kommentarar når offiserskollegane snakka om Schiller på ein bankett.

Bakgrunn

Schiller var ein verdskjend tysk diktar, poet, historikar og filosof. Han tilhøyrde den romantiske epoken og var sterkt knytt til Goethe og Weimar. Det fulle namnet hans var Johann Christoph Friedrich von Schiller.

Sitat
[1.15] Týž spád řeči, táž zásoba největší naivnosti. Na jednom banketu v důstojnickém kasině plukovník Bedřich Kraus von Zillergut z čista jasna pronesl, když byla řeč o Schillerovi: „Tak jsem vám, pánové, včera viděl parní pluh hnaný lokomotivou. Považte si, pánové, lokomotivou, ale ne jednou, dvěma lokomotivami. Vidím kouř, jdu blíž, a ona to lokomotiva a na druhé straně druhá. Řekněte mně, pánové, není-liž to směšné? Dvě lokomotivy, jako by nestačila jedna.“
Vierordt, Heinrich Wilhelmen flag
*1.10.1855 Karlsruhe - †17.6.1945 Hornberg
Google søk
vierordt2.png

Arbeiterwille, 25.11.1914

Vierordt vert av forfattaren ufordelaktig samanlikna med oberst Kraus grunna det groteske diktet "Deutschland, Hasse!", som åndeleg er på linje med haldningane til obersten.

Bakgrunn

Vierordt var ein heimstad-diktar frå Karlsruhe som gav ut blodtyrste dikt under krigen. Her er det mest berykta diktet, "Deutschland, Hasse!", som forfattaren viser til i romanen. Diktet vart til og med forbode av den tyske generalstaben.

Diktet kom på trykk ein gong før 25.november 1914, og vart sitert av Arbeiterwille i 1914 og 1915. Det vart òg trykt som heftet Deutschland hasse! Kriegsruf av Verlag Müller & Gräff i 1914. Teksten på fyrstesida av avisa er eit utdrag, og litt annaleis enn det som var vorte sitert seinare.

Arbeiterwille omtala diktet på ny 22.april 1915 og tok tydeleg avstand frå det. Dette kan dei forsåvidt ha gjort alt i november 1914. Mykje av teksten rundt var sensurert vekk, så det er vanskeleg å vurdera bakgrunnen.

O Du Deutschland, jetzt hasse mit eisigem Blut,
Hinschlachte Millionen der teuflischen Brut,
Und türmten sich berghoch in Wolken hinein
Das rauchende Fleisch und das Menschengebein!

O du Deutschland, jetzt hasse geharnischt in Erz!
Jedem Feind ein Bajonettstoß ins Herz!
Nimm keinen gefangen! Mach jeden gleich stumm!
Schaff zur Wüste den Gürtel der Länder ringsum!

O du Deutschland, jetzt hasse! Im Zorn glüht das Heil,
Und zerspalt ihre Schädel mit Kolben und Beil.
Diese Räuber sind Bestien, sind Menschen ja nicht.
Mit der Faustkraft vollstrecke des Herrgotts Gericht.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.15] Nebyl o nic horší než německý básník Vierordt, který zveřejnil za války verše, aby Německo nenávidělo a zabíjelo s železnou duší miliony francouzských ďáblů:
Ať až k oblakům nad hory 
hromadí se lidské kosti a kouřící se maso.
Kunešen flag
Google søk

Kuneš var ein veskemakar i Spálená ulice, omtala av Švejk når han prøver å forklara hundetjuveriet ovafor den rasande overløytnant Lukáš.

Sitat
[1.15] Ve Spálený ulici je nějakej brašnář Kuneš a ten nemoh jít se psem na procházku, aby ho neztratil. Vobyčejně ho nechal někde v hospodě nebo mu ho někdo ukrad nebo si ho vypůjčil a nevrátil
General von Laudon, Ernst Gideonen flag
*2.2.1717 Ļaudona(Tootzen) - †14.7.1790 Nový Jičín
Wikipedia czdeennn Google søk

Laudon vert nemnd indirekte gjennom kraftuttrykket Himllaudon som Lukáš bruka ovafor Švejk i utskjellinga etter hundetjuveriet. Han er nemnd på ny i aller siste kapittelet når forfattaren beskriv oberst Gerbich.

Bakgrunn

Laudon var ein austerriksk general av baltisk opprinnelse. Han var ein av Austerrike sine fremst hærførarar på 1700-talet og deltok mellom anna i sjuårs-krigen, den bayerske arvefylgjekrigen og krigar mot Tyrkia.

Sitat
[1.15] „Švejku, dobytku, himmellaudon, držte hubu! Buď jste takový rafinovaný ničema, nebo jste takový velbloud a blboun nejapný. Jste samý příklad, ale povídám vám, se mnou si nehrajte. Odkud jste přived toho psa? Jak jste k němu přišel? Víte, že patří našemu panu plukovníkovi, který si ho odvedl, když jsme se náhodou potkali? Víte, že je to světová ohromná ostuda? Tak řekněte pravdu, ukrad jste ho, nebo neukrad?“
Božetěchen flag
Google søk

Božetěch var ein mann frå Košíře som spesialiserte seg på å stela hundar og heva finnarløn på grunnlag av avis-annonsar for dei sakna dyra. Švejk finn det på sin plass å nemna dette for Lukáš midt under den strenge irettesetjinga etter at overløytnanten hadde fått vita at Max var stolen.

Sitat
[1.15] Nějakej Božetěch z Košíř, ten se jen tak živil. Ukrad vždycky psa, pak hledal v inserátech, kdo se zaběh, a hned tam šel.
General Folliot de Crenneville, Franzen flag
*22.3.1815 Sopron - †22.6.1888 Gmunden
Wikipedia de Google søk

Folliot de Crenneville vert nemnd i ein song Švejk syng, han brukar namnet Grenevil.

Bakgrunn

Folliot de Crenneville var ein austerriksk greve og general frå ei kjend militærslekt av fransk avstamning. Han tenestegjorde i den austerrikske hæren både i Kroatia, Italia og Böhmen og var òg ein periode Austerrike sin militære utsending ved hoffet i Paris. Mellom anna deltok han i slaget ved Solferino der han vart såra. Seinare i karrieren vart han øvstkommanderande for det 75. infanteriregimentet i Jindřichův Hradec.

Eksterne lenkar

Kjelde: Milan Hodík

Sitat
[1.15] Nadporučík se odvrátil, vzdychl a uznal za vhodné místo se Švejkem obírat se raději bílou kávou.Švejk šukal již v kuchyni a nadporučík Lukáš slyšel zpěv Švejkův:
Mašíruje Grenevil
Prašnou bránou na špacír,
šavle se mu blejskají,
hezký holky plakají
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

Etterord til fyrste del, "Bak fronten"

Doktor Guth, Jiříen flag
*23.1.1861 Heřmanův Městec - †8.1.1943 Náchod
Wikipedia czde Google søk
guth.jpg

Český svět, 20.1.1921

Guth vert nemnd som døme på ein mann som snakka heilt annaleis en Palivec. Av forfattaren vert han kalla Dr.Guth.

Bakgrunn

Guth var ein betydeleg pedagog og litterat, òg kjend som medlem av den fyrste Olympiske komité og var svært aktiv i den olympiske rørsla. Han var dessutan seremonimeister hjå president Masaryk. Frå 1920 kalla han seg Jiří Stanislav Guth-Jarkovský.

Kuděj

Han var òg læraren til Zdeněk Matěj Kuděj på gymnaset i Královské Vinohrady og like etter 1. verdskrigen tilsette han den tidlegare eleven sin som sektretær for Klub Českých Turistů, ein organisasjon han på den tida var formann for.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.16] Život není žádnou školou uhlazeného chování. Každý mluví tak, jak je schopen. Ceremoniář dr Guth mluví jinak než hostinský Palivec „U kalicha“, a tento román není pomůckou k salonnímu ušlechtění a naučnou knihou, jakých výrazů je možno ve společnosti užívat. Je to historický obraz určité doby.
Sankt Aloysiusen flag
*9.3.1568 Castiglione delle Stiviere - †21.6.1591 Roma
Wikipedia czdeenitsv Google søk

Sankt Aloysius skal i fylgje munken Eustach ha broste ut i gråt etter å ha overhøyrd ein dundrande fjert, og måtte gripa til bøn for å vinna attende si sjelelege likevekt. Jaroslav Hašek omtalar St Aloysius forakteleg som representant for "den falske kulturs masturbantar".

Bakgrunn

Sankt Aloysius var ein italiensk jesuitt og prest, seinare helgen. Eigentleg heitte han Luigi Gonzaga. Han er skytshelgen for den katolske ungdom og dessutan for kyskheit. Han døydde når han tok seg av pestoffer, noko som har gjort han til helgen for vern mot denne sjukdomen.

Sitat
[1.16] Oni by vychovali národ jako skupinu přecitlivělých lidiček, masturbantů falešné kultury typu sv. Aloise, o kterém se vypravuje v knize mnicha Eustacha, že když sv. Alois uslyšel, jak jeden muž za hlučného rachotu vypustil své větry, tu se dal do pláče a jedině modlitbou se upokojil.

Skrivst òg:Svatý Alois cz Saint Aloysius en

Eustachen flag
*12.11.1655 Caen - †1.11.1743 Mondaye
Wikipedia enfr Google søk

Eustach skal ha skrive ned historia om Sankt Aloysius sine traumar etter den brakande fisen.

Bakgrunn

Eustach er ikkje identifisert med vissheit, men det kan ha vore den franske målaren, arkitekten og abbeden Eustache Restout.

Milan Jankovič har ein teori om at det kan ha vore snakk om grekaren Eustathios, men ettersom denne siste levde 500 år før St Aloysius virkar antakelsen tynn.

Sitat
[1.16] Oni by vychovali národ jako skupinu přecitlivělých lidiček, masturbantů falešné kultury typu sv. Aloise, o kterém se vypravuje v knize mnicha Eustacha, že když sv. Alois uslyšel, jak jeden muž za hlučného rachotu vypustil své větry, tu se dal do pláče a jedině modlitbou se upokojil.

Skrivst òg:Eustache fr

Laudová, Marieen flag
*16.8.1869 Mladá Boleslav - †20.10.1931 Praha
Web Wikipedia cz Google søk

Laudová snakka svært så fint samanlikna med Palivec. Her omtala som fru Laudová. Ho vart saman med Jiří Guth og Olga Fastrová nemnd som ein representant for den falske kulturs masturbantar, folk som ville gjera heile Tsjekkoslovakia om til ein bankettsalong med parkettgolv, der ein innfann seg i frakk og hanskar og heldt salongmanerar i hevd.

Bakgrunn

Laudová var ei tsjekkisk skodespelarinne, som gift kalla ho seg Laudová-Hořicová. Ho hadde m.a. ei rolle som fru Sørby i det tsjekkiske nasjonalteatret si oppsetjing av Henrik Ibsen si "Vildanden" frå 1904 til 1913.

Sitat
[1.16] Od hostinského Palivce nemůžeme žádat, aby mluvil tak jemně jako pí Laudová, dr Guth, pí Olga Fastrová a celá řada jiných, kteří by nejraději udělali z celé Československé republiky velký salon s parketami, kde by se chodilo ve fracích, v rukavičkách a mluvilo vybraně a pěstoval se jemný mrav salonů, pod jehož rouškou bývají právě salonní lvi oddáni nejhorším neřestem a výstřednostem.
Fastrová, Olgaen flag
*10.1.1876 Praha - †8.8.1965 Praha
Web Wikipedia cz Google søk

Fastrová var nok eit forfattaren sine ironiske døme på nokon som ikkje snakkar som Palivec.

Bakgrunn

Fastrová var tsjekkisk forfattarinne, journalist og oversetjar, rekna som den fyrste kvinnelege tsjekkiske journalist. Ho skreiv mellom anna om moral og anstendig oppførsel. Omsetjingane henner var hovudsakleg frå fransk.

Jaroslav Hašek kjende Fastrová personleg; i forteljinga Za Olgou Fastrovou skriv han at dei hadde møtt kvarandre like etter at han kom tilbake frå Russland, og Fastrová hadde spurd han "om bosjevikane verkeleg åt menneskekjøt".

Sitat
[1.16] Od hostinského Palivce nemůžeme žádat, aby mluvil tak jemně jako pí Laudová, dr Guth, pí Olga Fastrová a celá řada jiných, kteří by nejraději udělali z celé Československé republiky velký salon s parketami, kde by se chodilo ve fracích, v rukavičkách a mluvilo vybraně a pěstoval se jemný mrav salonů, pod jehož rouškou bývají právě salonní lvi oddáni nejhorším neřestem a výstřednostem.
Index Back Forward II. Ved fronten Hovudpersonen

1. Švejk sine uhell på toget

Nechlebaen flag
Google søk

Nechleba frå Nekázanka ulice i Praha vert nemnd av Švejk når denne forklarar Lukáš at han alltid prøver å gjera godt men stort sett mislukkast. Slik hadde Nechleba det òg.

Sitat
[2.1] „Poslušně hlásím, že jsem to, pane obrlajtnant, pozoroval. Já má, jak se říká, vyvinutej pozorovací talent, když už je pozdě a něco se stane nepříjemnýho. Já mám takovou smůlu jako nějakej Nechleba z Nekázanky, který tam chodil do hospody ,V čubčím háji’.
Purkrábeken flag
Google søk
pulkrabek_slavia.png

Chytilův adresář 1912

pulkrabek1907.jpg

Oppslag i adressboka frå 1907

Purkrábek er innom soga då Švejk feilaktig tek passasjeren ovafor han som Purkrábek frå Banka Slavia.

Bakgrunn

Purkrábek Purkrábek viser truleg til Rudolf Pulkrábek, ein tsjekkisk bankmann og industrimann fødd i Frydland 28.august 1864. Han overtok teglsteinsverket (cihelna) i Vokovice etter at faren døydde i 1882.

I 1912 står han oppførd som styremedlem i Banka Slavia, men var betre kjend som direktør i Hypoteční Banka der han i 1914 alt hadde vore i 25 år. Jaroslav Hašek kjende han sannsynlegvis frå den korte tida si som tilsett i Banka Slavia i 1902-1903.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] „Dovolte, vašnosti, neráčíte být pan Purkrábek, zástupce banky Slavie?“ Když holohlavý pán neodpovídal, řekl Švejk nadporučíkovi: „Poslušně hlásím, pane obrlajtnant, že jsem jednou četl v novinách, že normální člověk má mít na hlavě průměrně šedesát až sedumdesát tisíc vlasů a že černý vlasy bývají řidčí, jak je vidět z mnoha případů.“
Generalmajor von Schwarzburgen flag
Google søk
schwertburg1.png

Prager Tagblatt, 14.5.1914

schwertburg.png

Jihočeské Listy, 2.6.1915

pitlik.png

Jihočeské Listy, 17.3.1915

pitlik1.png

Österreichische Illustrierte Zeitung, 17.5.1914

Von Schwarzburg er innom soga då Švejk feilaktig tek passasjeren ovafor han som Purkrábek frå Slavia-banken. I staden var det generalmajor von Schwarzburg, ein frykta armé-inspektør på veg for å ovverraska garnisonen i Budějovice. Episoden var sjølvsagt svært så ubehageleg for overløytnant Lukáš.

Bakgrunn

Ingen generalmajor von Schwarzburg er å finna i militære dokument men hærinspektørar fanst sjølvsagt. Desse var for det det meste offiserar av høg rang og eldre herremenn. Ansvarleg for garnisonen i Budějovice was K.u.k. Militärkommando Prag (sjå Korpskommando) og hærinspektørane var stasjonerte her. Minst to offiserar av høgare rang inspiserte Budějovice i løpet av tida Jaroslav Hašek tenestegjorde der (17. februar til 1.juni 1915). Begge hadde rangen Feldmarcshallleutnant og tenestegjorde hjå armekorpset i Praha.

Schwerdtner von Schwertburg

Den mest innlysande inspirasjonskjelda for den skalla eldre herremanne på toget er Simon Ritter Schwerdtner von Schwertburg (1854-1925). Adels-suffikset von Schwertburg lyder nokså likt von Schwarzburg og er innafor forfattaren sin margin for stavefeil.

Schwerdtner var på den aktuelle tida fungerande øvstkommanderande for garnisonen i Praha. Han hadde vorte overførd hit frå Olomouc i mai 1914. Rangen hans var Feldmarschalleutnant og han vart forfremja frå generalmajor den 1.mai 1912. I Olomouc tenestegjorde han som kommandant for 5. Infanteriedivision frå 2.mai 1912.

Han var på inspeksjonsreise til Budějovice minst to gonger medan Hašek gjorde teneste der. Datoane han kom på var 13. april og 31.mai 1915. Dermed var han nokså sikkert til stades dagen då IR91 Ersatzbattailon vart overførde til Királyhida (1. juni). At Jaroslav Hašek visste om Schwerdtner og rolla hans er uunngåeleg og ein må gå ut frå at han var til stades ved ein inspeksjon eller to.

Offiseren var kjend som ein tysk sjåvinist som mislikte tsjekkarar. Han var drivkrafta bak avrettinga av Kudrna og var personleg til stades på Motolské cvičiště då soldaten frå IR102 vart skoten. Schwerdtner hevda det var naudsynt å statuera eit eksempel for å avskrekka illojale element. Han var ållment kjend for si uforsonlege linje i nasjonalitets-spørsmål og var pådrivar for arrestasjonane av Kramář og Scheiner i 1915. I Olomouc i 1913 var han dessutan pådrivar for standrett og rask avretting av korporalen Jan Bagacz som hadde skote overløytnant Rudolf Schramek på ein manøver.

Pitlik von Rudan und Poria

Den andre inspektøren av høg rang med base i Praha var Andreas Pitlik von Rudan und Poria (1856-1937) (tsj. Ondřej Pytlík) som påvislege inspiserte garnisonen i Budějovice i januar, mars og juni 1915. Avisene hadde smånotisar om inspeksjonane og det kjem fram at han budde Hotel Grand (som låg rett ovafor jernbanestasjonen).

Han var fødd i Plzeň og start karriera i sitt heimlege IR35. Opp gjennom åra tenestegjorde han i mange einingar, mellom dei IR53 i Zagreb der han vart forfremja til major i 1898. På denne tida vart dessutan den 42 år gamle offisereren utnemnd til Flügeladjutant for hans Keisarlege og Kongelege Majestet. I desmber 1899 var han alt vorten Oberstleutnant. I 1906 var range hans Oberst og same året vart han overførd til IR56 som regimentskommandant. I 1908 vart han adle med adelssuffikset von Rudan und Poria.

Ved krigsutbrotet i 1914 var Pitlik øvstkommandrande for 24. infanteridivisjon i Przemyśl. Han hadde vorte forfremja frå Generalmajor til Feldmarschalleutnant 1.mai 1914 men alt om hausten bad han om (og vart innvilga) 6 månaders permisjon av helsemessige årsaker. Etter eit opphald på kurbad gjekk han tilbake i teneste men no ved K.u.k. Militärkommando Prag. Frå rundt 1.juni 1915 var han formelt ansvarleg for opplæring av reservane i militærdistrikt nr. 8 (Praha, Sør- og Vest-Böhmen), reserveoffiserskulane, og rehabilterings-sjukehusa.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] A nyní se stalo něco hrozného. Holohlavý pán vyskočil, zařval na něho: „Marsch heraus, Sie Schweinkerl,“ vykopl ho do chodby, a vrátiv se do kupé, uchystal malé překvapení nadporučíkovi tím, že se mu představil. Byl to nepatrný omyl. Holohlavé individuum nebylo panem Purkrábkem, zástupcem banky „Slavie“, ale pouze generálmajorem von Schwarzburg. Generálmajor konal právě v civilu inspekční cestu po posádkách a jel překvapit Budějovice.
Hývlen flag
Google søk

Hývl var ein skreddar som var nemnd i ei ankedote av Švejk. Han forsnakka seg på togruta Maribor - Leoben - Praha avdi han trudde dei andre ikkje skjøna kva han sa.

Sitat
[2.1] To nám jednou před léty vypravoval krejčí Hývl, jak jel z místa, kde krejčoval ve Štyrsku, do Prahy přes Leoben a měl s sebou šunku, kterou si koupil v Mariboru. Jak tak jede ve vlaku, myslel si, že je vůbec jedinej Čech mezi pasažírama, a když si u Svatýho Mořice začal ukrajovat z tý celý šunky, tak ten pán, co seděl naproti, počal dělat na tu šunku zamilovaný voči a sliny mu začaly téct z huby. Když to viděl krejčí Hývl, povídal si k sobě nahlas: ,To bys žral, ty chlape mizerná.’
Rous, Vojtěchen flag
Google søk

Rous var medpassajer til skreddar Hývl i anekdota til Švejk om å vera uheldig når ein trur andre ikkje skjønar ein.

Sitat
[2.1] Když to viděl krejčí Hývl, povídal si k sobě nahlas: ,To bys žral, ty chlape mizerná.’ A ten pán mu česky vodpoví: ,To se ví, že bych žral, kdybys mně dal.’ Tak tu šunku sežrali společně, než přijeli do Budějovic. Ten pán se jmenoval Vojtěch Rous.“
Hofmannen flag
Google søk

Hofmann var nemnd i ein samtale mellom Švejk og konduktøren på toget mellom Praha og Tábor. Hofmann hadde hevda at naudbremsar ikkje virkar. Denne samtalen var forløpet til episoden der Švejk vart skulda for å ha stoppa toget.

Sitat
[2.1] „Ke mně chodíval,“ rozhovořil se Švejk, „jeden dobrej člověk, nějakej Hofmann, a ten vždy tvrdil, že tyhle poplašný signály nikdy neúčinkují, že to zkrátka a dobře nefunguje, když se zatáhne za tuhle rukojeť.
Šnor, Frantaen flag
Google søk

Šnor vert nemnd i ein anekdote av Švejk. Han hadde knela framfor vogna til keisaren då denne var på besøk i Žižkov. Han fekk 20 kroner i bot, akkurat som Švejk på toget til Tábor.

Bakgrunn

(František) var det to som heitte i Žižkov på den aktuelle tida. Den yngste hadde ein son Karel og det er mogeleg at denne Karel som var pubvert på U kamenáčeJaroslav Hašek skreiv fyrste delen av romanen på våren 1921. Det er typisk av forfattaren å "gjenbruka" namnet på verkelege folk på dette viset. Keisarbesøket det er snakk om var truleg i 1907 men keisaren var òg på vitjing i Žižkov i 1901. Sjå Starej Procházka.

V Praze moc Šnorů nežilo, pouze dvě rodiny, ale na Žižkově žila skutečně jedna rodina Šnorů: Otec František *1847 a byl písařem ( officiant, Schreiber), měl syna Františka * 1873.Jeden z těchto Františků si mohl kleknout před kočár. Dále zde byl syn Karel * 1886 – ten mohl být tím hostinským „U kamenáče“.

Kjelde: Jaroslav Šerák

Sitat
[2.1] Jednou, když byl císař pán návštěvou na Žižkově, tak nějakej Franta Šnor zastavil jeho kočár tím, že si před císařem pánem kleknul na kolena do jízdní dráhy.
Krausen flag
WebGoogle søk

Kraus er ein politikommisær som vert nemnd i same anekdota som Franta Šnor.

Bakgrunn

Den omtala personen var truleg politi-inspektør Heinrich Krause, og ikkje politikommmisær slik som Švejk seier. Utover at han budde i Královské Vinohrady i 1908 har me ikkje opplysningar om han.

Jméno Kraus se adresáři nevyskytuje, ale je tam inspektor jménem Jindřich [Heinrich] Krause. Zachovala se i policejní pobytová přihláška, kde je uveden v roce 1908 jako inspektor, bytem Královské Vinohrady, č.p. 852.

Kjelde: Jaroslav Šerák

Sitat
[2.1] Potom ten policejní komisař z toho rayonu řekl k panu Šnorovi s pláčem, že mu to neměl dělat v jeho rayonu, že to měl udělat vo jednu ulici níž, co patří už pod policejního radu Krause, tam že měl vzdávat hold. Potom toho pana Šnora zavřeli.“
Mlíček, Františeken flag
Google søk

Mlíček er nemnd i ei ankedote av Švejk avdi denne òg hadde stogga eit tog ved å dra i naudbremsen. Han var frå Uhříněves ved Praha og episoden fann stad i mai 1912.

Sitat
[2.1] Poněvadž železniční zřízenec neodpovídal, prohlásil Švejk, že znal nějakého Mlíčka Františka z Uhříněvse u Prahy, který také jednou zatáhl za takovou poplašnou brzdu a tak se lekl, že ztratil na čtrnáct dní řeč a nabyl ji opět, když přišel k Vaňkovi zahradníkovi do Hostivaře na návštěvu a popral se tam a voni vo něho přerazili bejkovec. „To se stalo,“ dodal Švejk, „v roce 1912 v květnu.“
Vaněken flag
Google søk

Vaněk var ein gartnar frå Hostivař som er nemnd i same anekdota som Mlíček.

Sitat
[2.1] Poněvadž železniční zřízenec neodpovídal, prohlásil Švejk, že znal nějakého Mlíčka Františka z Uhříněvse u Prahy, který také jednou zatáhl za takovou poplašnou brzdu a tak se lekl, že ztratil na čtrnáct dní řeč a nabyl ji opět, když přišel k Vaňkovi zahradníkovi do Hostivaře na návštěvu a popral se tam a voni vo něho přerazili bejkovec. „To se stalo,“ dodal Švejk, „v roce 1912 v květnu.“
Wagneren flag
Google søk

Wagner var ein bedriten stasjonsmeister i Svitavy, nemnd i ei av dei etterkvart mange anekdotene Švejk lirer av seg på denne togturen.

Sitat
[2.1] Švejk vytáhl z bluzy dýmku, zapálil si, a vypouštěje ostrý dým vojenského tabáku, pokračoval: „Před léty byl ve Svitavě přednostou stanice pan Wagner. Ten byl ras na svý podřízený a tejral je, kde moh, a nejvíc si zalez na nějakýho vejhybkáře Jungwirta, až ten chudák se ze zoufalství šel utopit do řeky.
Jungwirten flag
Google søk

Jungwirt var ein sporvekslarbetjent i Svitavy, nemnd i same ankedota som Wagner. Han vart forfølgd av Wagner og drukna seg, men tok hemn med å koma tilbake å spøkja for Wagner som i sin tur hengde seg i ein signalstolpe.

Sitat
[2.1] Švejk vytáhl z bluzy dýmku, zapálil si, a vypouštěje ostrý dým vojenského tabáku, pokračoval: „Před léty byl ve Svitavě přednostou stanice pan Wagner. Ten byl ras na svý podřízený a tejral je, kde moh, a nejvíc si zalez na nějakýho vejhybkáře Jungwirta, až ten chudák se ze zoufalství šel utopit do řeky.
Sládek Zemanen flag
Wikipedia ua Google søk
zeman1.jpg

© Jan Profous

zeman2.png

Deník plukovníka Švece, s. 174

zeman.jpg

Zeman i fyrste rekkja, tredje frå høgre.

© Milan Hodík

Zeman skal ha vore ein bryggar i Zdolbunov, nemnd i samtalen mellom Švejk og velgjeraren hans på jernbanestasjonen i Tábor der sistnemnde ber soldaten helsa til Zeman. Švejk vert rådd til å desertera så snart han kjem til fronten, noko han sterkt indikerer at han har tenkt å gjera.

Bakgrunn

Zeman har truleg vore ein Vávlav Zeman eller ein slektning. Saman med syskenbarnet Josef stifta han eit bryggeri i Kvasilov i 1880. Dette var ei tsjekkisk busetning nokre få kilometer nord for Zdolbunov. Me veit lite om dette bryggeriet, men Josef Jiři Švec hugsar at han møtte bryggaren Zeman sommaren 1915. Švec omtalar han som ein høg og glad mann, gift med ei interressan brunette. Broren hans var, som Švec, medlem av Česká družina, ein styrke av tsjekkiske frivillege som seinare skulle utvikla seg til den tsjekkoslovakiske hæren i Russland, etter krigen generelt omtala som "legionane".

Derimot veit me meir om eit anna Zeman-bryggeri. Václav Zeman starta i 1888 eit eige føretak i Lutsk, og dette bryggeriet hadde stor framgang. Etter dette var det naturleg å gå ut frå at Josef Zeman vart eine-eigar i Kvasilov, og at det er han Hašek viser til i romanen.

Informasjon frå Alexandr Drbal derimot viser at Josef Zeman døydde alt i 1892, så det er enno uklårt kven Hašek sin sládek Zeman eigentleg var. Den polske nettsida Polskie etykiety z piwa do 1945 r (sjå link) skriv at Kvasilov-bryggeriet i mellomkrigstida var eigd av ein viss Josef Zeman, fødd 1873.

Korleis denne Zeman var relatert til dei aldre bryggarane er uvisst, men det er naturleg å anta at han var son til den eldre Josef Zeman, og at han heldt fram med drifta på bryggeriet etter faren sin død. Om denne hypotesa held, er det denne Zeman forfattaren hadde i tankane. Det kan òg vera at bryggeriet i Kavsilov var ein filial og at det faktisk var Václav det var snakk om.

Avisnotisar frå slutten av 1800-talet viser at innehavar av bryggeriet i Kvasilov var Anna Zemanová, truleg enkja etter Josef Zeman.

Zeman-familien hadde innvandra frå Böhmen i 1870 og faren Josef var òg bryggjar. Václav Zeman heldt fram med drifta i Lutsk fram til 1939 då bryggeriet vart nasjonalisert etter den Sovjetiske invasjonen av Polen i september det året. I 1940 vart familien deportert til Sibir, men denne tragedia slapp Václav Zeman å oppleva. I 2003 vart eit bryggeri med namnet Zeman opna att i Lutsk, og bygningen til det gamle bryggeriet der står der enno.

Alexandr Drbal

Zeman Václav (*11.november 1864 Městec Králove, †24.august 1938 Luck, Polská republika, nyní Ukrajina; je pravděpodobně pohřben v obci Kvasilov, nyní Rivnenská oblast), sládek, podnikatel, činitel české menšiny v Polsku. Do Ruského císařství přijel s rodiči v září r. 1870. Studoval v Kyjevě, kde pak pracoval v jednom pivovaru. Spolu s bratrancem Josefem Zemanem (*?, †1892), bratrem spisovatele Antala Staška (*1843,†1931), vystavěl pivovar v Kvasilově (1880). Pak se osamostatnil a vystavěl „Czeski Browar parowy Wacława Zemana w Lucku“ (1888-90), kde vyráběl pivo značek „Sakura“, „Stolní“, „Ležák“, „Extra“, „Zdroj“, „Granat“, „Porter“ a „Bok-Bir“ a vyvážel ho do velkých měst v Polsku a Rusku a do Francie. Byl činný v českém krajanském hnutí v Polsku. Za První světové války v r. 1915 v pivovaru pracoval Jaroslav Hašek. Josef Zeman, o kterém jsem se zmínil v textu, byl bratranec Václava Zemana a syn spisovatele Antala Staška. O jeho otci můžu jen říci, že určitě byl statkářem vedle Lvova a v Kvasilově a pravděpodobně také členem České besedy ve Lvově, tedy nikoliv sládkem. Ale Jarda Hašek určitě znal pravě Václava Zemana a ne jeho otce nebo bratrance. Kdo je na fotce se musí ještě zjistit. Vždyť se ani neví přesně kde to je: v Zdolbunově nebo Lucku. Je také možně, že Václav Zeman měl v Zdolbunově filiálku! Řekl bych, že na fotce je Václav Zeman, ale to chce analýzu.

Eksterne lenkar

Kjelde: Josef Švec, Alexandr Drbal, Milan Hodik, Jan Profous

Sitat
[2.1] Když odcházel, řekl důvěrně k Švejkovi: „Tak vojáčku, jak vám povídám, jestli budete v Rusku v zajetí, tak pozdravujte ode mne sládka Zemana v Zdolbunově. Máte to přece napsané, jak se jmenuji. Jen buďte chytrý, abyste dlouho nebyl na frontě.“ „Vo to nemějte žádnej strach,“ řekl Švejk, „je to vždycky zajímavý, uvidět nějaký cizí krajiny zadarmo.“
Zugsführer Hammel, Františeken flag
Google søk

Hammel var ein lagførar frå det 21. artilleriregiment som det var bilete av på eit propagandalitografi på den militære delen av jernbanestasjonen i Tábor, nemnd i same slengen som korporalane Paulhart og Bachmayer.

Sitat
[2.1] Dobrého vojáka Švejka uvítal obraz znázorňující dle nápisu, jak četař František Hammel a desátníci Paulhart a Bachmayer od c. k. 21. střeleckého pluku povzbuzují mužstvo k vytrvání. Na druhé straně visel obraz s nadpisem: „Četař Jan Danko od 5. pluku honvédských husarů vypátrá stanoviště nepřátelské baterie.“
Korporal Paulharten flag
Google søk

Paulhart var det bilete av på eit propagandalitografi på den militære delen av jernbanestasjonen i Tábor, nemnd saman med Hammel og Bachmayer.

Sitat
[2.1] Dobrého vojáka Švejka uvítal obraz znázorňující dle nápisu, jak četař František Hammel a desátníci Paulhart a Bachmayer od c. k. 21. střeleckého pluku povzbuzují mužstvo k vytrvání. Na druhé straně visel obraz s nadpisem: „Četař Jan Danko od 5. pluku honvédských husarů vypátrá stanoviště nepřátelské baterie.“
Korporal Bachmayeren flag
Google søk

Bachmayer var det bilete av på eit propagandalitografi på den militære delen av jernbanestasjonen i Tábor, nemnd saman med Hammel og Paulhart.

Sitat
[2.1] Dobrého vojáka Švejka uvítal obraz znázorňující dle nápisu, jak četař František Hammel a desátníci Paulhart a Bachmayer od c. k. 21. střeleckého pluku povzbuzují mužstvo k vytrvání. Na druhé straně visel obraz s nadpisem: „Četař Jan Danko od 5. pluku honvédských husarů vypátrá stanoviště nepřátelské baterie.“
Zugsführer Danko, Janen flag
Google søk
danko2.png

Oesterreichische Volks-Zeitung, 21.10.1914

Danko var ein lagførar frå Honvédhusarenregiment Nr. 5 som var avbilda på eit propagandalitografi på den militære delen av jernbanestasjonen i Tábor.

Bakgrunn

Danko var nettopp det forfattaren omtalar han som: lagførar i Honvédhusarenregiment Nr. 5. 21. oktober 1914 kunne Oesterreichische Volks-Zeitung melda at han hadde vorte tildelt djervleiksmedalje i gull. Omtalen i avisa er så å sei lik med det som vart skriven i romanen. Regimentet høyrde til i Kassa (Košice) og namnet tyder på at Danko var slovak.

Sitat
[2.1] Na druhé straně visel obraz s nadpisem: „Četař Jan Danko od 5. pluku honvédských husarů vypátrá stanoviště nepřátelské baterie.“
Trainsoldat Bong, Josefen flag
Google søk
bong1.png

Brünner Zeitung, 26.1.1915

bong2.png

Pester Lloyd, 28.2.1915

Bong var ein soldat i Traineskadron Nr. 3 som vart omtala i rosande ordelag på ein propagandaplakat på Tábor stasjon. Han hadde redda det veridfulle seletøyet til hesten sin trass i å ha vorte skoten på i eitt av russiske galningar. Han vart tildelt djervleiks medalje av sylv, 2. klasse.

Bakgrunn

Bong var ein verkeleg person og det som forfattaren gjengjev er berre ei fargerikare utgåva av småartiklar som kom på trykk i avisene i januar og februar 1915. Opplysningar om Sølvmedaljen klasse II. han hadde vorte tildelt kom på ut tidleg i desember 1914, m.a. i Neue Freie Presse.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Zatímco šikovatel šel shánět nějakého důstojníka, Švejk si přečetl na plakátu:

VOZATAJEC JOSEF BONG

Vojáci zdravotního sboru dopravovali těžce raněné k vozům, připraveným v kryté úžlabině. Jakmile byl plný, odjelo se s ním na obvaziště. Rusové, vypátravše tyto vozy, počali je obstřelovati granáty. Kůň vozatajce Josefa Bonga od c. a k. 3. vozatajské švadrony byl usmrcen střepinou granátu. Bong bědoval: „Ubohý můj bělouši, je veta po tobě!“ Vtom sám zasažen byl kusem granátu. Přesto vypřáhnul svého koně a odtáhl trojspřeží za bezpečný úkryt. Nato se vrátil pro postroj svého usmrceného koně. Rusové stříleli stále. „Jen si střílejte, zpropadení zuřivci, já postroj tady nenechám!“ a snímal dál postroj s koně, bruče si ona slova. Konečně byl hotov a vláčel se s postrojem zpět k vozu. Zde mu bylo vyslechnouti hromobití od zdravotních vojínů pro jeho dlouhou nepřítomnost. „Nechtěl jsem tam nechat postroj, je skoro nový. Bylo by ho škoda, pomyslil jsem si. Nemáme nazbyt takových věcí,“ omlouval se statečný vojín, odjížděje k obvazišti, kde se teprve hlásil jako raněný. Jeho rytmistr ozdobil později prsa jeho stříbrnou medalií za statečnost.
Doktor Vojna, Josefen flag
Google søk

Vojna vert nemnd i ei anekdote av Švejk om eit døme på mot som overgjekk sjølv Bong. Švejk hadde lese ei historie i Pražské úřední listy som kunne opplysa om at den eittårsfrivillege Dr. Vojna sitt hovud hadde mana til dåd sjølv etter at det vart avskote.

Sitat
[2.1] Takhle budou u nás v armádě samý nový postroje na koně, ale když jsem byl v Praze, tak jsem čet v Pražskejch úředních listech ještě hezčí případ vo nějakým jednoročním dobrovolníkovi Dr Josefu Vojnovi.
Petrlíken flag
Google søk

Petrlík er ein skomakar som vert nemnd av Švejk då han på sitt omstendelege vis prøver å forklara løytnanten på stasjonen i Tábor kvifor han ikkje kom med toget.

Bakgrunn

Petrlík er eit namn forfattaren kan ha henta frå Jaroslav Salát-Petrlík som arbeidde for dei tsjekkiske sosialdemokratane (kommunistane) i MoskvaHašek kom heim frå Russland i 1920. Det eigentlege namnet hans var Petrlík.

Dokument československého parlamentu, 15.mai 1921: Za nimi pak jel 11. října 1920 nynější vůdce československé kolonie v Moskvě, známý Salát-Petrlík, který byl určen, aby osobně řídil revoluční akci. Po nezdařeném pokusu se pak Salát opět vrátil do Moskvy, kamž přibyl 17. ledna 1920.

Eksterne lenkar

Kjelde: Radko Pytlík

Sitat
[2.1] „Poslušně hlásím, pane lajtnant, že vono je třeba, aby to lezlo ze mě jako z chlupatý deky, aby byl přehled vo celý události, jak to vždycky říkal nebožtík švec Petrlík, když poroučel svýmu klukovi, než ho začal řezat řemenem, aby si svlíkl kalhoty.“
Korporal Paláneken flag
Google søk

Palánek fekk i oppdrag å skaffa Švejk bilett vidare til Budějovice. Han hadde ikkje pengar så hans overordna bestemde at Švejk måtta halda fram til fots.

Sitat
[2.1] Poněvadž se Švejk nehýbal a stále držel ruku na štítku čepice, poručík zařval: „Marsch hinaus, neslyšel jste, abtreten? Korporál Palánek, vezměte toho chlapa blbého ke kase a kupte mu lístek do Českých Budějovic!“ Desátník Palánek se za chvíli objevil opět v kanceláři. Pootevřenými dveřmi nakukovala za Palánkem dobromyslná tvář Švejkova.
Salomoen flag
*? - †931 BC Jerusalem
Wikipedia czdeenno Google søk
salomo.jpg

Salomos dom av Giovanni Battista Tiepolo.

Salomo vert indirekte nemnd av forfattaren når han beskriv løytnantens drastiske avgjerd om å la Švejk halda fram til Budějovice til fots. Det er uttrykket "salomonisk løysing" som vert brukt.

Bakgrunn

Salomo var konge av Judea i gamle-testamentet, son av David. Han var kjend for sin visdom. Om han verkeleg har eksistert er omstridd.

Ein "salomonisk dom" er ein kløktig og rettferdig dom i ei vanskeleg sak. Uttrykket refererer til 1. Kongebok 3,16-28 om kong Salomo, som avgjorde ein tvist mellom to kvinner om eit barn som dei begge hevda var deira (Caplex.no).

Sitat
[2.1] Poručík dlouho nedal na sebe čekat se šalomounským rozřešením trudné otázky. „Tak ať jde pěšky,“ rozhodl, „ať ho zavřou u pluku, že se opozdil; kdo se s ním tady bude tahat.“

Skrivst òg:Šalomoun cz Salomo de Solomon en

Index Back Forward II. Ved fronten Hovudpersonen

2. Švejks anabase til Budějovice

Xenofonen flag
*430 BC Athen - †355 BC ?
Wikipedia czdeenno Google søk

Xenofon vert nemd av forfattaren når han introduserer lesaren til omgrepet "anabasis". Xenofon eksemplifiserte anabasen ved å reisa der det skulle passa utan kart.

Bakgrunn

Xenofon var ein gresk hærfører, forfatter og historikar. Han er særlig kjend for sine historieskildringar frå samtidas Hellas, for sine skrifter om Sokrates, og for å vera opphavsmann til den fyrste augevitneskildringa me kjenner frå eit felttog i oldtida. Xenofons språk er klårt og tydelig, og har vore eit stilistisk førebilete. Sjubindsverket "Anabasis" skildrar greske leigesoldatar sin farefulle veg heim gjennom Vesleasia etter eit mislukka felttog i Persia, og er rekna som Xenofon sitt beste verk.

Hašek og Xenofon

Temaet Xenofon og hans Anabasis var tydeleg velkjent for Jaroslav Hašek. I Brev frå fronten, Čechoslovan, 26.september 1916 (6.oktober), dukkar namnet hans opp, eit av mange døme på forfattaren si interesse for antikkens Hellas. Det er òg eit av mange døme i Švejk på attbruk i av fragment frå Hašek si tidlegare skriving.

Sitat
[2.2] Starověký válečník Xenofon prošel celou Malou Asii a byl bůhvíkde bez mapy. Staří Gotové dělali své výpravy také bez topografické znalosti. Mašírovat pořád kupředu, tomu se říká anabase. Prodírat se neznámými krajinami. Být obklíčeným nepřáteli, kteří číhají na nejbližší příležitost, aby ti zakroutili krk.

Skrivst òg:Xenofón cz Xenophon de Xenophon en

Julius Cæsaren flag
*13.7.100 BC ? Roma - †15.3.44 BC Roma
Wikipedia czdeenlano Google søk

Julius Cæsar vert nemd av forfattaren når han introduserer lesaren til omgrepet "anabasis". Cæsar sine legionar kom seg til Gallarhavet utan kart. Sidan vert Cæsar nemnd att på ei av dei siste sidene i romanen.

Bakgrunn

Julius Cæsar var ein romersk hærførar, statsmann og forfattar. Han var riket sin mektigaste mann fram til han vart myrda av senator Brutus i 44 f.kr. Under Cæsar sitt styre vart riket sine grenser sterkt utvida, mellom anna med Britannia. På høgda av si makt hadde han tittlen "dictator in perpetuo". Han gjennomførde mange reformer, mellom anna vart administrasjonen sterkt sentralisert.

Sitat
[2.2] Tam někde na severu u Galského moře, kam až se také dostaly římské legie Caesarovy bez mapy, řekly si jednou, že se zas vrátí a pomašírujou jinou cestou, aby ještě víc toho užily, do Říma. A dostaly se tam také. Od té doby se říká patrně, že všechny cesty vedou do Říma.

Skrivst òg:Julius Caesar cz Julius Cäsar de Julius Caesar en Gaius Iulius Caesar la

Mašků, Toníčeken flag
Google søk

Mašků hadde stukke av frå "Landwehr" men vart fakka like etter. Han var gift med niesa til den gamle kona som hjelpte Švejk ved Vráž. Siste nytt var at han hadde mista ein fot ved fronten.

Sitat
[2.2] „U nás byl taky jeden takovej nezbeda. Ten měl ject do Plzně k landvér, nějakej Toníček Mašků,“ povzdechla si babička, „von je vod mojí neteře příbuznej, a vodjel. A za tejden už ho hledali četníci, že nepřijel ku svýmu regimentu. A ještě za tejden se vobjevil u nás v civilu, že prej je puštěnej domů na urláb. Tak šel starosta na četnictvo, a voni ho z toho urlábu vyzdvihli. Už psal z fronty, že je raněnej, že má nohu pryč.“
Melicháreken flag
Google søk

Melichárek var bonde og bror til den gamle kona frå Vráž. Han budde i Radomyšl i Dolejší ulice. Han var svært mistenksam mot Švejk og ville ikkje ha noko med han å gjera ettersom han tok han for desertør.

Bakgrunn

Melichárek skal eigentleg ha heitt Václav Melichar og budde i Dolejší ulice, akkurat som forfattaren skreiv. I fylgje etterkomarane skal Hašek ha vore i Radomyšl i 1915 og kona til Melichár skal ha kokt bramborovka til han. Mysteriet er korleis forfattaren kan ha kome seg heilt hit utan å ha vorte oppdaga (avstanden er 60 km).

Kjelde: Ivana Šibková

Sitat
[2.2] V Radomyšli Švejk našel k večeru na Dolejší ulici za Floriánkem pantátu Melichárka. Když vyřídil mu pozdrav od jeho sestry ze Vráže, nijak to na pantátu neúčinkovalo. Chtěl neustále na Švejkovi papíry. Byl to nějaký předpojatý člověk, poněvadž mluvil neustále něco o raubířích, syčácích a zlodějích, kterých se síla potlouká po celém píseckém kraji.
Herrmannen flag
Google søk

Herrmann var ein jøde i Vodňany som kjøpte militærutstyr og selde det vidare til hæren. Her kunne Švejk selgja uniforma si, meinte i alle fall landstrykaren i Švarcenberský ovčín.

Sitat
[2.2] „Tak ten si nech. V tom se na venkově chodí. Potřebuješ kalhoty a kabát. Až budeme mít ten civil, tak kalhoty a kabát prodáme židovi Herrmanovi ve Vodňanech. Ten kupuje všechno erární a zas to prodává po vesnicích.
Jarešen flag
Google søk

Jareš var damvaktar frå Ražice, farfar hans vart avretta som desertør under Napoleonskrigane. Dette kan den gamle gjetaren i Švarcenberský ovčín fortelja.

Bakgrunn

(Antonín) var bestefar til forfattaren. Sjå Jareš.

Sitat
[2.2] Z Ražic za Protivínem syn Jarešův, dědeček starýho Jareše, baštýře, dostal za zběhnutí prach a volovo v Písku. A před tím, než ho stříleli na píseckých šancích, běžel ulicí vojáků a dostal 600 ran holema, takže smrt byla pro něho vodlehčením a vykoupením.
Jarešen flag
Google søk

Jareš var farfar til damvaktar frå Ražice, og vart avretta som desertør under Napoleonskrigane. Dette kjem fram under opphaldet i Švarcenberský ovčín.

Bakgrunn

(Antonín) var bestefar til forfattaren. Sjå Jareš.

Sitat
[2.2] Z Ražic za Protivínem syn Jarešův, dědeček starýho Jareše, baštýře, dostal za zběhnutí prach a volovo v Písku. A před tím, než ho stříleli na píseckých šancích, běžel ulicí vojáků a dostal 600 ran holema, takže smrt byla pro něho vodlehčením a vykoupením.
Fürst Schwarzenberg, Johann Nepomuken flag
*29.5.1860 Wien - †1.10.1938 Wien
Web Wikipedia czdeenno Google søk

Schwarzenberg vert nemd av den gamle gjetaren i Švarcenberský ovčín. Han fortel at den gamle Schwarzenberg drog rundt i vanleg kjerre men at den unge fyrsten køyrer rundt i automobil, og at Vårherre kjem til å gni bensin i trynet på han ein vakker dag.

Bakgrunn

Schwarzenberg er truleg personen som er omtala som gamle fyrst Schwarzenberg. Han var familieoverhovud i Krumlov-greina av adelsslekta Schwarzenberg som hadde store eigedomar i Böhmen from til 1918. Han var den 9. fyrste av Schwarzenberg og 7. hertug av Krumlov.

Sitat
[2.2] Dyť vona i ta naše vrchnost už roupama nevěděla co dělat.Starej pán kníže Švarcenberg, ten jezdil jen v takovým kočáře, a ten mladej knížecí smrkáč smrdí samým automobilem. Von mu pánbůh taky ten benzin vomaže vo hubu.“
Fürst Schwarzenberg, Adolf Johannen flag
*18.8.1890 Hluboká nad Vltavou - †27.2.1950 Bordighera
Wikipedia czdeenno Google søk

Schwarzenberg vert nemd av den gamle gjetaren i Švarcenberský ovčín. Han fortel at den gamle Schwarzenberg drog rundt i vanleg kjerre men at den unge fyrsten køyrer rundt i automobil.

Bakgrunn

Schwarzenberg er truleg personen som er omtala som den unge fyrst Schwarzenberg. Han var den 10. fyrste av Schwarzenberg og 8. hertug av Krummau (Krumlov). Eigedomane til slekta vart fyrst konfiskerte av nazistane i 1938, deretter vart han utvist grunna Beneš-dekreta i 1945.

Ein anna mogeleg kandidat er Karl V. Schwarzenberg frå Orlík-greina av slekta. Han døydde ved den serbiske fronten i 1914. I så fall var den gamle Schwarzenberg Karl IV som døydde året før.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.2] Dyť vona i ta naše vrchnost už roupama nevěděla co dělat.Starej pán kníže Švarcenberg, ten jezdil jen v takovým kočáře, a ten mladej knížecí smrkáč smrdí samým automobilem. Von mu pánbůh taky ten benzin vomaže vo hubu.“
Koříneken flag
Google søk

Kořínek vert arrestert av politiet i Skočice for oppvigleri. Han hadde sagt at etter krigen ville ein bli kvitt keisarar og at fyrsteslektene ville få eigedomane sine konfiskert. Denne landstrykaren Švejk og den gamle gjetaren i Schwarzenberg-sauehuset.

Sitat
[2.2] „Na to se mu, hochu, teď každej vykašle,“ rozdrážděně promluvil ovčák, „máš bejt při tom, když se sejdou sousedi dole ve Skočicích. Každej tam má někoho, a to bys viděl, jak ti mluvějí. Po tejhle válce že prej bude svoboda, nebude ani panskejch dvorů, ani císařů a knížecí statky že se vodeberou. Už taky kvůli takovej jednej řeči vodvedli četníci nějakýho Kořínka, že prej jako pobuřuje. Jó, dneska mají právo četníci.“
Strážmistr Flanderkaen flag
Google søk
flanderka.jpg

Flanderka held vakt over Švejk

Flanderka var lensmann i Putim og mannen bak spionmistanken mot Švejk. Han rekna seg som svært dyktig til å forhøyra og fann straks ut at Švejk var russisk spion, noko han vart sikrare og sikrare på til fleire dråpar han fekk innabords. På den andre sida forsnakka både han og betjenten seg så ille både om krigssituasjonen, om ein russisk prins som framtidig konge av Böhmen, om keisar Franz Joseph I. som dreit ut heile Schönbrunn, at dei måtte kalla inn vitskremde gamle Pejzlerka for å svergja på at ho aldri måtte fortelja det ho hadde høyrt.

Sitat
[2.2] Četnickému strážmistrovi Flanderkovi se situace, čím déle psal tou podivnou úřední němčinou, vyjasňovala, a když skončil: „So melde ich gehorsam, wird der feindliche Offizier heutigen Tages, nach Bezirksgendarmeriekommando Písek, überliefert,“ usmál se na své dílo a zavolal na četnického závodčího. „Dali tomu nepřátelskému důstojníkovi něco jíst?“
Oberleutnant Bergeren flag
Google søk

Berger var ein pliktoppfyllande obrlajtnant frå artilleriet som i fylgje Národní politika hadde oppretta eit observasjonspunkt i eit tre og gøymd seg der i to veker for å unngå å verta teken til fange. Då hans eigne troppar kom tilbake datt han ned og slo seg i hel. Historia vert fortald av FlanderkaPutim gendarmeristasjon.

Sitat
[2.2] To jsou, pane závodčí, povahy. K tomu je třeba ocelových nervů u takového člověka, sebezapírání, tvrdosti a nadšení. Kdyby bylo v Rakousku takové nadšení... ale nechme toho raději. I u nás jsou nadšenci. Četli v ,Národní politice’ o tom obrlajtnantovi Bergrovi od dělostřelectva, který si vylezl na vysokou jedli a zřídil si tam na větví beobachtungspunkt?
Strážmistr Bürgeren flag
Google søk

Bürger var lensmann i Putim før Flanderka. Han forhøyrde ingen, sende dei berre vidare til Písek.

Sitat
[2.2] Vzpomněl si na svého předchůdce strážmistra Bürgera, který se zadrženým vůbec nemluvil, na nic se ho netázal a hned ho poslal k okresnímu soudu s krátkým raportem: „Dle udání závodčího byl zadržen pro potulku a žebrotu.“ Je to nějaký výslech?
Pepík Vyskočen flag
Google søk
vyskoc.jpg

Flanderka instruerer Pepík Vyskoč

vyskoc2.jpg

K.L. Kukla, "Konec bahna Prahy", 1927, s.312

vyskoc.png

Polední list, 19.4.1936

Pepík Vyskoč var ein landsbyidiot som Flanderka fekk inn som angivar. Han vart fortald at han skulle rapportera alle som sa keisaren var eit naut og liknande. Han tok det så bokstaveleg at han gjekk rundt og sa at vaktmeister Flanderka sa at keisaren var eit krøter og at tingen ikkje kunne vinnast. Dette vart han arrestert for og dømd til tolv år ved militærdomstolen i Praha. Namnet fekk han avdi han mekra som ei geit og hoppa høgt når nokon snakka til han.

Bakgrunn

Dette er ein figur som nokså sikkert er inspirert av Václav Kompert (eller Kompich?), og kjend som Venca Vyskoč. Ein svært overbevisande samanheng vert lagd from av Sergey Soloukh (2015) som viser til at denne originalen frå Praha hadde fleire slåande likheiter med romanfiguren. "Venca" gjekk ofte på U Fleků, ein skjenkestad forfattaren kjende svært godt. Vyskoč dukkar opp i fleire bøker som er utgjevne dei siste tretti åra, opplysningane er stort sett dei same. I boka Jak se bavila Praha (2009) skriv forfattarane Miloš Heyduk og Karel Sýs rett ut (s.137) at Venca var førebilete for Pepík.

Då "Venca" døydde 18.september 1916 i ein alder av 65 nemnde fleire riksaviser hendinga. Lidové noviny skreiv til og med ein meir detaljert nekrolog. Václav Kompert var ein tidlegare kelnar som hadde hatt motgang i livet, noko som hadde gått ut over den mentale helsa hans. Han byrja å vanka rundt på skjenkestadene, mekra og hoppa ved borda, og samla inn pengar etter opptrinnet. Han vart ein velkejnd men tragisk figur i Praha og heldt seg mykje i området rundt Václavské náměstí. Omtalen i denne nekrologen er så tett opp til Jaroslav Hašek sin eigen omtale at det ikkje er det minste tvil kvar inspirasjonen kom frå.

Augustín Knesl noterte seg òg samanhengen mellom "Venca Vyskoč" og Pepík Vyskoč i fylgjetongen sin i Večerní Praha (1983), og viser til ein artikkel av Karel Ladislav Kukla i České Slovo frå 1924.

Ein tvilsam link til Lipnice

Langt mindre truverdig er Vladimír Stejskal sin påstand frå 1953 om at inspirasjonen var ein landsbyoriginal frå traktene rundt Lipnice nad Sázavou. Bevismaterielet er tynt: reint bygdesnakk og det faktum at Jaroslav Hašek skreiv denne delen av romanen like etter at han kom til Lipnice.

Eksterne lenkar

Kjelde: Sergey Soloukh, Karel Ladislav Kukla, Augustín Knesl

Sitat
[2.2] Toho si dal zavolat a řekl k němu: „Víš, Pepku, kdo to je starej Procházka?“ „Méé.“„Nemeč, a pamatuj si, že tak říkají císaři pánu. Víš, kdo je to císař pán?“ „To je číšaš pán.“ „Dobře, Pepku. Tak si pamatuj, že když někoho uslyšíš mluvit, když chodíš po obědech od domu k domu, že je císař pán dobytek nebo podobně, hned přijď ke mně a oznam mně to.

Skrivst òg:Pepek Vyskoč Parrott Pepku Hopp Reiner Joey Jump Sadlon

Starej Procházkaen flag
Wikipedia czen Google søk

Starej Procházka vart nemnd av Flanderka då han rekrutterte Pepík Vyskoč som angivar.

Bakgrunn

Starej Procházka var eit tsjekkisk aukenamn på keisar Franz Joseph I. I 1901 vitja han Praha og det kom ut eit bilete av han på spasertur på Most císaře Františka I., no Most Legii. Biletet var frå opninga av brua 14. juni og hadde tittelen Procházka na mostě. "Procházka" er eit vanleg tsjekkisk etternamn som tilnærma betyr "spasertur".

Sitat
[2.2] Toho si dal zavolat a řekl k němu: „Víš, Pepku, kdo to je starej Procházka?“ „Méé.“„Nemeč, a pamatuj si, že tak říkají císaři pánu. Víš, kdo je to císař pán?“

Skrivst òg:Old Procházka English Alte Prochazka Reiner

Četník Rampaen flag
Google søk

Rampa var ein gendarm (četnik) i Putim som var på vakt-runde i landsbyane rundt om då Švejk var der, men no sat og spela kort på U černého koně i Protivín.

Sitat
[2.2] Strážmistr zůstal sedět na strážnici vedle Švejka na kavalci prázdné postele četníka Rampy, který měl do rána službu, obchůzku po vesnicích, a který v tu dobu klidně seděl „U černého koně“ v Protivíně a hrál s obuvnickými mistry mariáš, vykládaje v přestávkách, že to Rakousko musí vyhrát.
Pejzlerkaen flag
Google søk

Pejzlerka var ei gammal kone i teneste på politistasjonen i Putim. Ho gjekk i skytteltrafikk til Na Kocourku etter drikkevarer. Uheldigvis kom ho òg til å overhøyra dei politisk uheldige utsagna gendarmane kom med i fylla og måtte morgonen etter svergja frafor krossen på å halda tett.

Sitat
[2.2] A bába Pejzlerka, která jim posluhovala, se opravdu proběhla. Po večeři se cesta mezi četnickou stanicí a hospodou „Na Kocourku“ netrhla. Neobyčejně četné stopy těžkých velkých bot báby Pejzlerky na té spojovací linii svědčily o tom, že strážmistr si vynahražuje plnou měrou svou nepřítomnost „Na Kocourku“.
Nikolaj Nikolajevitsjen flag
*18.11.1856 St.Petersburg - †5.1.1929 Antibes
Wikipedia czdeennoru Google søk

Nikolaj Nikolajevitsj er nemnd i avsløring om kva som vard sagt av upatriotiske synspunkt under kalaset på gendarmeri-stasjonen. Nikolaj Nikolajevitsj var snart i Přerov skal Flanderka ha sagt.

Bakgrunn

Nikolaj Nikolajevitsj var russisk øvstkommanderande frå krigsutbrotet fram til august 1915. Etter det tok syskenbarnet hans tsar Nikolaj II personleg over kommandoen. Dette var eit resultat av tilbakeslaga sommaren 1915 då Russland vart drivne ut av Polen og Galicia.

Sitat
[2.2] Nakláněje se k uchu strážmistra, šeptal: „Že jsme všichni Češi a Rusové jedna slovanská krev, že Nikolaj Nikolajevič bude příští týden v Přerově, že se Rakousko neudrží, aby jen, až bude dál vyšetřován, zapíral a pletl páté přes deváté, aby to vydržel do té doby, dokud ho kozáci nevysvobodí, že už to musí co nejdřív prasknout, že to bude jako za husitských válek, že sedláci půjdou s cepy na Vídeň, že je císař pán nemocný dědek a že co nejdřív natáhne brka, že je císař Vilém zvíře, že mu budete do vězení posílat peníze na přilepšenou a ještě víc takových řečí...“

Skrivst òg:Nikolaj Nikolajevič cz Nikolai Nikolajewitsch de Nicholas Nikolaevich en Николай Николаевич ru

Chauraen flag
Google søk

Chaura var slaktar frå Kobylisy, nemnd av Švejk i anekdote han fortel vaktaren sin på veg frå Putim til Písek.

Sitat
[2.2] „To byl bych si nikdy nemyslil,“ vykládal Švejk, „že taková cesta do Budějovic je spojena s takovejma vobtížema. To mně připadá jako ten případ s řezníkem Chaurou z Kobylis. Ten se jednou v noci dostal na Moráň k Palackýho pomníku a chodil až do rána kolem dokola, poněvadž mu to připadalo, že ta zeď nemá konce.
Palacký, Františeken flag
*14.6.1798 Hodslavice - †26.5.1876 Praha
Wikipedia czdeen Google søk

Palacký er nemnd av Švejk i anekdote om slaktaren Chaura som går i ring rundt Palacký-monumentet ved Moráň ei heil natt. I bok 3 i Budapest vert han sitert av Dub på fylgjande: om Austerrike ikkje fanst ville me måtta skapa det.

Bakgrunn

Palacký var ein tsjekkisk historikar og politikar som spela ei sentral rolle i den tsjekkiske nasjonale oppvakning på 1800-talet. Han fekk tilnamnet otec národa, nasjonens far. Han var lojal mot Austerrike men vart meir radikal etter det Austerriksk-Ungarske Ausgleich i 1867. Dei fleste tsjekkarar mislikte at Ungarn fekk ein eigen status i Imperiet, og det vekte harme at Franz Joseph I ikkje ville lata seg krona til konge av Böhmen.

Sitat
[2.2] „To byl bych si nikdy nemyslil,“ vykládal Švejk, „že taková cesta do Budějovic je spojena s takovejma vobtížema. To mně připadá jako ten případ s řezníkem Chaurou z Kobylis. Ten se jednou v noci dostal na Moráň k Palackýho pomníku a chodil až do rána kolem dokola, poněvadž mu to připadalo, že ta zeď nemá konce.
Rytmistr Königen flag
Google søk

König var stasjons-sjef (rytmistr) ved Bezirksgendarmeriekommando i Písek, og svært pliktoppfyllande, ein glitrande byråkrat. "Dersom me skal vinna krigen", sa han, "må 'a' vera 'a' og 'b' vera 'b' og det må alltid vera prikk over 'i'-en". Han tok i mot Švejk og sende han heilt korrekt vidare til regimentet sitt som den gode soldaten i fleire dagar forgjeves hadde prøvd å finna.

Bakgrunn

er klårt ein oppdikta person. Stillinga det er snakk om her vart halden av ingen ringare enn Theodor Rotter, og det under heile krigen.

Sitat
[2.2] A opravdu bylo to hrozné, když strážmistr poslal pro velitele stanice, rytmistra Königa. První slovo rytmistrovo bylo: „Dýchněte na mne.“ „Teď to chápu,“ řekl rytmistr, zjistiv nesporně situaci svým bystrým, zkušeným čichem, „rum, kontušovka, čert, jeřabinka, ořechovka, višňovka a vanilková. Pane strážmistr,“ obrátil se na svého podřízeného, „zde vidíte příklad, jak nemá četník vypadat. Takhle si počínat je takový přečin, že o tom bude rozhodovat vojenský soud. Svázat se s delikventem želízky. Přijít ožralý, total besoffen. Přilézt sem jako zvíře! Sundejte jim to!“
Strážmistr Matějkaen flag
Google søk

Matějka var vaktmeister ved Bezirksgendarmeriekommando i Písek. Han er ivrig at å koma seg avgarde for å spela "Schnaps" nede ved Otava, men König held han tilbake, og han tenkte at politisjefen kunna kyssa han bak med alle rapportane sine.

Sitat
[2.2] Rytmistr studoval „bericht“ četnického strážmistra z Putimě o Švejkovi. Před ním stál jeho četnický strážmistr Matějka a myslel si, aby mu rytmistr vlezl na záda i se všemi berichty, poněvadž dole u Otavy čekají na něho s partií „šnopsa“.
Herkulesen flag
Wikipedia czdeenno Google søk