Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Personar

Romanen på nettŠvejk museumŠvejk CentralReisedagbokBlogFacebookKontakt

Franz Ferdinand og Sophie ved avreisa frå rådhuset i Sarajevo, 5 minutt før attentatet 28.juni 1914.

Den gode soldaten Švejk er ein roman med eit uvanleg rikt persongalleri. I tillegg til dei mange som deltek direkte i handlinga, vert eit stort tal fiktive og reelle personar (og dyr) nemnde, enten i anekdotane til Švejk, direkte av forfattaren eller indirekte gjennom ord og uttrykk.

Denne sida inneheld ei oversikt over alle som er omtala i boka, frå Napoléon i innleinga til kaptein Ságner i dei siste linjene av den ufullførde del fire. Lista er sortert etter når personen fyrst blir nemnd. Kapitteloverskriftene er fritt omsette til nynorsk av utgjevarane av denne vev-sida. I januar 2014 manglar enno 20 omtalar.

  • Sitata er frå Jaroslav Šerák sin online-versjon av romanen og har linkar til det relevante kapittelet
  • Verktøylinjene har linkar for direkte oppslag i Wikipedia, Google søk og Švejk online.

Enkelte namn manglar i Odd Bang-Hansen si norske oversetjing av Švejk (som er forkorta). Dette gjeld til dømes heile innleiinga. Tsjekkiske namn er i den norske utgåva skrivne utan aksentar og i nokre høve fornorska.

Personnamna har farge etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: Doktor Grünstein som tek direkte del i handlinga, Heinrich Heine som historisk person, og Ferdinand Kokoška som oppdikta person, nemnd i dialogar eller anekdotar. Merk at ei rekkje tilsynelatande fiktive personar faktisk har klårt gjenkjennelege førebilete frå det verkelege liv. Sjå m.a. Lukáš og Wenzl.

>> Den gode soldat Švejk liste over folk som er omtala i romanen (585) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
>> III. Det ærerike samanbrotet
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

14. Švejk som oppassar hos løytnant Lukáš

Oberleutnant Lukáš, Jindřichen flag
Google søk
lukas.png

Forfattaren om Lukáš. © LA-PNP

lukas1.jpg

Eit lagnadstung møte

Lukáš dukkar fyrst gong opp når Katz spelar bort Švejk til han i kortspelet "tjueeitt". Dermed vert den gode soldaten tenaren til Lukáš som frå no av er ein av dei viktigaste skikkelsane i romanen, og utanom Švejk den einaste som er med i alle fire delene. Han er dessutan den einaste offiseren som vert gjennomgåande sympatisk framstild.

Švejk utset Lukáš for ei rekkje prøvelsar i tida som offiserstenar. Mellom desse kan nemnast tjuveriet av hunden Fox (Max) som endar med forflytning til fronten, uhellet med naudbremsa på toget ved Tábor og affæren med Kákonyi i Királyhida.

Etter at soldaten vert forfremja til ordonnans betrar tilhøvet seg og Lukáš byrjar å lika tenararen sin, sjølv om dei uendelege anekdotane irrriterer han. Švejk viser heile tida lojalitet og går langt i å forsvara sin føresette, og ved eit par høve ofrar soldaten seg direkte. Mellom anna et han opp det komprommiterande brevet til fru Kákonyi og set til livs ei flaske "konjakk" i Humenné for å verna Lukáš.

Lukáš er med i romanen heilt til siste scenen i den ufullførde del fire. I dei to fyrste delene av romanen er den gode soldaten Lukáš sin offiserstenar, i del tre og fire er han Lukáš sin ordonnans. Før avreisa frå Királyhida vert Lukáš utnemnd til sjef for det 11. marsjkompani, Švejk forfremja til kompaniordonnans, og vert i stillingen som tenaren til Lukáš erstatta av Baloun.

Introdusert av forfattaren

Jaroslav Hašek spanderer faktisk eit par sider på å framstilla Lukáš for lesaren. Dette er ei ære som ellers berre vert Katz til del og då i mykje mindre grad. Dei andre offiserane i romamen vert berre introdusert gjennom dialogar og sjølve hendinga. Forfattaren kan opplysa om at Lukáš var tsjekkar, fødd i ein landsby i det sørlege Böhmen. I nasjonalitets-spørsmål sympatiserer han med den tsjekkiske saka men er forsiktig med å utrykkja det. Eit av utsagna hans er: Lat oss vera tsjekkarar, men ingen treng vita om det. Eg er òg tsjekkar.

Han vert omtala som ein amfibie som skriv og snakkar tysk ute mellom folk, men les tsjekkiske bøker. Han handsamar mannskapet sitt strengt men rettferdig, kan rettnok heva stemma til dei, men skjeller dei aldri ut. Han er direkte og uredd ovafor sine overordna og dette kan ha kosta han forfremjing til kaptein. Mellom mannskapet sitt er han omtykt, syrgjer for god overnatting på manøvrar og spanderer gjerne øl på dei, likar at dei syng når dei marsjerer. Han veit dessutan å setja brutale underoffiserar på plass.

Ellers har han opp gjennom åra vore uheldig med tenararene sine som han hatar og som han stadig skiftar ut. Lukáš er dessutan glad i dyr og held seg med både kanarifugl og katt. Det kjem òg fram at han har tenestegjord ei stund i Praha og underviser ved ein skule for eittårsfrivillege (reserveoffiserskule). I forfattaren si innleing kjem det ikkje fram kva eining han tenestegjorde ved i Praha.

Fleire opplysningar

Etterkvart utover i romamen kjem det fram fleire opplysningar om Lukáš. Han var litt av ein dameven, noko som vert understreka gjennom episodane med fruene Wendler og Kákonyi. Han underviste ved ein reserveoffiserskule i Vršovice, dermed truleg tilknytt IR73. Kvar han budde er derimot uklårt men ettersom han var på tur med hunden Max på hjørnet ved Panská ulice og Na Přikopě har det nok vore nokså sentralt.

Eit langnadstungt treff

Hundeepisoden førde til at han vart overførd til IR91, noko som pensar heile handlinga i romanen inn på eit spor som i store strekk går parallelt med forfattaren si eiga karriere i K.u.k. Heer. På toget til Budějovice der han må svara for seg ovafor generalmajor von Schwarzburg kjem det fram at han var utdanna ved Infanteriekadettenschule Prag. Under samtalen mellom Ságner og Zykán på stasjonen i Győr vert det klårt at Lukáš gjekk på kadettskule saman med Ságner. Lukáš er interressert i kunst og kultur og dei andre offiserane i Budějovice legg han til last at han ikkje vil omgåast dei på fritida. Han avskyr brutaliteten han er vitne til på reisa til fronten, noko som kulminerer i Humenné der han får behov for å drikka seg full for å døyva dei vonde kjenslene.

Bakgrunn

Det er ingen tvil om at hovudprototypen for obrlajtnant Lukáš var Rudolf Lukas, ein austerriksk, seinare tsjekkoslovakisk offiser. Det er òg mykje som tyder på at forfattaren har overført både biografiske detaljar og eigenskapar frå den verkelege kaptein Čeněk Sagner til sin fiktive premierløytnant Lukáš.

Lukáš er òg nemnd i Dobrý voják Švejk v zajetí men spelar her ei ubetydeleg rolle. Nokre av hendingane som romanen knytar til Lukáš, vert her tilskrive Dauerling, nemleg hundetjuveriet og Kákonyi-affæren.

Sitat
[1.14.1] Štěstí Švejkovo nemělo dlouhého trvání. Nelítostný osud přerval přátelský poměr mezi ním a polním kurátem. Jestli polní kurát až do té události byl osobou sympatickou, to, co nyní provedl, je s to strhnout s něho sympatickou tvářnost. Polní kurát prodal Švejka nadporučíkovi Lukášovi, lépe řečeno, prohrál ho v kartách. Tak dřív prodávali na Rusi nevolníky. Přišlo to tak znenadání. Byla pěkná společnost u nadporučíka Lukáše a hrálo se „jednadvacet“.
Vejvodaen flag
Google søk

Vejvoda var ein røyrleggjar frå gata Na Zderaze i Praha som alltid spela "mariáš" i ei kneipe bak Stoletá kavárna. I fylgje ein uendeleg anekdote av Švejk vann han ved eit høve så mykje i kort at han laut søkja vern hjå politiet. I denne soga er hovudpersonen nemnd heile 16 gonger, og dette er truleg den lengste anekdota i heile romanen. Sjå òg Hospoda za Stoletou kavárnou.

Soga fortalde Švejk for å trøysta Katz som nettopp hadde spelt bort pengane Švejk hadde lånt Katz for at sistnemnde kunne kjøpa Švejk tilbake frå Lukáš. Dette var etter at feltpresten fyrst hadde spela tenaren sin bort i kort.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å kobla soga og Vejvoda sjølv til noko verkeleg hending. I adresseboka for 1907 er det ikkje oppførd nokon Vejvoda i Na Zderaze, og ikkje ein einaste røyrleggjar med dette namnet er å finna i heile Praha. Det same gjeld for eldre adressebøker.

Sitat
[1.14.1] Na Zderaze žil nějakej klempíř Vejvoda a ten hrával vždy mariáš jedné hospodě za ,Stoletou kavárnou’. Jednou taky, čert mu to napískal, povídá: ,A což abychom si hodili jedníka o pětníček.’ Hráli tedy pětníčkovýho jedníka a on držel bank. Všichni se ztropili a tak to rostlo do desítky. Starej Vejvoda chtěl popřát taky druhýmu něco a pořád říkal: ,Malá špatná domů.’
Sancho Panzaen flag
Wikipedia enesno Google søk

Sancho Panza vert nemnd av forfattaren i betraktningane rundt offiserstenar-standen. Har vert Panza omtala som militærtenar for Don Quijote.

Bakgrunn

Sancho Panza var tenaren til Don Quijote i Miguel de Cervantes sin klassiske roman. Mange litteratur-forskarar påpeikar likheitstrekk mellom Panza og Švejk, men legg til at Švejk i motsetning til Sancho Panza hadde hovudrolla i sin roman.

Linkar

Sitat
[1.14.2] Jisto však je, že v době feudalismu vystupovali v té úloze žoldnéři rytířů. Čím byl Sancho Pansa Dona Quijota? Divím se, že historie vojenských sluhů nebyla dosud nikým sepsána.

Skrivst òg:Sancho Pansa Hašek

Don Quijoteen flag
Wikipedia czdeenesno Google søk
quijote.png

Les Nouvelles littéraires, 16.4.1932

cervantes.png

Dagens Nyheter, 23.8.1926

Don Quijote vert nemnd av forfattaren i samband med Sancho Panza og offisers-tenarar. Forfattaren omtalar Sancho som militærtenaren til Don Quijote, noko han strengt tatt ikkje var.

Bakgrunn

Don Quijote er hovudpersonen i Miguel de Cervantes sin klassiske roman Don Quijote de la Mancha. Romanen er ein av dei største spansk-språklege gjennom tidene, ein universell klassikar og ein av dei mest omsette.

Samanlikna med Švejk

Don Quijote er ein av romanane Den gode Soldat Švejk ofte har vorte samanlikna med. Den svenske litteraturkritikaren Carl-August Brolander skreiv 23.august 1926 ein omtale av den tyske omsetjinga av del ein for avisa Dagens Nyheter. Her utropte han Jaroslav Hašek til ein "tsjekkisk Cervantes" og samanlikna han òg med Rabelais. Den franske kritikaren Jean-Richard Bloch skreiv ein likande entusiastisk omtale i Les Nouvelles littéraires i 1932.

Linkar

Sitat
[1.14.2] Instituce důstojnických sluhů je prastarého původu. Zdá se, že již Alexandr Macedonský měl svého pucfleka. Jisto však je, že v době feudalismu vystupovali v té úloze žoldnéři rytířů. Čím byl Sancho Pansa Dona Quijota? Divím se, že historie vojenských sluhů nebyla dosud nikým sepsána.

Skrivst òg:Don Quixote en Don Quijote es Don Quichotte fr

Conde de Almaviraen flag
Google søk
beaumarchais.jpg

Beaumarchais og hans Figaro kan delvis ha inspirert Hašek

almavira.png

Nový velký ilustrovaný slovník naučný, 1929

Almavira er nemnd av forfattaren avdi han skal ha ete tenaren sin Fernando utan salt under beleiringa av Toledo.

Bakgrunn

Almavira skal ha vore blandt forsvararene i ei beleiring av Toledo. Det er uvisst kva historisk hending eller litterært verk forfattaren viser til. Seinare i romanen [3.3] nemner Marek ein nesten identisk episode, men no er den kannibalske handlinga lagt til beleiringa av Madrid under Napoleons-krigane (her er Almavira og Fernando ikkje nemnde). Sjølv denne opplysninga er tvilsamt etter som beleiringa var svært kort.

Det er ikkje mogeleg å finna nokon stad i Spania som i dag heiter Almavira så truleg er det ein skrivefeil eller det dreiar seg om ein anna person.

Beaumarchais

Den einaste Almavira eit nettsøk resulterer i er roller i Barberen av Sevilla av Rossini og Figaros bryllaup av Mozart. Begge desse er bygd på skodespel-trilogien om Figaro av Pierre Beaumarchais. Oversetjar av Švejk til spansk og catalansk, Monika Zgustová, "rettar" Almavira til Almavida utan at dette løyser gåta. Dessutan heitte figuren til Beaumarchais Almaviva.

Det er likevel mogeleg at forfattaren har høyrt om og kan ha henta inspirasjon frå Figaro. Forholdet herre-tenar stemmer, men kannibalisme-historia og opplysninga om at hertugen hadde skrive memoirar kan ikkje påvisast. Napolonskrigane kom etter Beaumarchais si tid, så det heng heller ikkje i hop kronologisk med Madrid. Hašek kan nok ha blanda saman fleire historier eller rett og slett dikta opp nye. Eting av tenaren kan vera eit grotesk innslag på linje med Bretschneider sin død [1.6] eller soga om ein hund som åt opp ein nyfødd unge [1.3].

Lazarillo de Tormes

Ei doktoravhandling av Hamza Messari som samanliknar Švejk og Lazarillo de Tormes, ein pikaresk roman frå 1500-talet, gjev heller ikkje noko spor, sjølv om den nemner "ein viss hertug av Almavira".

Hamza Messari

Elementos picarescos en la novela „Las aventuras del valeroso soldado Schwejk“ de Jaroslav Hašek.Ya que hemos citado a Garcílaso y a la ciudad de Toledo; Hašek hace un homenaje al paje de un tal Conde de Almavira que durante el cerco de la ciudad, se dejó comer por su amo y Lazarillo alabando la misma ciudad...

Linkar

Kjelde: Sergey Soloukh, Hamza Messari

Sitat
[1.14.2] Našli bychom tam, že vévoda z Almaviru snědl svého vojenského sluhu při obležení Toleda z hladu bez soli, o čemž vévoda sám píše ve svých pamětech, vypravuje, že jeho sluha měl maso jemné, křehké, vláčné, chutí podobající se něčemu mezi kuřecím a oslím.
Fernandoen flag
Google søk
fernando.jpg

Světozor, 4.10.1907

Fernando var tenaren til Hertugen av Almavira og han skal ha vorte eten av sin svoltne overordna.

Bakgrunn

Fernando kan ikkje identifisert så lenge det er uvisst kven Hertugen av Almavira var (om han var nokon verkeleg person i det heile). Men dersom inspirasjonen kjem frå Beaumarchais sine skodespel, kan det argumenterast for at Figaro kan ha vore førebiletet for Fernando. Men den groteske kannibalisme-soga passar på ingen måte inn og er heller noko forfattaren har funne på.

Sitat
[1.14.2] Mezi touto novou generací pucfleků nenajdou se tací obětaví tvorové, kteří by se dali sníst svými pány bez soli jako šlechetný Fernando vévody z Almaviru.
Hauptmann von Kaunitzen flag
Wikipedia czde Google søk

Kaunitz var ein kaptein som i likheit med Švejk hadde vorte superarbitrert grunna dårskap. Han hadde for vane å spasera rundt med ein finger i kvar nasebor. Dette er dette Švejk fortel Lukáš når denne nevner Švejk sine påståtte mentale begrensingar, og peikar dermed uskuldig på at òg offiserar kan vera tilbakeståanda.

Bakgrunn

Nokon offiser med namnet von Kaunitz er ikkje å finna i korkje adressebøker frå Praha eller i Armeeschematismus.

På den andre sida var den tsjekkiske adels-slekta Kaunitz (cz. Kounice) velkjende så det kan vera at forfattaren lånte namnet av desse. Nokre Kaunitz (utan adels-prefikset) tenestegjorde opp gjennom åra i K.u.k. Heer men det er lite truleg at forfattaren visste om desse.

Sitat
[1.14.3] Od regimentu nás kvůli tomu pustili dva, mě, a ještě jednoho pana hejtmana von Kaunitz. Ten s dovolením, pane nadporučíku, když šel po ulici, tak se současně pořád dloubal prstem levé ruky v levej nosní díře a druhou rukou v pravé dirce, a když šel s námi na cvičení, tak nás vždy postavil jako při defilírungu a říkal: ,Vojáci, éh, pamatujte si, éh, že je dneska středa, poněvadž zejtra bude čtvrtek, éh. ‘„
Učitel Mareken flag
Google søk
mareku.png

Zlatá Praha, 4.3.1892

mareku1.png

Výroční zpráva vyššího gymnasia v Pelhřimově za školní rok 1896-1897

Marek var ein lærar frå ein landsby forbi Pelhřimov som flaug etter dottera til viltoppsynsmann Špera. Han tek kort del i soga når Švejk forsikrar Lukáš om at ingen ting er verre enn at folk lyg, han brukar Marek som døme på kor ille det kan gå.

Læraren Marek må ikkje forvekslast med den eittårsfrivillige Marek som har ei viktig rolle i handlinga frå [II.2] og utover.

Bakgrunn

I landsbyen Chvojnov ved Pelhřimov budde faktisk ein lærar Karel Marek. I Zlatá Praha (Det gyldne Praha) frå 1892 kjem det fram at han hadde vunne i eitt logikkpuslespel. I årboka for gymnaset i Pelhřimov (1896-1897) vert enno ein Karel Marek frå ein landsby i nærleiken nemnd. Denne gongen er det i Horní Cerekev, men om det er same personen og om Hašek eventuelt har visst om den/desse vert sjølvsagt rein spekulasjon.

Sitat
[1.14.3] „Poslušně hlásím, pane nadporučíku, že rozumím. Není nic horšího, než když člověk lže. Jak se začne zaplítat, tak je ztracenej. V jedný vesnici za Pelhřimovem byl nějaký učitel Marek a ten chodil za dcerou hajnýho Špery, a ten mu dal vzkázat, že jestli se bude s holkou scházet v lese, že mu, když ho potká, postí do zadnice z ručnice štětiny se solí.
Šperaen flag
Google søk

Špera var ein viltoppsynsmann frå ein landsby ved Pelhřimov, som mislikte at læraren Marek flaug etter dottera hans. Dette i fygje ein anekdote Švejk fortel Lukáš då dei møtest fyrste gongen.

Bakgrunn

Dette er ein figur det ikkje har lukkast å finna noka inspirasjonskjelde for.

Sitat
[1.14.3] „Poslušně hlásím, pane nadporučíku, že rozumím. Není nic horšího, než když člověk lže. Jak se začne zaplítat, tak je ztracenej. V jedný vesnici za Pelhřimovem byl nějaký učitel Marek a ten chodil za dcerou hajnýho Špery, a ten mu dal vzkázat, že jestli se bude s holkou scházet v lese, že mu, když ho potká, postí do zadnice z ručnice štětiny se solí.
Balabánen flag
Google søk
balaban.png

Čechoslovan, 19.2.1917 (2.3)

balaban.jpg

I "Den gode soldat Švejk i fangeskap" var Balabán ein boxer som Švejk stal til fordel for Dauerling

Balabán var ein uvanleg stygg hund av blandingsrase som Švejk ein gong hadde kjøpt. Hunden er tema i den lange kynologiske utgreiinga soldaten utset sin føresette Lukáš for fyrste dagen dei to møttest.

Bakgrunn

Denne hunden dukkar opp i fleire av forteljngane til Jaroslav Hašek, og var så stygg at både hundar, andre dyr og folk unngjekk han. I ei av forteljingane, Kolik kdo má kolem krku, kjem det fram at forfattaren faktisk eigde ein hund som heitte Balabán.

Balabán dukkar òg opp i Dobrý voják Švejk v zajetí (1917), den andre versjonen av den gode soldaten. Her er det snakk om hunden som Švejk stal i Bruck an der Leitha til glede for Dauerling. I denne soga er hunden ein boxer og jamvel Biegler vert involvert med han.

Dobrý voják Švejk v zajetí

Tak ho přitáhl k Dauerlingovi, který vyjasnil tvář. Nijak mu nevadilo zoufalé vzezření boxerovo. Ptal se, jak jmenuje. Švejk pokrčil rameny: "Já mu říkal po cestě Balabán." "Ty hlupáku," rozkřikl se Dauerling, "takový pes se musí jmenovat nějak vznešeně, počkáme, až přijde Biegler, to je chytrá hlava, ten si něco vymyslí."

Linkar

Sitat
[1.14.3] Já jsem jednou koupil takovýho psa Balabána, von byl po těch svých tátech tak vošklivej, že všichni psi se mu vyhýbali, a já ho koupil z lítosti, že je takovej vopušténej.
Sultan Mehmet V. Reşaten flag
*2.11.1844 Istanbul - †4.7.1918 Istanbul
Wikipedia deennotr Google søk Švejk-muzeum
mehmed.jpg

Keisaren og Sultanen i 1914

imtiaz.png

Neue Freie Presse, 10.3.1915

sultan1.png

Rozkvět, 10.4.1915

imtiaz2.png

Nieuwe Venlosche courant, 30.3.1915

Mehmet V. Reşat vert indirekte nemnd når Švejk les i ei avis at sultanen har hedra keisar Wilhelm med ein krigsmedalje medan han sjølv ikkje ein gong har ein liten sylvmedalje. Sultanen vert ikkje nemnd direkte med namn.

Bakgrunn

Mehmet V. Reşat var sultan i det Osmanske riket (sjå Tyrkia) frå 1909 til 1918. Han kom til makta etter det ungtyrkiske kuppet, men hadde lita verkeleg makt. Hans einaste viktige politiske handling var å lysa Jihad mot dei allierte 11.november 1914. Han var sultan nummer 35 i rekkja og døydde berre månader før riket gjekk til grunne.

Regjeringstida han vart prega av store territoriale tap for Europas sjuke mann. Nord-Afrika unnateke Egypt og nesten heile Balkan gjekk tapt frå 1912 til 1913. Under 1.verdskrigen fylgde dei arabiske områda og Kypros.

Krigsmedaljen

Omstenda tyder sterkt på at dekorasjonen som Švejk les om fann stad i mars 1915 ettersom eit sitat frå Roskvět si "Kort krønike frå Verdskrigen" er på bokstaven korrekt gjengitt i romanen. Innhaldet av "krønika" kom òg på trykk i aviser som Národní politika, og mange av desse småsitata dukkar opp i utover i dette kapittelet av romanen. Krønika oppgjev 24.mars 1915 som datoen for dekoreringa.

Alt 9.mars 1915 kunne det tyrkiske telegrambyrået Agence Milli rapportera at sultanen hadde telegrafert til keisaren og gratulert han med dei store sigrane i aust. I same telegrammet kjem det fram at keisaren vert tilboden Imtiaz-krigsmedaljen som utrykk for sultanen si beundring.

25. mars rapporterte Milli at Goltz Paşa hadde reist til Berlin for personleg å stå for dekorasjonen. Krigsmedaljen var dessutan spesiallaga for keisaren.

I april kjem det fram at keisaren har gjort gjengjeld og tildelt sultanen Jernkrossen 1. klasse. På ny er det Goltz Paşa som stod for den formelle dekoreringa og sultanen fekk medaljen 11.april.

Linkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur, Petr Novák, Jaroslav Šerák

Sitat
[1.14.3] „Tak vida,“ řekl pro sebe Švejk, sleduje se zájmem přehled denních událostí, „sultán vyznamenal císaře Viléma válečnou medalií, a já nemá dosud ani malou stříbrnou.“
Cukrář Bělčickýen flag
Google søk
belcicky.png

Konditori nær U kalicha i 1910

belcicky2.png

Bělčický var ein konditor som vert nemnd av Švejk når han nektar å sleppa Katy inn i bustaden til Lukáš. Bělčický hadde lete inn ein framand som hadde stukke av med kassa. Det kjem fram at konditoriet låg i gata der Švejk budde.

Bakgrunn

Bělčický hadde truleg ein verkeleg modell og det var fleire konditori i området der me trur at den Gode Soldaten budde. Na Bojišti hadde to i 1910, og det var dessutan eitt i Vávrova třída. Ingen av dei står rettnok oppførde med Bělčický som innehavar, og sjølv om ein tek med heile Praha er det ikkje oppførd nokon konditor med dette namnet.

Ein viss Václav Pospíšil eigde fleire konditori i dette området, mellom anna eitt i nummer 10, to hus nedafor U kalicha. Det er ikkje utenkjeleg at Bělčický har hatt ansvaret for den daglege drifta i denne butikken.

Linkar

Sitat
[1.14.4] Teď zavřu byt, tak bych prosil, abyste laskavě vodešla. Mně není nic oznámenýho a žádnou cizí osobu, kterou neznám, zde nemůžu nechat v bytě. Jako jednou u nás v ulici u cukráře Bělčickýho nechali jednoho člověka a on si votevřel šatník a utek.
Erzherzog Karl Franz Josephen flag
*17.8.1887 Persenbeug-Gottsdorf - †1.4.1922 Funchal
Wikipedia czdeenhuno Google søk
karl.jpg

Světozor, 17.6.1914

karl1.png

Neue Freie Presse, 20.4.1914

karl.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 555

Karl Franz Joseph vert indirekte nemnd som "den austerrikske tronfylgjaren" når Švejk geleidar Katy til kaserna der Lukáš underviser. Soldaten går i gang med ein samtale med vakta og har eit utrykk "like tåpeleg som det ein kan sjå på eit fotografi av den austerrikse tronfylgjaren i Kronika světové války.

Han kjem inn i handlinga på ny i [3.1] under draumen til Biegler på veg til Budapest. No er han mend med fullt namn avdi det heng bilete av han på veggen K.u.k. Gottes Hauptquartier.

Bakgrunn

Karl Franz Joseph (Karl Franz Joseph Ludwig Hubert Georg Otto Marie von Habsburg-Lothringen) var i 1915 arving til dei austerrikske og ungarske tronene og vart keisar og konge då Franz Joseph I. døydde 21.november 1916. Han var eldste sonen til Erkehertug Otto, bror til Franz Ferdinand.

Regimet hans var mindre undertrykkjande enn forgjengaren sitt og han gav ei vidt amnesti til politiske fangar. Han prøvde òg å få i stand ein sepraratfred med Entente-maktene, rettnok utan å informera sine allierte. Karl vart den siste keisar av Habsburg-slekta. Han vart erklært helgen i 2004.

Karl og flygarane

Før han vart keisar vitja han ofte fronten, og dukka stadig opp i biletmagasin som Wiener Illustrierte Zeitung. I ein Švejk-samanheng er likevel det viktigaste fotografiet av han det som kom på trykk i Kronika světové války og som er direkte omtala i romanen.

Biletet viser tronfylgjaren saman med to flygarar som har skote ned eit russisk fly. Det kom òg på trykk i andre aviser, og då med meir utfyllande forklaring. Dei to flygarane på biletet var tyskarane Johann Offermann og Erwin von Sprungmann. Biletet var teke i fyrste halvdel av 1915 ved Czernowitz i Bukovina (no Чернівці Ukraina). Tronfylgjaren vitja Černovci 19.april 1915 og biletet er truleg frå dette besøket.

Linkar

Kjelde: Milan Hodík

Sitat
[3.1] Uprostřed pokoje, ve kterém po stěnách visely podobizny Františka Josefa a Viléma, následníka trůnu Karla Františka Josefa, generála Viktora Dankla, arcivévody Bedřicha a šéfa generálního štábu Konráda z Hötzendorfu, stál pán bůh.
General Kusmanek von Burgneustädten, Hermannen flag
*16.9.1860 Sibiu (Hermannstadt) - †7.8.1934 Wien
Wikipedia deenhunlplru Google søk Švejk-muzeum
kusmanek.jpg

Österreichische Illustrierte Zeitung, 15.8.1915

kusmanek.png

Kuryer Lwowski, 1.2.1914

Kusmanek vert nemnd av Švejk i ein samtale om krigens gang. Kusmanek skal vera komen til Kiev vert det sagt. Samtalen føregår medan han ventar på ordre frå Lukáš om kva han skal gjera med Katy. Švejk omtalar han som General Kusmanek.

Bakgrunn

Kusmanek var austerriksk infanterigeneral og øvstkommanderande i Przemyśl under dei to russiske beleiringane i 1914-1915. Han var rekna som ein av dei meir dugande austerrikske generalane og fekk i 1914 tilnamnet "Løva frå Przemyśl". Med kapitulasjonen 22.mars 1915 medførde at han og den inneslutta besetninga vart tekne til fange.

Før krigen

Kusmanek var son til ein høgtståande politimann, Josef Kusmanek, aom lenge var overinspektør ved tryggleikstenesta i Wien. Alt som 19-åring vart han uteksaminert frå militærakademiet i Wiener Neustadt. Karriera vidare gjekk melom anna via IR63, Kriegsministerium, IR73 og frå 1903 generalstaben. 16.februar 1906 vart Oberst Kusmanek jamvel boden på middag hjå Franz Ferdinand.

I 1908 vart han sjef for den 65. infanteribrigade i Győr, frå 4.mai 1910 hjå 3. infanteridivisjon (Linz), og frå februar 1911 øvstkommanderane for 28. infanteridivisjon i Ljubljana (Laibach). I Linz vart han avløyst av Joseph Ferdinand, eit medlem av keisarfamilien. Kusmanek hadde såleis ei påfallande kort tenestetid her, òg ein er freista til å spekulera i om at han vart forflytta for å gje plass til ein Habsburgar.

Kusmanek vart forfremja til Feldmarschall-Leutnant (FML) 1.november 1910 (med påfylgjande audiens hjå keisaren). Han vart adla 1.november 1913 og valgde adelspredikatet "von Burgneustädten". Han vart festningskommandant i Przemyśl 1.februar 1914, ei overflytting som avgjorde lagnaden hans.

Autentisk sitat
kusmanek_kiev.png

Národní Politika, 4.4.1915

Sitatet Švejk brukar viser til nyhende frå 26.mars 1915, i samband med at Kusmanek kom til Kiev som krigsfange. Forfattaren har heilt klårt henta dette frå presseklipp, og ved fyrste augekast synest det å vera frå Národní politika som 4.april trykte ein notis som nesten ordrett tilsvarar sitatet i romanen.

kusmanek2.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 505

Same sitat dukkar opp i boka Světová válka 1914-1915 slovem a obrazem på side 505, og her tilsvarar det på bokstaven ordlyden i romanen. At dette er kjelda forfattaren brukte vert klårt når ein attpåtil ser at sida har undertitttelen Kronika světové války. For å fjerna den siste rest av tvil har denne sida eit bilete av tronfylgjaren Karl Franz Joseph med tittel som på bokstaven tilsvarar den som er brukt i romamen eit par linjer over.

Krigsfange
kusmanek3.png

Hufvudstadsbladet, 1.3.1916

kusmanek4.png

Illustrierete Kronen-Zeitung, 22.4.1916

Andre avisklipp gjev utfyllande opplysningar. Kusmanek kom til Kiev med snøggtog på fyrste klasse alt 25.mars, berre tre dagar etter kapitulasjonen i Przemyśl. Han vart godt behandla og budde endåtil hjå guvernøren. Utover dette kjem det fram at opphaldet hans i Kiev var av mellombels karakter, at han skulle vidare for permanent internering i det indre av Russland.

Rapportar i den finske pressa (seinare òg i Austerrike-Ungarn) sler fast at han var internert i Nisjnij Novgorod der han kom i slutten av april via Moskva. Same månaden kom det rapportar om at han var internert i Voronesh-gubernatet men dette er truleg feil.

I Nisjnij Novgorod heldt han til i ein bustad som styresmaktene disponerte og kunne røra seg fritt to timar kvar dag. I starten skal han ha budd på eit hotell. Han kunne som krigsfange derimot ikkje vitja kafear og andre offentlege etablissement. Andre avisnotisar hevdar derimot at han kunne røra seg fritt.

I starten var soningsforholda gode men vart verre utover mot slutten av krigen. I februar 1916 klaga han til Raude Kross over at styresmaktene hadde konfiskert materiale han hadde førebudd om årsakene til Przemyśl sitt fall. Dette var i forventning av ei gransking kring dette når han kom tilbake til heimlandet.

Heimkomst
kusmanek1.png

Pester Lloyd, 19.2.1918

Tidleg i 1918 forhandla Austerrike-Ungarn og Russland fram ei fangeutveksling som òg gjaldt ein del høgare offiserar, mellom anna dei som vart fanga i Przemyśl. 12.februar 1918 kunne Kusmanek forlata Nisjnij Novgorod og reiste via Moskva, Petrograd, Vilnius og Warszawa til Wien. Den 18. kom han til Wien Nordbahnhof og vart motteken av eit utvalg av dignitærar og høgare offiserar.

I januar 1918 vart det trykt nyheitsartiklar som hevda at han var reist til Stockholm. Det vart hevda at han og andre generalar heldt til der i påvente av fredsavtalen med Russland, men dette er berre eit av mange falske oppslag om opphaldstadene hans under krigen.

Tre dagar atter heimkomsten vart Kusmanek stilt for ein militær æresdomstol, ein formalitet som alle offiserar som hadde vore krigsfangar måtte gjennom. Som venta vart han fullt ut frikjend av dei seks generalane i retten. Dagen før hadde han alt vore i audiens hjå keisaren, og i mars vart han utnemnd til Geheime Rat.

Dei siste åra

Kusmanek slo seg ned i Wien etter krigen men var lite aktiv i det offentlege liv. I 1920 verserte det rykte om at han var vorten general for dei ukrainske bolsjevikane sin 6. arme, noko som snart vart tilbakevist. I 1923 fekk han slag og han kom seg aldri etter det. Dei siste åra han levde var han svært sjuk. Kusmanek døydde i 1934 og er gravlagd på Wien Zentralfriedhof.

Linkar

Sitat
[1.14.4] Švejk posadil se na lavici ve vratech a vykládal, že v bitevní frontě karpatské se útoky vojska ztroskotaly, na druhé straně však že velitel Přemyšlu, generál Kusmanek, přijel do Kyjeva a že za námi zůstalo v Srbsku jedenáct opěrných bodů a že Srbové dlouho nevydrží utíkat za našimi vojáky.
Katyen flag
Google søk Švejk-muzeum

Katy var kona til humlegrossist Wendler og ei av damene til overløytnant Lukáš. Ho spela ei ikkje uviktig rolle i dette kapittelet i det ho kjem på uventa besøk medan løytnanten ventar fru Micková frå Třeboň i staden.

Švejk kjem på den gode idé å senda telegram til ektemannen og nemna kvar kona hans held til. Det vert fullklaff, herr Wendler kjem og hentar den unge Katy, noko som fører til ein lang og detaljert samtale om krigens gang og internasjonal humlehandel i krisetider.

Før dette hender har Katy kommandert den gode soldat til å snu opp ned på bustaden til Lukáš og hadde dessutan hygga seg med han på soverommet då ominnreiinga var fullførd. Švejk hadde fått streng ordre om å føya dama i alle hennar ynskje og utførde i så måte berre si plikt som soldat.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å finna nokon førebilete frå det verkelege liv for Katy.

Sitat
[1.14.4] Švejk se právě chystal, že se půjde poohlédnout po nějakém stájovém pinči, když mladá dáma zazvonila a přála si mluvit s nadporučíkem Lukášem
[1.14.4] Lieber Heinrich!

Mein Mann verfolgt mich.
Ich muß unbedingt bei Dir ein paar Tage gastieren.
Dein Bursch ist ein großes Mistvieh. Ich bin unglücklich.

Deine Katy

Paní Mickováen flag
Google søk

Micková var ei dame frå Třeboň som var venta på besøk hjå Lukáš akkurat i det Katy dukka opp.

Bakgrunn

Det har ikkje lukkast å finna nokon førebilete frå det verkelege liv for Micková.

Sitat
[1.14.4] Milý Jindřich byl určitě v ošklivé situaci. Manželka pronásledovaná manželem přijede k němu na několik dní na návštěvu, právě když má přijeti paní Micková z Třeboně, aby po tři dny opakovala to, co mu pravidelně poskytuje každého čtvrt roku, když jede do Prahy dělat nákupy.
Obchodník Wendleren flag
Google søk Švejk-muzeum

Wendler var ein intelligent humlegrossist, gift med Katy. Han kom på besøk til Lukáš for å henta kona som hadde rømd heimefrå for å vera i selskap med Lukáš. Etter fyrst å ha lytta utolmodig til Lukáš si utgreing om krigens gang, klaga han litt over Katy og enda til slutt med ei detaljert klage over den håplause stoda på den europeiske humlemarknaden no like før jul i 1914. Men han fekk til slutt med kona heim!

Bakgrunn

Wendler har ingen innlysande modell, men svært mange av detaljane frå samtalen med Lukáš har direkte samanheng med hendingar i slutten av mars og tidleg april 1915. Til og med ordrette sitat frå avisene fann vegen inn i denne konversasjonen, hovudsakleg tekne frå offisielle dagsrapportar.

Alle stadsnamna frå vestfronten som Wendler nemner dukkar opp i klipp og bulletinar i tida mellom 26. mars og 4. april så her har tydeleg forfattaren hatt tilgang til aviser eller tidskrift frå perioden. Hovudkjelda er utan tvil Kronika světové války.

Ingen spor

Adressebøkene frå Praha viser ingen Wendler som kan knytast til humlehandel. Det budde faktisk svært få med etternamn Wendler i den tsjekkiske hovudstaden før 1. verdskrigen. Den mest kjende Wendler var Antonín som eigde ein fabrikk som laga gjerde og portar.

Linkar

Sitat
[1.14.5] Telegram, který odeslal, byl velice úsečný, obchodní: „Nynější adresa vaší choti je...“ Následovala adresa bytu nadporučíka Lukáše. Tak se stalo, že byla paní Katy velice nepříjemně překvapena, když se vhrnul do dveří obchodník s chmelem. Vypadal velice rozšafně a starostlivě, když paní Katy, neztrácejíc v tom okamžiku rozvahy, představila oba pány: „Můj muž - pan nadporučík Lukáš.“ Na nic jiného nevzpomněla. „Račte se posadit, pane Wendler,“ vybídl přívětivě nadporučík Lukáš, vytahuje z kapsy pouzdro s cigaretami, „není libo?“
Hali Beyen flag
*1874 Milas - †2.4.1948 Milas
Wikipedia entr Google søk Švejk-muzeum
mentese.jpg

Halil Bey i Berlin

halil.png

Pester Lloyd, 29.3.1915

haliali.png

Světová válka slovem i obrazem

halil2.jpg

Das interessante Blatt, 2.12.1915

halil1.png

Dagbladet, 27.10.1915

Hali Bey vert nemnd av Lukáš i den omstendeleg utgreiinga hans ovafor Wendler om den positive krigsstoda. Han kunne opplysa gjesten sin om at Hali Bey, formannen i det tyrkiske parlamentet, var komen til Wien saman med Ali Bey.

Bakgrunn

Hali Bey (korrekt Halil Bey, seinare tok han namnet Halil Menteşe) var ein tyrkisk politikar og ein av leiarane i den Ungtyrkiske rørsla, og ein periode formann i den tilknytta Komiteen for Einskap og Framsteg. Han sat som parlamentsmedlem frå 1908 til 1918. Halil Bey var utdanna jurist, mellom anna i Frankrike.

Ein gong før desember 1909 vart han formann i Komiteen, det de-facto regjerande partiet etter den Ungtyrkiske revolusjonen (1908). I februar 1911 tok han nokså motvilleg over posten som innanriksminister. Dette var ein kritisk periode med uro blandt minoritetane i riket og noko av det fyrste han måtte ta tak i var eit albansk opprør. Han prøvde å dempa spenninga ved å tillata den latinske alfabetet i albanske skular. 15.mai 1912 vart han president i Underhuset i det tyrkiske parlamentet (attvald 13.mai 1914), frå 24.oktober 1915 utanriksminister, og frå 1917 justisminister. Han heldt heile tida på stillinga som president i underhuset.

I fylgje den amerikanske ambassadøren Henry Morgenthau var Halil ueinig i folkemordet på armenarane i 1915, men forsvara det likevel offentleg. I eit intervju med Berliner Tageblatt i 1915 uttala han at "armenarane er svikarar, me må bli ferdige med dei". Han var politisk aktiv òg i den nye tyrkiske republikken som oppstod etter det Osmanske riket sitt samanbrot.

Reisa til Wien

I mars 1915 la han ut på ei reise til hovudstader på Balkan og i Mellomeuropa. På reisa si vitja Halil Bey Sofia (14. mars), Bucureşti (15. mars), Budapest (16. mars), Wien (18. mars), Berlin (frå 19. mars), og på ny i Wien (28. mars). Hovudmålet for reisa var å knyta personlege kontaktar med leiande utanrikspolitikarar, spesielt i Berlin der han oppheldt seg over lengre tid.

Sitat frå tidskrift

Det er opphaldet i Wien 28.mars 1915 som vert fletta direkte inn i romanen. Alt tyder på at forfattaren henta sitatet om Hali Bey og Ali Bey og ankomsten deira i Wien direkte frå Světová válka slovem i obrazem (sjå Kronika světové války). På side 506 i dette verket finn ein akkurat same ordlyden som i romanen, inkludert feilstavinga av Halil (i "Kronika" og i romanen er han "Hali"). Same sitatet finn ein òg i Rozkvět 10.april og i Národní politika 4.april. I dei to siste publikasjonane finn ein rettnok ein litt anna ordlyd og Halil er dessutan korrekt stava.

Ambassador Morgenthau's Story, Henry Morgenthau, 1919

Soon after this interview Saïd Halim ceased to be Minister for Foreign Affairs; his successor was Halil Bey, who for several years had been Speaker of the Turkish Parliament. Halil was a very different type of man. He was much more tactful, much more intelligent, and much more influential in Turkish affairs. He was also a smooth and oily conversationalist, good natured and fat, and by no means so lost to all decent sentiments as most Turkish politicians of the time. It was generally reported that Halil did not approve the Armenian proceedings, yet his official position compelled him to accept them and even, as I now discovered, to defend them. Soon after obtaining his Cabinet post, Halil called upon me and made a somewhat rambling explanation of the Armenian atrocities. I had already had experiences with several official attitudes toward the persecutions; Talaat had been bloodthirsty and ferocious, Enver subtly calculating, while the Grand Vizier had been testy. Halil now regarded the elimination of this race with the utmost good humour. Not a single aspect of the proceeding, not even the unkindest things I could say concerning it, disturbed his equanimity in the least. He began by admitting that nothing could palliate these massacres, but, he added that, in order to understand them, there were certain facts that I should keep in mind.

Linkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur, Petr Novák

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně.

Skrivst òg:Hali bej Hašek

Ali Beyen flag
Google søk Švejk-muzeum
emirali.jpg

EMIR ALI PASHA
Vice President of the Turkish Parliament, Who Was Sent to Berlin to Take Back to Turkey Mohammedan Prisoners Captured from the Allies.
(Photo from Press Illustrating Co.)

The New York Times Current History, March 1915

alibej1.png

Pilsner Tagblatt, 29.3.1915

alibej2.png

Wiener Zeitung, 30.3.1915

alibej.png

Rozkvět 10.4.1915

Ali Bey vert nemnd av når han ovafor Wendler omtalar Tyrkias rolle i krigen. Han kunne opplysa gjesten sin om at tyrkarane klarar seg godt og at Ali Bey og Hali Bey var komne til Wien.

Bakgrunn

Ali Bey viser utan tvil til Emir Ali Paşa. Forfattaren brukar rettnok tittelen "bej" men dette er eit feilsitat som førekom i enkelte tsjekkiske publikasjonar, mellom anna Národní politika, Rozkvět og Kronika světové války.

Emir Ali Paşa var son til den algirske nasjonalhelten Abd El-Kader El Djezairi, som frå 1855 budde i Damaskus. Emir Ali var frå mai 1914 medlem av Underhuset i det tyrkiske parlamentet og samstundes fyrste visepresident i forsamlinga.

I midten av mars 1915 reiste han til Berlin for å forhandla om britiske og franske muslimske krigsfangar om overføring av desse til det Osmanske riket, og om bruken av dei i krigen mot dei allierte. På vegen tilbake stoppa han i Wien. Opphaldet her varde frå 28. til 30.mars 1915 og han budde på Hotel Bristol. Han reiste til Wien frå Berlin saman med Halil Bey (sjå Hali Bey). Frå Wien drog han direkte tilbake til Konstantinopel.

Sitat frå pressa

Sitatet i Národní politika, Rozkvět og Kronika světové války er så å sei ordrett likt med setninga i romanen og fleire andre setningar frå same sidene dukkar opp i samtalen med Wendler. Det er dette korte oppslaget om besøket i Wien som seks år seinare nesten ordrett fann vegen inn i ein verdskjend roman. Dei feilaktige sitata i den tsjekkiske pressa som forfattaren brukte har gjort det svært vanskelege å identifisera Emir Ali, men ei samanlikning men tilsvarande sitat frå pressa i Wien ryddar tvilen unna.

Hans-Peter Laqueur

Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılabı Tarihi, vol 3, part 3 (Türk Tarih Kurumu yayınları, VIII. dizi, sayı 14, Ankara 1991 [last reprint]) p. 422 states that Emir Ali Paşa, deputy chairman of the Meclis-i Mebusan, was the eldest son of Abd el-Kader. The author, historian, born 1881, was an „eye-witness“, he was in his adult life when Emir Ali was elected in 1914, and his account seems reliable enough for me to say that Emir Ali must have been the son of Abd el-Kader.

Linkar

Kjelde: Petr Novák, Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně.

Skrivst òg:Ali bej Hašek

Marschall Liman von Sanders, Otto Viktor Karlen flag
*17.2.1855 Stolp (Słupsk) - †22.8.1929 München
Wikipedia deennotr Google søk Švejk-muzeum
sanders3.png

Middagsavisen, 6.4.1915

liman1.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 506

sanders2.png

Venkov, 25.8.1929

Liman har i fylgje Lukáš vorte utmennd til øvstkommanderande for den tyrkiske hæren ved Dardanellene. Dette var i samatalen med Wendler om krigsstoda. Lukáš kan òg opplysa om at Liman hadde rang som marskalk.

Bakgrunn

Liman var ein tysk kavallerigeneral og tyrkisk marskalk, mest kjend for si rolle som rådgivar og militær leiar i Tyrkia. Særleg var Liman delaktig i å stogga den britisk-franske ekspedisjonsstyrken under slaget ved Dardanellene.

I 1913 fekk Liman oppgåva med å omorganisera den tyrkiske hæren etter dei katastrofale nederlaga under Balkankrigane i 1912 og 1913. Han var fyrst korpskommandant i Konstantinopel, men 24.mars 1915 vart han utnemnd til øvstkommanderande for den nyoppretta tyrkiske 5. armee og det er denne nyhenda som direkte dukkar opp i romanen gjennom orda til Lukáš.

Mot slutten av krigen var han øvstkommanderande for Asia-korpset, og etter krigen vart han arrestert av britane, skulda for krigsbrotsverk mot armenarar og grekarar, men vart grunna mangel på bevis sett fri. Liman drog tilbake til Tyskland i 1919 og slo seg ned i München der han budde resten av livet.

Tidsforskyving

Tidspunktet for utnemninga som Lukáš nemner stemmer ikkje med historiske fakta. Truleg brukte Jaroslav Hašek skrevne kjelder (krigskalenderar og aviser) frå 1915 då han sette saman denne delen av handlinga, men "flytta" hendingane til seint i 1914. Setningen som Lukáš brukar er på bokstaven lik den som kom på trykk i Národní politika 4.april 1915 og dessutan i Kronika světové války.

Liknande tidsforskyvingar førekjem òg andre stader i romanen. Sjå Siedliska.

Hans-Peter Laqueur

When explaining the war situation to Mr. Wendler (December 20th, 1914), Lukasch mentions that Field Marshall Liman von Sanders has been made commander in chief of the Turkish Army at the Dardanelles: Otto Liman von Sanders was a Prussian General, and Ottoman Marshall, he was made CiC of the Ottoman 5th army (Dardanelles) March 24th, 1915 (cf. Liman von Sanders, Fünf Jahre Türkei, Berlin 1920, p. 77).

Linkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“
Goltz Paşa, Colmar von deren flag
*12.8.1843 Adlig Biekenfeld (Labiau) - †19.4.1916 Bagdad
Wikipedia deennotr Google søk Švejk-muzeum
goltz.jpg

Das interessante Blatt, 13.9.1914

goltz.png

Světová válka 1914-1915 slovem i obrazem, s. 506

goltz1.png

Pester Lloyd, 22.4.1916

Goltz Paşa har i fylgje Lukáš kome til Berlin frå Konstantinopel. Dette beroligar han i alle fall Wendler med når han legg ut om krigstoda.

Bakgrunn

Goltz Paşa var ein tysk general, militærhistorikar og forfattar. Han deltok i den fransk-tyske krigen i 1870-71, og stod frå 1883 for reorganiseringa av dei tyrkiske stridskreftene. Han vende tilbake til Tyskland i 1895 og hadde fleire høge embete, mellom anna som korps-sjef og inspektør. Etter utbrotet av verdskrigen verdskrigen vart den no pensjonerte generalen militærguvernør i det okkuperte Belgia, frå desember 1914 på ny rådgjevar for Tyrkia.

Reisa som Lukáš viser til fann faktisk stad: Goltz kom fram til Berlin frå Konstantinopel 29.mars 1915. Setningen om Goltz er ein ordrett kopi frå Kronika světové války i 1915 og Národní politika 4.april 1915. Dette er ein av dei mange detaljane frå samtalen mellom humlehandlaren og offiseren som er henta frå same kjelda.

Hans-Peter Laqueur

Goltz died in Baghdad 1916 of typhus and was buried there immediately, as the transport of a body died from an infectious disease was prohibited. After a couple of months(?, still in 1916) a solution was found and his coffin was transferred to Istanbul and re-buried in the German military cemetery at Tarabya, in the grounds of the German Embassy's summer residence. In 1918 the Kaiser visited the grave there. It had been planned to move the coffin to Germany after the war, but this did not happen and his grave is still there.

Linkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Goltz paša Hašek

Enver Paşaen flag
*22.11.1881 Istanbul - †4.8.1922 Baldusjan (Tadjikistan)
Wikipedia czdeennotr Google søk Švejk-muzeum
vyznam.png

Národní politika, 4.4.1915

Enver Paşa vert saman med andre tyrkiske politikarar og offiserar ramsa opp av Lukáš når han fortel Wendler om kor god den tyrkiske krigsinnsatsen er. Det kjem fram at Enver har vorte dekorert av keisaren.

Bakgrunn

Enver Paşa (İsmail Enver) var ein tyrkisk politikar og general. Han var krigsminister under 1.verdenskrig, og av mange rekna som ein de facto diktator. Nokon stor militær leiar var han ikkje, krigføringa mot Russland var ei katastrofe. Han vert rekna som den hovudansvarlege for massedrapa på armenarane i 1915, han skulda dei for å vera femtekolonnistar. Ved krigslutt flykta han til Tyskland og seinare til Tadsjikistan der han fall i kampen mot den Raude Arme.

Linkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Enver Paša cz Enver Pascha de Enver Paşa tr

Usedom Paşa, Guido vonen flag
*2.10.1854 Quanditten (Sinjavino) - †24.2.1925 Schwerin
Google søk Švejk-muzeum
medalje300315.jpg

Národní Politika 1.4.1915

vyznam.png

Národní politika, 4.4.1915

Usedom Paşa vert nemnd når Lukáš prøver å overtyda Wendler om den krigs-stoda. Han kan opplysa om at vise-admiral Usedom Pasja var vorte dekorert av keisaren vår.

Bakgrunn

Usedom Paşa var ein tysk vise-admiral som frå august 1914 leia spesialkommandoen til den tyske marina i Tyrkia (Sonderkommando Kaiserliche Marine Türkei). Han leia dei tyrkiske styrkane i slaget ved Dardanellene og fekk ein stor del av æra for at dei allierte invasjonsstyrkane vart slegne tilbake. 30.mars 1915 vart han dekorert med Militære Fortenestekrossen fyrste klasse av Franz Joseph I., sjå presseklippa under.

Linkar

Sitat
[1.14.5] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Usedom paša Hašek

Cevat Paşaen flag
*14.9.1870 Istanbul - †13.3.1938 Istanbul
Wikipedia entr Google søk Švejk-muzeum
cevat.jpg

Das interessante Blatt, 9.9.1915

vyznam.png

Národní politika, 4.4.1915

Cevat Paşa var i fylgje Lukáš ein tyrkisk general som hadde vorte dekorert av vår keisar.

Bakgrunn

Cevat Paşa (Cevat Çobanlı) var ein tyrkisk general og førar for Gallipoli-festninga som utmerka seg under slaget ved Dardanellene 18.mars 1915. Mot slutten av månaden vart han dekorert med Militärverdienstkreuz 2. klasse av keisar Franz Joseph I. Han vart og gjeven tilnamnet Helt av 18. mars. Cevat fekk tittelen Paşa etter sigeren, vart ynkst til lukke av keisar Wilhelm, og det kjem fram av avisklipp at han var utdanna i Tyskland.

Linkar

Kjelde: Hans-Peter Laqueur

Sitat
[1.14] „Turci se drží dobře,“ odpověděl nadporučík, uváděje ho opět ke stolu, „předseda turecké sněmovny Hali bej a Ali bej přijeli do Vídně. Vrchním velitelem turecké armády dardanelské jmenován maršálek Liman šl. Sanders. Goltz paša přijel z Cařihradu do Berlína a naším císařem byli vyznamenáni Enver paša, viceadmirál Usedom paša a generál Dževad paša. Poměrně hodně vyznamenání za tak krátkou dobu.“

Skrivst òg:Dzevad pasha en Dževad paša cz Dschewad pascha de

San Giulianoen flag
*10.12.1852 Catania - †16.10.1914 Roma
Wikipedia it Google søk

San Giuliano vert nemnd av humlehandlar Wendler som tydelegvis ikkje visste at San Giuliano døydde tidlegare på året. Wendler er forarga over at Italia som alliert med Sentralmaktene enno er nøytralt og han lurer på om San Giuliano søv. Samtalen med Lukáš fann stad like før jul i 1914.

Bakgrunn

San Giuliano var ein italiensk politikar som var utanriksminister då krigen braut ut. Han var tilhengar av nøytralitet men var forlengst død då Italia gjekk med i krigen på Ententen si side, 23.mai 1915. Hans eigentlege namn var Antonino Paternò Castello.

Sitat
[1.14.5] Chmel mně ve skladištích hnije, uzávěrky domácí jsou slabé, export rovná se nule, a Italie zachovává neutralitu. Proč Italie obnovovala ještě v roce 1912 s námi trojspolek? Kde je italský ministr zahraničních záležitostí markýz di San Giuliano? Co dělá ten pán? Spí nebo co? Víte, jaký jsem měl do vojny roční obrat a jaký mám dnes?

Skrivst òg:Markýz di San Giuliano cz Count San Giuliano en Marchese di San Giuliano it

Blahníken flag
Google søk

Blahník var hundehandlar og Švejk sin medsamansvorne i forsøket å skaffa Lukáš ein hund, han stod fysisk for tjuveriet av stall-pinscheren Fox i [I.15]. Den tvilsame dåden vart planlagd i ei lita kneip ved Zamecké schody i Malá Strana.

Bakgrunn

har nok ein modell frå det verkelege liv, og etter soga å døma arbeidde han ved kennelen til Svět Zvířat på Klamovka.

Sitat
[1.14.6] „Je to opravdu stájový pinč? Můj obrlajtnant jinýho nechce.“ „Fešák stájovej pinč. Pepř a sůl, dovopravdy čistokrevnej, jako že ty jseš Švejk a já Blahník. Mně jde vo to, co žere, to mu dám a přivedu ti ho.“
Puntíken flag
Google søk

Puntík var ein svart spisshund frå Klamovka, nemnd i dialogen mellom Švejk og Blahník då dei planla hundetjuveriet. Puntík betyr 'Flekk'.

Sitat
[1.14.6] Tak jsem musel koupit kotletu. Dal jsem mu ji očichat a běžím, pes za mnou. Paní křičela: ,Puntíku, Puntíku,’ ale kdepak milej Puntík. Za kotletou běžel až za roh, tam jsem mu dal řetízek na krk a druhej den už byl v psinci nad Klamovkou.
Foxen flag
Google søk Švejk-muzeum
fox_inserat.png

Prager Tagblatt, 31.3.1915

Fox var stallpinsjeren som vart stolen av Blahník og Švejk for så å bli gjeven til Lukáš. Han vart omdøypt til Max då han fekk ny eigar og si nye imponerande stamtavle. Fox vert fyrst nemnd når Švejk innsmigrande spør ut tenestejenta som går tur med huden om kva matvanar dyret har.

Bakgrunn

Hundehistoriene har som det meste i Švejk heilt klåre koblingar til forfattaren sit eige liv og erfaringar. Jaroslav Hašek dreiv ei kort stund i 1910-11 sitt eige "kynologiske institutt" ved Víla Svět ZvíratKlamovka. Akkurat som Švejk forfalska han stamtavler.

Den 31.mars 1915 vart det i Prager Tagblatt trykt ei kort etterlysing etter ein stolen hund som har påfallande likheiter med hundehistoria i romanen. Opplysningar vart bedd gitt mot ei 30 kroner finnarløn til Hotel Svarte HestNa Přikopě. Dette var akkurat gata der oberst Kraus fann att den stolne kjæledeggen sin.

Me veit at Jaroslav Hašek brukte avis-notat frå akkurat denne tidsperioden då han skreiv dette kapittelet. Ei rekkje sitat frå desse avisene er nesten ordrett attgjevne i romanen, spesielt i samtalen mellom Wendler og Lukáš. Sjå Kronika světové války for meir om dette temaet.

Ivan Štern, Český rozhlas

Z románu víme, že plukovník inzeroval v obou v Praze německy vycházejících listech. V Bohemii a v Prager Tagblattu. A vskutku: Z vydání Prager Tagblattu z 31. března 1915 se na nás obrací zoufalé inzerentovo volání: „Pes, stájový pinč, hrubosrstý, byl odcizen. Odměna 30 K tomu, kdo o něm poskytne zprávu do hotelu „Černý oř“, Praha, Příkopy.“

Linkar

Sitat
[1.14.6] „Tak to je tedy váš pejsek,“ přerušil ji Švejk, „to je škoda, že můj obrlajtnant nemůže žádnýho psa vystát, já mám velice rád psy.“ Odmlčel se a náhle vyrazil: „Každej pes ale taky všechno nežere.“ „Náš Fox si strašně vybírá, jeden čas nechtěl vůbec jíst maso, až teď opět.“ „A co žere nejradši?“„Játra, vařená játra.“
Pejcharen flag
Google søk

Pejchar var ein slaktar frå Protivín, omtala når Švejk innsmigrar seg hjå tenestejenta som luftar hunden som snart skal bli stolen. Švejk kan opplysa om at han er bror til Pejchar.

Sitat
[1.14.6] „Tak jsme nedaleko od sebe,“ odpověděl Švejk, „já jsem z Protivína.“ Tato znalost místopisu českého jihu, nabytá kdysi při manévrech v tom kraji, naplnila srdce dívky krajanským teplem. „Tak znáte v Protivíně na náměstí řezníka Pejchara?“
Jarešen flag
Google søk

Jareš vert omtala når Švejk laug på seg at han var son til ein Jareš i Ražice, då han snakka med tenestejenta til oberst Kraus.

Bakgrunn

(Antonín) var bestefar til forfattaren. Sjå Jareš.

Sitat
[1.14.6] „Toho tam mají u nás všichni rádi,“ řekl Švejk, „von je moc hodnej, úslužnej, má dobrý maso a dává dobrou váhu.“ „Nejste vy Jarešův?“ otázala se dívka, začínajíc sympatisovat s neznámým vojáčkem. „Jsem.“ „A kterýho Jareše, toho z Krče u Protivína, nebo z Ražic?“ „Z Ražic.“
Vydraen flag
Google søk

Vydra var ein fabrikkeigar som hadde vorte fråstolen ein St.Bernhards-hund, noko som kom fram i samtalen mellom Blahník og Švejk i samband med hundetjuveriet.

Sitat
[1.14.6] „Pohostím ho hovězíma,“ rozhodl se Blahník, „na ty jsem už dostal bernardýna továrníka Vydry, náramně věrný zvíře. Zejtra ti psa přivedu v pořádku.“
Fuchsen flag
Google søk

Fuchs eigde ein papirhandel der Blahník kjøpte eit blankt stamtavle-formular som Švejk kunne fylla ut.

Sitat
[1.14.6] Pak jsem ho, když se nažral, uvázal na řetízek a táh jsem ho přes Václavské náměstí na Vinohrady, až do Vršovic. Po cestě mně vyváděl pravé divy. Když jsem přecházel elektriku, lehl si a nechtěl se hnout. Snad se chtěl dát přeject. Přines jsem s sebou taky čistý rodokmen, kterej jsem koupil u papírníka Fuchse. Ty umíš padělat rodokmeny, Švejku.
von Bülowen flag
Google søk

Bülow var namnet på ein kennel i Leipzig (og sikkert eigaren av den) der Max ifylgje stamtavla skulle koma frå. Det er uvisst om denne har eksistert eller er oppdikta.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
von Kahlsberg, Arnheimen flag
Google søk

Kahlsberg var ein hund; den fiktive faren til Max med fyrste-premie frå stallpinscher-utstillinga i Berlin i 1912.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
von Trautensdorf, Emmaen flag
Google søk

Trautensdorf var ein hund; den den fiktive mora til Max og hadde gullmedalje frå Nürnberg-selskapet for oppdrett av reinrasa hundar.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
von Busenthal, Siegfrieden flag
Google søk

Busenthal var ein hund; den den fiktive morfaren til Max, ein pinsjer.

Sitat
[1.14.6] „To musí bejt tvou rukou napsaný. Napiš, že pochází z Lipska, z psince von Bülow. Otec Arnheim von Kahlsberg, matka Emma von Trautensdorf, po otci Siegfried von Busenthal. Otec obdržel první cenu na berlínský výstavě stájových pinčů v roce 1912. Matka vyznamenána zlatou medalií norimberskýho spolku pro chov ušlechtilých psů. Jak myslíš, že je starej?“
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

14. Švejk som oppassar hos løytnant Lukáš


© 2009 - 2018 Jomar Hønsi Sist oppdatert: 12/10-2018