Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Personar

Romanen på nettŠvejk museumLiterární ArchivReisedagbokBlogFacebookKontakt

Franz Ferdinand og Sophie ved avreisa frå rådhuset i Sarajevo, 5 minutt før attentatet 28.juni 1914.

Den gode soldaten Švejk er ein roman med eit uvanleg rikt persongalleri. I tillegg til dei mange som deltek direkte i handlinga, vert eit stort tal fiktive og reelle personar (og dyr) nemnde, enten i anekdotane til Švejk, direkte av forfattaren eller indirekte gjennom ord og uttrykk.

Denne sida inneheld ei oversikt over alle som er omtala i boka, frå Napoléon i innleinga til kaptein Ságner i dei siste linjene av den ufullførde del fire. Lista er sortert etter når personen fyrst blir nemnd. Kapitteloverskriftene er fritt omsette til nynorsk av utgjevarane av denne vev-sida. I januar 2014 manglar enno 20 omtalar.

  • Sitata er frå Jaroslav Šerák sin online-versjon av romanen og har linkar til det relevante kapittelet
  • Verktøylinjene har linkar for direkte oppslag i Wikipedia, Google søk og Švejk online.

Enkelte namn manglar i Odd Bang-Hansen si norske oversetjing av Švejk (som er forkorta). Dette gjeld til dømes heile innleiinga. Tsjekkiske namn er i den norske utgåva skrivne utan aksentar og i nokre høve fornorska.

Personnamna har farge etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: Doktor Grünstein som tek direkte del i handlinga, Heinrich Heine som historisk person, og Ferdinand Kokoška som oppdikta person, nemnd i dialogar eller anekdotar. Merk at ei rekkje tilsynelatande fiktive personar faktisk har klårt gjenkjennelege førebilete frå det verkelege liv. Sjå m.a. Lukáš og Wenzl.

>> Den gode soldat Švejk liste over folk som er omtala i romanen (585) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
>> III. Det ærerike samanbrotet
Index Back Forward III. Det ærerike samanbrotet Hovudpersonen

1. Gjennom Ungarn

Oberfeldkurat Iblen flag
Google søk

Ibl var overfeltpresten som heldt feltmesse for tre marsjbataljonar i Királyhida før avreisa til fronten. Ein av desse skulle til Russland og to til Serbia. Švejk er uvanleg lite diplomatisk i omtalen av feltmessa som han gjengir på toget. Feltmessa vert omtala som idioti i kvadrat etter den svulstige seansen som vert bygd opp rundt ein samtale mellom den såra soldaten Hrt og feltmarskalk Radetzky frå slaget ved Custoza. Samtalen er i fylgje forfattaren henta frå ein militærkalender og dette stemmer. Den er nesten ein ordrett kopi av Der Soldatenfreundkalender 1915, side 78 og 79. Det kjem òg fram at Ibl hadde reist vidare til Wien for å halda same feltmessa der.

Bakgrunn

Feldkurat Jan Evangelista Eybl synest berre å ha lånt namnet sitt til Oberfeldkurat Ibl. Ettersom han berre var Feldkurat in der Reserve og oppheldt seg ved fronten den tida Jaroslav Hašek var i Királyhida, kan romanfiguren gjerne ha vore inspirert av ein anna person, ein verkeleg Oberfeldkurat. Ein må rekna med at aktive feltprestar av høgare rang heller oppheldt seg ved garnisonane enn ved fronten. Eybl sjølv sa på sine eldre dagar at han aldri heldt ei slik messe. At to marsjbataljonar drog til Serbia på denne tida Švejk var i Királyhida er usannsynleg ettersom K.u.k. Heer våren og sommaren 1915 ikkje hadde troppar på serbisk jord og kampane der praktisk talt slutta før jul i 1914.

Kjelde: Milan Hodik, Jan Evangelista Eybl

Sitat
[3.1] „Milí vojáci,“ řečnil vrchní polní kurát Ibl, „tak tedy si myslete, že je rok osmačtyřicátý a že vítězstvím skončila bitva u Custozzy, kde po desetihodinovém úporném boji musil italský král Albert přenechati krvavé bojiště našemu otci vojínů, maršálkovi Radeckému, jenž v 84. roce svého života dobyl tak skvělého vítězství.
Re Carlo Albertoen flag
*2.10.1798 Torino - †28.7.1849 Porto
Wikipedia deenitno Google søk

Carlo Alberto er nemnd av overfeltprest Ibl i feltmessa han held før marsjbataljonen si avreise frå Királyhida.

Bakgrunn

Carlo Alberto var konge av Piemonte frå 1831 til 1849 og Radetzky sin motstandar i slaget ved Custoza i 1848.

Sitat
[3.1] „Milí vojáci,“ řečnil vrchní polní kurát Ibl, „tak tedy si myslete, že je rok osmačtyřicátý a že vítězstvím skončila bitva u Custozzy, kde po desetihodinovém úporném boji musil italský král Albert přenechati krvavé bojiště našemu otci vojínů, maršálkovi Radeckému, jenž v 84. roce svého života dobyl tak skvělého vítězství.
Praporečník Hrten flag
Google søk

Hrt var ein fanejunker som inngår i feltmessa til Ibl, ein dødeleg såra helt i slaget ved Custoza. Han hadde delteke i slag så tidleg som Napoleonskrigane, ved Aspern og Leipzig. Forfattaren opplysar om at preika høyrdest ut som den var teken ut frå ein militærkalender. Švejk er her uvanleg rett fram i sine meiningar, han omtalar messa som "idioti i andre".

Bakgrunn

Hrt og soga hans er akkurat som forfattaren opplyser. Den er nesten ein ordrett kopi av Der Soldatenfreundkalender 1915, side 78 og 79. Her er rettnok helten kalla (Fahnenführer Veit, tsj. Vít, ein av fleire mindre uovereinstemmelsar. Ein lyt gå ut frå at forfattaren hadde den tsjekkiske utgåva tilgjengeleg då han "skreiv" Ibl sin tale. Kalendaren vart utgjeven på fleire av språka i Austerrike-Ungarn.

Sitat
[3.1] S roztříštěnými údy na poli cti pociťoval zraněný praporečník Hrt, jak na něho hledí maršálek Radecký. Hodný zraněný praporečník ještě svíral v tuhnoucí pravici zlatou medalii v křečovitém nadšení.
Erzherzog Joseph Ferdinanden flag
*24.5.1872 Salzburg - †25.8.1942 Wien
Wikipedia czdeennoru Google søk

Joseph Ferdinand er nemnd i samband med omtale på toget om at to bataljonar frå det Praha-baserte IR28 gjekk over til russarane ved Dukla 3. april 1915 til tonane av regimentsensemblet. Regimentet vart oppløyst etter ordre frå Joseph Ferdinand, ein ordre forfattaren siteter.

Bakgrunn

Joseph Ferdinand var ein erkehertug av huset Habsburg (Toskana-greina) og militær leiar. I 1915 var han øvstkommanderande for den 4. armé på austfronten. Etter dei katastrofale nederlaga ved Brusilov-offensiven i 1916 vart han avløyst. Då krigen var slutt heldt han fram å bu i Austerrike men måtte sei frå seg adelstittelen. Etter nazistane sin innmarsj i 1938 vart han arrestert og sat ei tid i Dachau, men vart sett fri etter personleg initiativ av Hermann Göring.

Episoden med IR28 fann faktisk stad men ikkje slik forfattaren og tallause andre kjelder har hevda. Regimentet vart gjenoppretta seinare same året etter at undersøkingar konkluderte med at den påståtte massedeserteringa var langt mindre alvorleg enn fyrst trudd. Nyare forskning påviser at historia om desertering oppstod grunna kommunikasjons-problem og at det seinare har vore politiske motiv for å halda myten ved like.

Richard Lein

Eine genaue Analyse der im Wiener Kriegsarchiv aufliegenden Akten und Dokumente zeigt jedoch, dass vom militärischen Standpunkt aus diese Vorwürfe in keinster Weise zu rechtfertigen sind. So besetzte etwa das IR 28 im April 1915, personell wie materiell fast völlig ausgeblutet, einen fast unhaltbaren Frontabschnitt und wurde schließlich im Zuge eines Angriffs überlegener Russischer Kräfte eingekreist und aufgerieben. Kommunikationsfehler innerhalb der Befehlsstellen der k.u.k. Armee führten letztlich dazu, dass dem österreichisch-ungarischen Kriegsministerium von einer Desertion des Verbands berichtet wurde, welches daraufhin die sofortige Auflösung des IR 28 verfügte. Der tapfere Einsatz des IX. Marschbataillons des Regiments an der Italienfront sowie ein über zwei Jahre andauerndes Gerichtsverfahren, in dem die Unschuld der Offiziere und Soldaten eindeutig festgestellt wurden, führten letztlich zur Wiederaufstellung des Verbands im Dezember 1915. Aus unerfindlichen Gründen wurde die Rehabilitierung des IR 28 jedoch nie öffentlich kundgemacht, sodass sowohl in der Historiografie als auch im nationalen Gedächtnis zumeist nur die Auflösung des Regiments wegen „Hochverrats und Feigheit vor dem Feinde“ übrig blieb.

Linkar

Sitat
[3.1] Potom Švejk počal mluvit o známých rozkazech, které jim byly přečteny před vstoupením do vlaku. Jeden byl armádní rozkaz podepsaný Františkem Josefem a druhý byl rozkaz arcivévody Josefa Ferdinanda, vrchního velitele východní armády a skupiny, kteréž oba týkaly se událostí na Dukelském průsmyku dne 3. dubna 1915, kdy přešly dva bataliony 28. pluku i s důstojníky k Rusům za zvuků plukovní kapely.
Chodounský, Antonínen flag
Google søk

Chodounský er ein telefonist som det 11. marsjkompani vert tildelt ved avreisa frå Királyhida. Han vert med heilt til slutt, og er mykje involvert i forteljinga under togreisa fram til Sanok der han deler stabsvogna med Švejk, Marek, Vaněk, Jurajda og Baloun. Det kjem fram at han har vore ved fronten i Serbia, han nemner spesifikt at dei stoppa i Osijek på vegen dit. I ein samtale mellom Vaněk og Marek i Budapest vert det antyda at Chodounský kan vera angivar. Førenamnet hans "Tonouš" (kortform av Antonín) vert avslørt i Liskowiec når han skriv brev til kona.

Sitat
[3.1] Na druhé straně vagonu proti Vaňkovi seděl kuchař okultista z důstojnické mináže a cosi psal. Za ním seděli sluha nadporučíka Lukáše vousatý obr Baloun a telefonista přidělený k 11. marškumpačce, Chodounský. Baloun přežvykoval kus komisárku a vykládal uděšeně telefonistovi Chodounskému, že za to nemůže, když v té tlačenici při nastupování do vlaku nemohl se dostat do štábního vagonu ku svému nadporučíkovi.
Korporal Matějkaen flag
Google søk

Matějka var ein kaprál som foråt seg på veg mot fronten i Serbia i fylgje Chodounský. Dette var heilt i starten av krigen då det var overflod av mat og krigsentusiasmen var stor. Alt dette hende på turen gjennom Ungarn nedover til Balkan-fronten ved elva Drina.

Sitat
[3.1] Po všech tratích jsme nic jiného nedělali, než blili z vagonů. Kaprál Matějka v našem vagoně se tak přecpal, že jsme museli dát mu přes břicho prkno a skákat po něm, jako když se šlape zelí, a to mu teprve ulevilo a šlo to z něho horem dolem. Když jsme jeli přes Uhry, tak nám házeli do vagonů na každé stanici pečené slepice.
Oberleutnant Maceken flag
Google søk

Macek var ein tsjekkisk overløytnant som vart drepen i kampane i Bosnia. Det er Chodounský som fortel om dette på toget før Moson og legg til at Macek snakka berre tysk.

Sitat
[3.1] Přijel z druhého konce batalionskomandant a svolal všechny na poradu, a potom přišel náš obrlajtnant Macek, Čech jako poleno, ale mluvil jen německy, a povídá, bledý jako křída, že se dál nemůže ject, trať že je vyhozena do povětří v noci, Srbové že se dostali přes řeku a jsou nyní na levém křídle.
Jurajdová, Helenaen flag
Google søk

Jurajdová var kona til den okkultistiske kokken Jurajda som no ga ut eit teosofisk magasin. Ho vert nemnd når mannen skriv brev til ho, finurleg sett saman for å koma gjennom sensuren. Jurajda brukar namnet Helenka, diminutivform av Helena.

Sitat
[3.1] Věř mně, drahá Helenko, že se opravdu snažím co nejvíce zpříjemnit našim pánům důstojníkům jich starosti a námahy. Byl jsem od pluku přeložen k maršbatalionu, což bylo mým nejvroucnějším přáním, abych mohl, byt’ i ze skromných prostředků, důstojnickou polní kuchyni na frontě uvésti v nejlepší koleje.
Herolden flag
Google søk

Herold var ein universitetsprofessor som Švejk hadde spela mariáš (mariáge) med på U Valšů før krigen (nemnd i anekdote).

Sitat
[3.1] Já konečně povídám: ,Pane Herolde, jsou tak laskav, hrajou durcha a neblbnou.’ Ale von se na mne utrh, že může hrát, co chce, abychom drželi hubu, von že má universitu. Ale to mu přišlo draze. Hostinský byl známej, číšnice byla s námi až moc důvěrná, tak jsme to tý patrole všechno vysvětlili, že je všechno v pořádku.
Dektektiv Chodounskýen flag
Google søk

Chodounský var, i den lange anekdota om Stendler, eigar av detektivbyrået der Stendler var tilsett.

Bakgrunn

Chodounský var òg i det verkeleg liv eigar av eit detektivbyrå i Praha. Firmaet hans er oppførst i adresse-boka for 1910. I anekdota er han berre omtala med etternamnet.

Linkar

Sitat
[3.1] „Není ten Chodounský, co má soukromej detektivní ústav s tím vokem jako trojice boží, váš příbuznej?“ otázal se nevinně Švejk. „Já mám moc rád soukromý detektivy. Já jsem taky jednou sloužil před léty na vojně s jedním soukromýrn detektivem, s nějakým Stendlerem.
Detektiv Stendleren flag
Google søk

Stendler var ein mann Švejk kjende frå fyrstegongstenesta, med hovudskalle forma som ei kjegle, tilsett av detektiven Chodounský. I militæret vart han ille plaga grunna hovudforma si og som detektiv hadde han ei rekkje uhell, noko Švejk illustrerer på sitt ordrike vis i anekdota.

Bakgrunn

har nok vore inspirert av ein reell person ettersom detektivbyrået Chodounský faktisk eksisterte. Kor mykje av det som vert sagt i soga er sant, kan nok heller diskuterast.

Sitat
[3.1] „Není ten Chodounský, co má soukromej detektivní ústav s tím vokem jako trojice boží, váš příbuznej?“ otázal se nevinně Švejk. „Já mám moc rád soukromý detektivy. Já jsem taky jednou sloužil před léty na vojně s jedním soukromýrn detektivem, s nějakým Stendlerem.
Zemeken flag
Google søk

Zemek vart teken in flagrante av detektiv Stendler, med fru Grotová.

Sitat
[3.1] A vona se otočila zády ke mně a bylo vidět na kůži, že má vobtisknutej celej vzorek toho mřížkování z koberce a na páteři jednu přilepenou hilznu z cigarety. »Vodpuste,« povídám, »pane Zemku, já jsem soukromej detektiv Stendler, vod Chodounskýho, a mám ouřední povinnost vás najít in flagranti na základě oznámení vaší paní manželky.
Paní Grotováen flag
Google søk

Grotová vart teken in flagrante delicto av detektiv Stendler, med Herr Zemek.

Sitat
[3.1] »Vodpuste,« povídám, »pane Zemku, já jsem soukromej detektiv Stendler, vod Chodounskýho, a mám ouřední povinnost vás najít in flagranti na základě oznámení vaší paní manželky. Tato dáma, s kterou zde udržujete nedovolený poměr, jest paní Grotová.« Nikdy jsem v životě neviděl takovýho klidnýho občana.
Detektiv Stachen flag
Google søk

Stach arbeidde hjå Chodounský  sin konkurrent Stern og tok Stendler på fersken med Grotová.

Sitat
[3.1] ,A přitom jsem se,’ vyprávěl pan Stendler, ,pomalu začal vodstrojovat, a když už jsem byl vodstrojenej a celej zmámenej a divokej jako jelen v říji, vešel do pokoje můj dobrej známej Stach, taky soukromej detektiv, z našeho konkurenčního ústavu pana Sterna, kam se vobrátil pan Grot o pomoc, co se týká jeho paní, která prý má nějakou známost, a víc neřek než: »Aha, pan Stendler je in flagranti s paní Grotovou, gratuluji.
Sternen flag
Google søk

Stern var arbeidsgivaren til detektiv Stach, og hadde fått i oppdrag av Grot å spionera på kona.

Sitat
[3.1] ,A přitom jsem se,’ vyprávěl pan Stendler, ,pomalu začal vodstrojovat, a když už jsem byl vodstrojenej a celej zmámenej a divokej jako jelen v říji, vešel do pokoje můj dobrej známej Stach, taky soukromej detektiv, z našeho konkurenčního ústavu pana Sterna, kam se vobrátil pan Grot o pomoc, co se týká jeho paní, která prý má nějakou známost, a víc neřek než: »Aha, pan Stendler je in flagranti s paní Grotovou, gratuluji.
Groten flag
Google søk

Grot hadde gitt deketivbyrået Stern i oppdrag å spionara på kona, det praktiske vart utførd av Stach som tok Stendler og fru Grotová med buksene nede.

Sitat
[3.1] ,A přitom jsem se,’ vyprávěl pan Stendler, ,pomalu začal vodstrojovat, a když už jsem byl vodstrojenej a celej zmámenej a divokej jako jelen v říji, vešel do pokoje můj dobrej známej Stach, taky soukromej detektiv, z našeho konkurenčního ústavu pana Sterna, kam se vobrátil pan Grot o pomoc, co se týká jeho paní, která prý má nějakou známost, a víc neřek než: »Aha, pan Stendler je in flagranti s paní Grotovou, gratuluji.
Ganghofer, Ludwigen flag
*7.7.1855 Kaufbeuren - †24.7.1920 Tegernsee
Wikipedia czdeensv Google søk
ganghofer.png

Neue Freie Presse, 5.8.1885

ganghofer1.png

Karnisch-Julische Kriegszeitung, 11.7.1915

Ganghofer blir gjort til ein sentral figur i stabsvogna på toget mellom Moson og Győr. Dette skjer gjennom Die Sünden der Väter, romanen som vert brukt som nøkkel i chiffer-systemet til kaptein Ságner. Problemet er berre at den er i to deler, og offiserane har fått delt ut fyrste i staden for andre del som dei skulle hatt. Det er kadett Biegler som finn ut dette og set Ságner i forlegenheit framfor offisers-kollegane. Korleis det heile gjekk til kjem fram i ein samtale mellom Lukáš og Švejk på stasjonen i Győr.

Forfattaren opplyser at det var ei lita bok, ei novelle i to deler. Boka kom faktisk i to deler men det var ein roman, ikkje ei novelle. Ságner legg òg til at "han skriv ikkje dårleg denne Ganghofer", ei oppfatning som utan tvil avspeglar forfattaren si eiga.

Bakgrunn

Ganghofer var ein bayersk diktar som i si tid var svært populær, og mange av romanane hans er filmatisert. Han var ein av yndlingsdiktarane til Wilhelm II. og personleg ven av keisaren. Die Sünden der Väter (Fedrenes synder) (Adolf Bonz & Comp., Stuttgart, 1886) er ein av Ganghofer sine minst kjende romanar. Den hadde alt vorte gjeven ut som følgjetong i Neue Freie Presse frå 5. august 1885. Forfattaren budde på denne tida i Wien, han var mellom anna dramaturg ved Ringtheater, og dessutan bidrog til eit par aviser.

Det meste av Ganghofer sine populære verk var inspirert av og lagt til dei alpine omgjevnadene i heimtraktene hans, men Die Sünden der Väter er eit unnatak. Handlinga finn stad i mondene storbymiljø, i München og Berlin. Denne romanen framstiller derimot eit miljø som er svært ulikt den bayerske landsbygda som forfattaren vanlegvis skildra.

Krigskorrespondent

Mindre kjendt er det at forfattaren var krigsreporter i 1915 og 1917. Sjølv om han òg til dels bretta ut krigens gru er perspektivet eit anna enn hjå forfattarar som Erich Maria Remarque og Jaroslav Hašek. Som tysk sjåvinist uttrykte han glede over at øydeleggingane ikkje råka hans eige heimland. Han skreiv dessutan propagandadikt og parolar. Han vart alvorleg såra hausten 1915, vart dekorert med Eiserne Kreuz og heldt fram som krigsreporter fram til 1917. Politisk var han av nasjonalistisk og antidemokratisk sinnelag.

Die Front im Osten (link A) beskriv fyrste delen av Gorlice-Tarnów-offensiven som Hašek seinare tok del i. Han omtalar mellom anna gjenerobringa av Przemyśl og eit opphald i Sambor tidleg i juni 1915 der han møtte K.u.k Stabsoffiziere.

Linkar

Sitat
[3.1] Ve štábním vagoně, kde seděli důstojníci pochodového praporu, panovalo ze začátku jízdy podivné ticho. Většina důstojníků byla zahloubána do malé knihy v plátěné vazbě s nadpisem „Die Sünden der Väter. Novelle von Ludwig Ganghofer“ a všichni byli současně zabráni do čtení stránky 161. Hejtman Ságner, batalionní velitel, stál u okna, v ruce držel tutéž knížku, maje ji taktéž otevřenu na stránce 161.
Martaen flag
Google søk
martha1.png

Neue Freie Presse, 7.8.1885

martha.png

Neue Freie Presse, 20.1.1886

Marta var ein figur Die Sünden der Väter av Ganghofer som dukka opp på side 161 i andre bindet av romanen. Av forfattaren vert ho omtala som "ei eller anna Marta".

Bakgrunn

Martha Kronek var ein av hovudpersonane i romanen og skodespelar ved Stadttheater i München. Ho vert introdusert berre få sider inn i romanen og omtala som ung og vakker. Mor hennar er òg med i handlinga.

Linkar

Kjelde: Milan Hodík, Neue Freie Presse

Sitat
[3.1] „Pánové,“ řekl se strašně tajuplným výrazem, „nezapomeňte nikdy na stránku 161!“ Zahloubáni do té stránky, nemohli si z toho ničeho vybrat. Že nějaká Marta, na té stránce, přistoupila k psacímu stolu a vytáhla odtud nějakou roli a uvažovala hlasitě, že obecenstvo musí cítit soustrast s hrdinou role.
Albert, Richarden flag
Google søk
albert.png

Neue Freie Presse, 5.8.1885

albert1.png

Neue Freie Presse, 22.1.1886

Albert er ein figur frå Die Sünden der Väter av Ganghofer, nemnd på side 161 i andre delen, akkurat som Marta. Forfattaren omtalar han som "ein eller anna Albert".

Bakgrunn

Richard Albert hadde hovudrolla i romanen og vert introdusert heilt i starten. I fylgjetongutgåva som kom på trykk i Neue Freie Presse dukkar han opp alt i fyrste delen, datert 5. august 1885. Han bur i Berlin men kjem frå Bayern, akkurat som eg-personen i romanen. Det kjem òg fram at han har godt med pengar.

Linkar

Kjelde: Milan Hodík, Neue Freie Presse

Sitat
[3.1] Potom se ještě objevil na té stránce nějaký Albert, který neustále se snažil mluvit žertovně,což vytrženo z neznámého děje, který před tím předcházel, zdálo se takovou hovadinou, že nadporučík Lukáš překousl vzteky špičku na cigarety.
Bügler von Leutholden flag
Google søk

Bügler var namnet kadett Biegler skrytta av at forfedrane hans brukte.

Sitat
[3.1] Šel dobrovolně na vojnu a vykládal hned při první příležitosti veliteli školy jednoročních dobrovolníků, když se seznamoval s domácími poměry žáků, že jeho předkové se psali původně Büglerové z Leutholdů a že měli v erbu čapí křídlo s rybím ocasem.
Erzherzog Albrechten flag
*3.8.1817 Wien - †18.8.1895 Arco
Wikipedia deenno Google søk
batista.jpg

Leon Battista Alberti

albrecht.jpg

Erherzog Albrecht

Albrecht sitt namn vert mumla av Biegler når han høyrer om chiffrerings-systemet basert på Ganghofer sin roman. Her vert han indirekte omtala gjennom "Erkehertug Albrecht sitt system".

Bakgrunn

Albrecht var ein austerriksk erkehertug av huset Habsburg, feltmarskalk og generalinspektør for Austerrike-Ungarn sin hær. Faren var Karl von Österreich-Teschen som leia dei austerrikske styrkane mot Napoléon ved Aspern i 1809.

Det er likevel svært lite truleg at Albrecht var personen Biegler mumla om. Sjølv om han var ein framståande militær leiar, har det ikkje lukkast å påvisa at han hadde detaljkunnskapar om kryptografi.

Alberti

Sergej Soloukh føresler at det heller kan vera snakk om den italienske filosofen Leon Battista Alberti (1404 - 1472). Han introduserte eit polyalfabetisk kryperings-system, men dette var lenge før Gronveld (sjå Bronckhorst-Gronsveld). Dermed stemmer ikkje kronologien i Biegler si utgreiing, men hypotesa er likevel særs truverdig.

Alberti er eit framståande namn i kryptografi-historia og er ofte omtala som "far til den vestlege kryptografien". Det er difor svært sannsynleg at Biegler (dvs. forfattaren) blandar om namna og at han eigentleg meinte "Alberti sitt system".

Linkar

Kjelde: Sergey Soloukh

Sitat
[3.1]Erzherzogs Albrecht system,“ zamumlal pro sebe snaživý kadet Biegler, „8922 = R, převzatý z methody Gronfelda.“ „Nový systém jest velice jednoduchý,“ zněl vagonem hlas hejtmanův. „Osobně obdržel jsem od pana plukovníka druhou knihu i informace.
van Bronckhorst-Gronsveld, Joost Maximiliaanen flag
*1598 Rimburg - †24.09.1662 Gronsveld
Wikipedia de Google søk

Bronckhorst-Gronsveld sitt namn (indirekte gjennom Gronsveld-metoden) vert mumla av kadett Biegler når han høyrer om chiffrerings-systemet basert på romanen Die Sünden der Väter av Ganghofer.

Bakgrunn

Bronckhorst-Gronsveld var ein nederlandsk greve og bayersk hærførar som skal ha funne opp Gronsveld-metoden for chiffrering eller meir presist: den polyalfabetiske krypteringsmetoden. Oppfinninga skal i fylgje andre kjelder vore gjort av sonen Johann Franz.

Linkar

Sitat
[3.1] „Erzherzogs Albrechtsystem,“ zamumlal pro sebe snaživý kadet Biegler, „8922 = R, převzatý z methody Gronfelda.“ „Nový systém jest velice jednoduchý,“ zněl vagonem hlas hejtmanův. „Osobně obdržel jsem od pana plukovníka druhou knihu i informace.

Skrivst òg:Gronfeld Hašek Jost Maximilian von Gronsfeld de

Leutnant Duben flag
Google søk

Dub var ein tsjekkisk reserve-løytnant og største tosken i heile romanen, mislikt såvel av offiserar som fotfolk. Han vart etter kvart Švejk sin hovudfiende, men var ingen likebyrdig motstandar for den raffinerte soldaten. Dub kom inn i soga då Biegler hadde avslørt fadesen med bøkene til Ganghofer, men vert fyrst introdusert som Švejk sin hovudmotstandar i Budapest, etter at Biegler måtte gje opp den rolla grunna dei utdritne buksene sine.

Dub var skulemeister i det sivile og ihuga monarkist, det siste gjorde han til eit naturleg mål for forfattaren sin forakt. Dub har konflikt etter konflikt med Švejk, som han alle kjem audmjuka ut av. Botnen vert nådd i Sanok der den gode soldat henter han ut frå eit horehus.

Dub er med i soga heilt til slutten og lid det endelege nederlaget når han vert grundig sett på plass av Biegler like før Żółtańce. Ellers kjem det fram at Dub budde i Královská 18 i Smíchov. I siste avsnittet i romanen, på prestegarden i Klimontów, er det Dub som ytrar dei siste linjene i romanen, like idiotisk som vanleg.

Bakgrunn

Forsøk på å identifisera ein prototype for Dub har ikkje gjeve noko eintydig resultat. Det meste av den klassiske litteraturen om Hašek nemner reserveløytnant Emanuél Michálek som vart føreslegen som modell av Jan Morávek alt i 1924. Michálek skal ha brukt same frasa som Dub: "Du kjenner meg ikkje, men...". Han og forfattaren tenestegjorde i same feltkompani i litt over ein månad, og skal ha kome i konflikt. Tilsynelatande er det likevel berre rangen og den vidkjende trugande setningen som knyter romanfiguren til den verkelege reserveløytnanten.

Dr. Robert Dub
dubwenzel.jpg

Regimentsarzt Dr. Dub, Oberstleunant Wenzel. Wołkowyje, 1.11.1915. KA - Bestand Rudolf Kiesswetter. © ÖStA.

dubr0.png

Schematismus der k.k. Landwehr …, 1913

dubr1.png

Verordnungsblatt für das k. u. k. Heer, 1917

Den einaste Dub ein veit gjorde teneste i IR91 var Robert Dub som frå hausten 1915 var regimentsdoktor. I fylgje fleire intervju med Jan Evangelista Eybl på 1960-talet var Hašek ofte hjå han for å bli sjukmeld. I fylgje Eybl var Dub jøde frå Berlin (ein anna stad vert det sagt Wien) med røter i Čáslav, var gift med ei jødisk kvinne, og vart seinare overførd til eit sjukehus i Ljubljana. Før krigen skal Dr. Dub ha drive ein blømande allmenpraksis i Berlin.

Fleire av opplysingane presten la fram for journalistar på sine eldre dagar kan stadfestast. I fylgje boka Jüdische Ärzte als Krankenbehandler: in Berlin zwischen 1938 und 1945 (Rebecca Schwoch, 2018) dreiv ein jødisk Dr. med. Robert Dub ein allmenpraksis i Berlin frå 1902 og utover. Han var fødd i Wien, noko som gjer det sannsynleg at gjorde teneste i Dobbeltmonarkiet sine væpna styrkar. Dei tilynelatande motstridande opplysningane frå Eybl om at Dub var frå Berlin, alternativt Wien, er såleis ikkje heilt ulogiske. Militære publikasjonar viser dessutan at ein Dr. Robert Dub vart overført til ein reservesjukehus i Laibach (Ljubljana) i 1917, noko òg Eybl er inne på. Robert Dub døydde i Berlin 12.oktober 1941. Han var gift og hadde to born.

Andre opplysningar frå Eybl verkar derimot tvilsame. Største spørsmålet er om kor vidt Hašek verkeleg kjende Robert Dub. I fylgje Karel Dub (basert på opplysingar frå Kriegsarchiv, Wien) vart regimentslegen overførd frå IR11 til IR91 6.oktober 1915, altså to veker etter at forfattaren vart teken til fange. Det kan rettnok vera ein feil i dokumenta, så Dub kan ha praktisert i IR91 alt før han vart offisielt registrert der. Dessverre har me enno ikkje hatt tilgang til militærdokumenta hans. Desse kan òg endeleg stadfesta om doktoren i IR91 er den same som Schwoch nemner i boka si.

Eybl hevdar òg at han kjende Dub godt, noko som sikkert stemmer. Dette kjennskapet kom frå tida då "fann kone" til doktoren, ei flott og intelligent jødinne, rettnok av fattig herkomst. Dessutan skal han ha via dei to. Det siste verkar svært usannsynleg: ein katolsk prest som vigslar eit jødisk par (dei kan rettnok ha konvertert). Det har heller ikkje lukkast å stadfesta knytinga til Čáslav. Jan Evangelista Eybl nemner ikkje Robert Dub i dagboka si frå den aktuelle perioden.

Johann Hutzler
hutzler.jpg

Johann Hutzler

Langt meir overtydande enn Jan Morávek og Jan Evangelista Eybl sine versjonar er den grundige og godt dokumenterte undersøkinga til Karel Dub (Genealogické a heraldické listy, 2008). Han konkluderer med at personen som best tilsvarar Hašek sin løytnant var Johann Hutzler, og at namnet Dub truleg var lånt frå personar Hašek kjende frå før krigen eller frå České legie (det er oppførd 19 med etternamnet Dub i databasen til Legionane, 12 av desse i Russland). Sjå Emanuél Michálek for fleire detaljar.

Uansett om opplysningane om at Hašek og Robert Dub kjende kvarandre stemmer eller ikkje: det har neppe vore snakk om meir enn eit lån av namn. Detaljar frå livsløpet og ikkje minst eigenskapane til den foraktelege løytnanten er nok heller henta frå Hutzler, Emanuél Michálek, og andre offiserar som forfattaren kjende eller hadde høyrd om.

Linkar

KjeldeJan Morávek, Jan Evangelista Eybl, Karel Dub

Sitat
[3.1] Kadet Biegler se mezitím díval vítězně po všech a poručík Dub pošeptal nadporučíkovi Lukášovi, že to ,Čapí křídlo s rybím ocasem’ zjelo Ságnera jaksepatří.
Kerckhoffs, Augusteen flag
*19.1.1835 Nuth - †9.8.1903 Paris
Wikipedia deenfrnlno Google søk

Kerckhoffs er nemnd av kadett Biegler under oppklåringa av krypteringsnøkkel-mysteriet til Ságner. Sjå Ganghofer.

Bakgrunn

Kerckhoffs (fullt namn Jean-Guillaume Hubert Victor François Alexandre Auguste Kerckhoffs van Nieuwenhoff) var ein nederlandsk kryptograf og lingvist, ein av grunnleggjarane av militær kryptografi.

I januar og februar 1883 ga han ut sitt mest kjende skrift om kryptografi, La cryptographie militaire, som vart trykt i to deler i Journal des sciences militaires. Det vart rekna som ein av milepælane i det 19. århundres kryptografi. Her nemner han både Fleissner og Kircher.

Biegler tek derimot feil når han fortel Ságner at Kerckhoffs gav ut dette som ei bok. Det var eigentleg ein to-delt artikkel som kom ut i to nummer av det ovanamnde tidsskriftet.

Auguste Kerckhoffs, "La cryptographie militaire", 1883

Le colonel Fleissner (Handbuch der Kryptographie) a adopté, sans modification aucune, la méthode de déchiffrement du major Kasiski.

Le Père Kircher (Polygraphia nova et universalis ; Rome, 1663) a remplacé les lettres du tableau de Vigenère par des nombres, d’où le nom d’Abacus numeralis donné à son système.

Linkar

Sitat
[3.1] „Dovoluji si,“ řekl, „pane hejtmane, upozorniti na knihu Kerickhoffovu o vojenském šifrování. Knihu tu může si každý objednat ve vydavatelstvu ,Vojenského naučného slovníku’. Jest tam důkladně popsána, pane hejtmane, methoda, o které jste nám vypravoval.

Skrivst òg:Kerickhoff Hašek

Kircher, Anasthasiusen flag
*2.5.1601 Geisa - †27.11.1680 Roma
Wikipedia czdeenno Google søk

Kircher var, i fylgje Biegler, ein oberst som hadde tent i den saksiske hæren under Napoléon, og som hadde funne opp metoden som var beskriven i Kerckhoffs si bok som no i mai 1915 dukka opp på eit troppetransport-tog mellom Moson og Győr.

Bakgrunn

Kircher viser heilt sikkert ikkje til ein oberst i den saksiske hæren, men heller den tyske vitskapsmannen, universalgeniet og jesuittfaderen som faktisk er nemnd av Kerckhoffs i artikkelen La Cryptographie Militaire frå 1883. Verket hans, Polygraphia nova et universalis, 1663, er rekna som ein grunnpillar i kryptografien.

Han hadde eit vidt interressefelt: musikk, medisin, egyptologi, Kinastudiar, bibelstudiar, medisin, matematikk, akustikk, astronomi, bakteorologi, mekanikk for å nemna nokre. Han var òg ein praktisk oppfinnar.

Auguste Kerckhoffs, "La cryptographie militaire", 1883

Le Père Kircher (Polygraphia nova et universalis ; Rome, 1663) a remplacé les lettres du tableau de Vigenère par des nombres, d’où le nom d’Abacus numeralis donné à son système. Seulement, au lieu d’écrire le texte cryptographique de la façon ordinaire, Kircher prend une page d’écriture quelconque, et indique les nombres du cryptogramme par des points placés sous les lettres, à des intervalles correspondant à la valeur des nombres obtenus. Schott a commenté le système du Père Kircher dans sa Schola stenographica ; de là que beaucoup d’auteurs, Larousse entre autres, lui en ont attribué la paternité.

Linkar

Sitat
[3.1] Vynálezcem jejím je plukovník Kircher, sloužící za Napoleona I. ve vojsku saském. Kircherovo šifrování slovy, pane hejtmane. Každé slovo depeše se vykládá na protější stránce klíče.
Fleissner von Wostrowitz, Eduard B.en flag
*1825 Lemberg - †31.3.1888 Wien
Wikipedia en Google søk
fleissner.jpg
fleissner1.png

Oesterreichischer Soldatenfreund, 22.11.1881

fleissner.png

Die Presse, 1.4.1888

Fleissner var ein overløytnant som hadde perfeksjonert metoden til Kircher i fylgje Biegler, og skal ha brukt Die Sünden der Väter av Ganghofer i eit eksempel i boka si.

Bakgrunn

Fleissner var i verkelegheita ein austerriksk oberst som i 1881 gav ut Handbuch der Kryptographie. Ettersom denne boka kom ut fem år før Die Sünden der Väter av Ganghofer, er opplysningane Biegler gjev tvilsame sjølv om alle namna han nemner har samband med kryptografi. Boka hans er såvidt nemnd i det kjende essayet til Kerckhoffs frå 1883.

Boka vart ikkje gjeven ut på forlaget til Theresianische Militärakademie som Biegler hevdar. Derimot var den sjølvutgjeven og distribuert av L. W. Seidel & Sohn.

Fleissner gjorde sitt inntog i verdslitteraturen enno medan han levde. Han er nemleg nemnd i romanen Mathias Sandorf av Jules Verne alt i 1885.

Auguste Kerckhoffs, "La cryptographie militaire", 1883

Le colonel Fleissner (Handbuch der Kryptographie) a adopté, sans modification aucune, la méthode de déchiffrement du major Kasiski.

Jules Verne, "Mathias Sandorf", 1885

Ces grilles, d’un si vieil usage, maintenant très perfectionnées d’après le système du colonel Fleissner, paraissent encore être le meilleur procédé et le plus sur, quand il s’agit d’obtenir un cryptogramme indéchiffrable.

Linkar

Sitat
[3.1] Kircherovo šifrování slovy, pane hejtmane. Každé slovo depeše se vykládá na protější stránce klíče. Methoda ta zdokonalena nadporučíkem Fleissnerem v knize ,Handbuch der militärischen Kryptographie’, kterou si každý může koupit v nakladatelství vojenské akademie ve Víd. Novém Městě. Prosím, pane hejtmane.“
Ronovskýen flag
Google søk

Ronovský er nemnd når Baloun like etter ankomsten i Győr er så svolten at han viser opprørske tendensar og Švejk finn det på sin plass å setja hendingane i perspektiv med endå ei lita soge.

Sitat
[3.1] „Ty máš nějakýho mladýho dědečka,“ řekl přívětivě, když dojeli do Rábu, „kerej se dovede pamatovat jen na tu vojnu v 66. roce. To já znám nějakýho Ronovskýho a ten měl dědečka, kerej byl v Italii ještě za roboty a sloužil tam svejch dvanáct let a domů přišel jako kaprál.
Róža Šavaňůen flag
*12.9.1841 Izsákfa - †9.4.1907 Tótvázsony
Wikipedia hu Google søk
sandor.jpg

Das interessante Blatt, 26.6.1884

savan1.png

Neue Warte am Inn, 16.5.1886

Róža Šavaňů vert nemnd av Švejk når han prøver å forklara Lukáš kor idiotisk det er å starta å lesa ei bok frå andre bandet. Han nemner som døme at han ein gong las ein bloddrypande roman i to deler om Róža Šavaňů frå Bakony.

Bakgrunn

Róža Šavaňů viser definitivt til den ungarske røvarhovdingen József Savanyú som herja i traktene ved Bakony og Balaton frå omlag 1875 til 1884. Jaroslav Hašek skreiv òg om Savanyú i soga Ze staré trestnice v Ilavě (Frå det gamle fengselet i Ilava). I denne soga er han òg hovudpersonen.

József "Jóska" Savanyú var son av ein gjetar og saman med broren sto han i spissen for ein væpna røvarbande som var kjende for brutaliteten sin. I samband med ein kyrkjefest 29. juni 1879 kom det til skotveksling med det lokale politiet og broren Istvan vart drepen medan Jóska så vidt kom seg unna. Denne hendinga kom i avisene òg i den austerrikske delen av dobbeltmonarkiet. Den 31. august 1881 utførde han eit rovmord og i april 1882 kom det ein etterlysningsplakat, òg kunngjort i avisene.

Den 4. mai 1884 vart han endeleg arrestert etter å ha vorte overrumpla i sømne. Rettsaka gjekk i Szombathely i 1886 og 17. mai fall dommen. Bandeleiaren fekk livstid medan mange av hans medsamansvorne fekk lange fengselstraffer. Det var kalla inn 200 vitne inn i saka. Avgjerdsla vart anka vidare; fyrst vart hovudtiltala dømd til døden, men den 2. mars 1887 vart dommen på ny gjord om til livstid. Savanyú vart no sendt til fengselet i Ilava (no i Slovakia) men vart sett fri på prøve etter 15 år. I 1900 rapporterte avisene at han hadde slege seg ned på heimstaden sin og opna ein snekkarverkstad.

Ein anna inspirasjon kan ha vore den legendariske ungarske røvaren Sándor Rózsa (1813-1878). Han hadde eit stort nok namn til å bli tilgodesett med ein nekrolog i New York Times og det vart skrive fleire bøker om han. Milan Hodík og Grete Reiner er av den oppfatninga at det er denne mannen Švejk har i tankane, men truleg blandar soldaten desse to forbrytarane saman og dei biografiske detaljane stemmer best med banditten frå Bakony. Om det vart skrive bøker òg om denne er uvisst.

Linkar

Kjelde: Petr Novák, Sergey Soloukh

Sitat
[3.1] „Já jsem byl, jak povídám,“ zněl na opuštěné koleji měkký hlas Švejkův, „taky téhož mínění. Jednou jsem koupil krvák vo Róžovi Šavaňů z Bakonskýho lesa a scházel tam první díl, tak jsem se musel dohadovat vo tom začátku, a ani v takovej raubířskej historii se neobejdete bez prvního dílu.
Adamecen flag
Google søk

Adamec var ein platearbeidar frå fabrikken Daňkovka som Švejk var i ferd med å fortelja Lukáš om før han vart avbroten.

Sitat
[3.1] Nadporučík Lukáš mluvil takovým hlasem, jako by se o něho pokoušela horečka, a toho okamžiku, když umlkl, využitkoval Švejk k nevinné otázce: „Poslušně hlásím, pane obrlajtnant, za prominutí, proč se nikdy nedozvím, co jsem vyved hroznýho: Já, pane obrlajtnant, jsem se vopovážil na to zeptat jenom kvůli tomu, abych se příště mohl takový věci vystříhat, když se všeobecně povídá, že se vod chyby člověk učí, jako ten slejvač Adamec z Daňkovky, když se vomylem napil solný kyseliny...“
Nikodémen flag
Google søk

Nikodém hadde døydd på sjukehus i Budějovice av gallopperande tuberkulose men stod enno oppført på lønningslista til Vaněk.

Sitat
[3.1] Kdyby mně ti lotři alespoň oznámili, jestli někdo není ve špitále. Ještě minulý měsíc ved jsem nějakého Nikodéma, a teprve při lénunku jsem se dozvěděl, že ten Nikodém zemřel v Budějovicích v nemocnici na rychlé souchotiny.
Zugsführer Zykaen flag
Google søk

Zyka var ein lagførar som ikkje hadde den ringaste oversikt over mannskapa sine, noko som laga rot i papira til Vaněk.

Sitat
[3.1] A nejhorší je u nás ten cuksfíra Zyka. Samý žert, samá anekdota, ale když mu oznamují, že je Kolařík odkomandován z jeho cuku k trénu, hlásí mně druhý den zas týž samý štand, jako by Kolařík dál se válel u kumpanie a u jeho cuku.
Kolaříken flag
Google søk

Kolařík var ein soldat som hadde vorte flytta frå laget til Zyka utan att det viste att i papira til Vaněk.

Sitat
[3.1] A nejhorší je u nás ten cuksfíra Zyka. Samý žert, samá anekdota, ale když mu oznamují, že je Kolařík odkomandován z jeho cuku k trénu, hlásí mně druhý den zas týž samý štand, jako by Kolařík dál se válel u kumpanie a u jeho cuku.
Kozelen flag
Google søk

Kozel var ein postmann Švejk fortalde Baloun om i ei anekdote.

Sitat
[3.1] Teď si představ, že by tu šunku z feldpošty poslali k nám do kumpačky a my jsme si s panem rechnungsfeldvéblem každej uřízli kousek, a vono by nám to zachutnalo, tak ještě kousek, až by to s tou šunkou dopadlo jako s jedním mým známým listonošem, nějakým Kozlem. Měl kostižer, tak mu napřed uřízli nohu pod kotník, potom pod koleno, potom stehno, a kdyby byl včas neumřel, byli by ho vořezali celýho jako prasklou tužku.
Vomelen flag
Google søk

Vomel var drengen til Balon heime og hadde åtvara han mot konsekvensane av oveting.

Sitat
[3.1] Měl jsem doma starýho čeledína Vomela a ten mě vždycky napomínal, abych jen tak nepejchnul, necpal se, že von pamatuje, jak mu jeho dědeček vypravoval dávno vo jednom takovým nedožerovi.
Oberleutnant Šebaen flag
Google søk

Šeba var ein overløytnant som Švejk kjende frå tida si som offiserstenar for Lukáš i Praha. Denne soga set Baloun på plass for å ha ete opp lunsjen til sin overordna, og Švejk held fram kor fortreffeleg han behandla sin obrlajtnant i forhold til korleis Šeba sin tenar behandla sin føresette.

Sitat
[3.1] Tak si vybral ten den nadívané holoubě. Já jsem si myslel, když mně dali půlku, že by si snad mohl pan obrlajtnant myslet, že jsem mu druhou půlku sežral, tak jsem ještě jednu porci koupil ze svýho a přines takovou nádhernou porci, že pan obrlajtnant Šeba, který ten den sháněl oběd a přišel právě před polednem na návštěvu k mýmu obrlajtnantovi, se taky najed.
Matušičen flag
Google søk

Matušič var ordonnans ved marsjbataljonen til Švejk og er innom i soga fleire gonger heretter, utan eigentleg å spela noko viktig rolle. Han er mellom anna til stades då kadett Biegler har sin minneverdige draum på toget til Budapest: han spelar kort med Batzer då Biegler vaknar til live att. Han tek òg del i sjølve draumen der han er engel og saman med Batzer kastar han Biegler i latrina etter ordre frå Herren sjølv.

Bakgrunn

Matušič kan ha hatt ein verkeleg modell. Hašek vart sent til fronten med den 12. marsjbataljonen til det 91. infanteriregiment, så ordonnansen her kan ha inspirert forfattaren. Men i betraktning av forfattaren sin tendens til å projisera verkeleg felt-einingar til litterære marsj-einingar: modellen bør kanskje leitast etter hjå Čeněk Sagner sine ordonnansar i den III. feltbatajon i IR91.

Sitat
[3.1] „Pane kadet,“ řekl, „pan obrlajtnant poslal sem ordonanc Švejka, aby mu řek, co se stalo. Byl jsem teď u štábního vagonu a batalionsordonanc Matušič vás hledá z nařízení pana batalionskomandanta. Máte hned jít k panu hejtmanovi Ságnerovi.“
General Woinovich von Belobreska, Emilen flag
*23.4.1851 Petrinja - †13.2.1927 Wien
Wikipedia de Google søk

Woinovich er nemnd i samband med postkort som det 11.marsjkompani har fått som kompensasjon for salamien dei var lova. Forfattaren slår korrekt fast at Woinovich er sjef for krigsarkivet. Dette kjem fram under den tilspissa samtalen mellom Ságner og Biegler på stasjonen i Győr.

Bakgrunn

Woinovich var ein austerriks-ungarsk general og militærhistorikar av kroatisk avstaming som fram til 1915 var direktør for krigsarkivet i Wien. Han var òg forfattar av 11 bøker, for det meste krigshistoriske verk. Ei gate i Wien er oppkalla etter han.

Sitat
[3.1] Kadet Biegler podal veliteli batalionu dvě z těch pohlednic, které vydávalo ředitelství Vojenského válečného archivu ve Vídni, kde byl náčelníkem generál pěchoty Wojnowich. Na jedné straně byla karikatura ruského vojáka, ruského mužika se zarostlou bradou, kterého objímá kostlivec.

Skrivst òg:Wojnowich Hašek Emil Vojnović hr

Grey, Edwarden flag
*25.4.1862 London - †7.9.1933 Fallodon
Wikipedia deensv Google søk
grey2.png

Neues Wiener Journal, 12.5.1915

Grey er nemnd i samband med postkorta som det 11. marsjkompani fekk som kompensasjon for salamien dei eigentleg skulle ha fått på togtransporten frå Budapest austover mot fronten. Eit av korta førestiller Grey dinglande i galgen. Han er òg offeret for eit hat-dikt frå diktsamlinga Jernneven av poeten Greinz. Forfattaren siterer fyrste verset av diktet feilfritt.

Bakgrunn

Grey var britisk utanriksminister frå 1905 til 1915 og spela ei viktig rolle under hendingane som førde til krigsutbrotet i 1914, sjølv om hans diplomatiske innsats feila. Han vert kritisert for ikkje å ha gitt Tyskland klår beskjed om at invasjon av Belgia ville føra til krig med Storbritannia, men får ein del av æra for å få Italia med i krigen på Ententen si side.

A friend came to see me on one of the evenings of the last week — he thinks it was on Monday, August 3rd. We were standing at a window of my room in the Foreign Office. It was getting dusk, and the lamps were being lit in the space below...My friend recalls that I remarked on this with the words, "The lamps are going out all over Europe: we shall not see them lit again in our lifetime."

Sitat
[3.1] Nahoře bylo: „Viribus unitis“ a pod tím obrázek, jak na šibenici visí Sir Edward Grey a dole pod ním vesele salutují rakouský i německý voják.
Greinz, Rudolfen flag
*16.8.1866 Pradl - †16.8.1942 Innsbruck
Wikipedia de Google søk

Greinz er nemnd i samband med postkort som det 11. marsjkompani har fått som kompensasjon for salamien dei skulle hatt. Greinz vert sitert frå diktsamlinga "Jernknyttneven". Småvitsar om våre fiendar, som inneheld eit makabert dikt om den britiske utanriksministeren Sir Edward Grey.

Bakgrunn

Greinz var ein austerriksk forfattar som i 1915 ga ut diktsamlinga Die eiserne Faust. Marterln auf unsere Feinde.. Eit dikt frå denne samlinga er sitert i romanen.

Diktet heiter "Grey" og er nokså nøyaktig gjengitt men det ser det ut som Hašek oversette tittelen på boka feil: "Marterl" vert oversett med "småvitsar", medan det eigentleg er eit relegiøst minnesmerke, gjerne sett opp langs vegkantar til minne som nokon som har mista livet der. Desse finn ein mest i Austerrike, Bayern og Tsjekkia. "Bildstock" er eit meir vanleg tysk ord, noko presis norsk oversetjing finst ikkje. Eit anna mistak er at avslutningshermeteiknet på sjølve boktittelen er feilplassert (sikkert ikkje forfattaren sin feil), noko som gjev inntrykk av at boka berre heiter "Jernknyttneven".

Linkar

Sitat
[3.1] Básnička dole byla vzata z knížky Greinzovy: „Železná pěst“. Žertíčky na naše nepřátele, o kterých říšské listy psaly, že verše Greinzovy jsou rány karabáčem, přičemž obsahují pravý nezkrocený humor a nepřekonatelný vtip.
Judas Iskarioten flag
Wikipedia czdeenno Google søk
judas.jpg

Judas til høgre

Judas Iskariot er nemnd i diktet av Greinz om Sir Edward Grey.

Bakgrunn

Judas Iskariot var i fylgje Nye Testamentet ein av Jesus sine tolv opprinnelege apostlar. Han er best kjend for rolla si i å svika Jesus til dei romerske styresmaktene. Namnet er ei gresk form av Judah og er i ettertid vorte synonymt med svikar, som til dømes i dette diktet om Grey.

Sitat
[3.1] Na šibenici, v příjemné výši,
měl by se houpat Edward Grey,
je na to již nejvyšší čas,
však třeba upozornit vás,
že žádný dub své nepropůjčil dřevo
k popravě toho jidáše.

Skrivst òg:Jidáš Iškariotský cz Judas Ischariot de Judas Iscariot en

Ritter von Herberten flag
Google søk
herbert.png

Ordre de Bataille am 3/7. 1915. © ÖSTA

herbert.jpg

Das Infanterieregiment Nr. 91 am Vormarsch in Galizien. © VHA

Ritter von Herbert signerte eit telegram med ordre om umiddelbar forflytning til fronten ved Sokal. Dette mottok Ságner på stasjonen i Győr. Ritter von Herbert hadde send mange slike telegram, ukrypterte. Det nemnde telegrammet var òg kopiert til den 14. marsjbataljon frå Infanterieregiment Nr. 75. Stasjonskommandant Zykán kunne så fortelja Ságner at han hadde fått eit hemmeleg skriv frå divisjonskommandoen om at brigadesjefen hadde vorten galen og var send til Wien. Alle telegramma hans skulle heretter ignorerast.

Bakgrunn

Ritter von Herbert var i fylgje romanen ein austerriksk general og sjef for brigaden IR91 tilhøyrde. Likevel har det ikkje lukkast å finna han på listene over brigadesjefar i infanteriet, så Ritter von Herbert er klårt ein fiktiv person. Ein general ville heller ikkje vore brigadekommandant, denne stillinga var det vanlegvis ein oberst som hadde. Det er likevel mogeleg at forfattaren lånt historia frå det verkeleg liv: mange offiserar braut saman og vart sjukmelde i løpet av krigen.

I "Ordre de bataille" frå 3. juli 1915 er øvstkommanderande for den 17. infanteribrigade, eininga IR91 rapporterte til, Oberst Schubert. Han vart avløyst av Oberst Johannes von Mossig 17. juli og 13. september vart så denne avløyst av Oberst Alfred Steinsberg. Mossig var likevel tilbake i stillinga få veker seinare ettersom det var sjukdom høgare oppe i kommandokjeda som førde til denne midlertidige endringa.

Starten av neste kapittel held fram tråden om den ustabile brigadesjefen, og gjev eit mogeleg haldepunkt. Det er snakk om å byggja ei bru over Bug. IR91 vart faktisk gjevne ordre om å gjera dette 20.juli (ved Kamionka Strumiłowa), men vart hindra av flaum og fekk same dagen brått ordre om å marsjera til Sokal. Kan Schubert ha vorte fjerna grunna dårlege helse og dermed ha vore førebilete for Hašek sin "Herbert"?

Erstatningstroppar på ville vegar

Som ofte i denne (og andre) romanar brukar forfattaren gjerne si licensia poetica til å triksa med hendingar og fakta. Ordrer om å byggja ei bru og deretter marsjera til fronten er rettnok svært autentisk, men at desse ordrane kom til marsjeiningar langt bak fronten er oppspinn. Ingen marsjbataljonar var med på dei nemnde aktivitetane ved Bug og Sokal. Desse vart vanlegvis oppløyste i det dei nådde fronten og vart innlemma i hovudstyrken til regimentet. I dette avsnittet finn me òg ein anna tidskonflikt: dei 14. marsbataljonane, inkludert den til Infanterieregiment Nr. 75, vart fyrst flytta til fronten i September, meir enn ein månad etter slaget ved Sokal og på ei tid då fronten gjekk lenger aust, ved Dubno.

Kjelde: Jaroslav Křížek, VHA, ÖSTA

Sitat
[III.1] První telegram musel být odevzdán, třebas měl obsah velice překvapující, když je batalion na stanici v Rábu: „Rychle uvařit a pak pochodem na Sokal.“ Adresován byl nešifrovaně na pochodový batalion 91. pluku s kopií na pochodový batalion 75. pluku, který byl ještě vzadu. Podpis byl správný: Velitel brigády: Ritter von Herbert.
[III.2] „Ten vyváděl, ten váš brigádní jenerál,“ řekl, chechtaje se na celé kolo, „ale doručit jsme vám tu blbost museli, poněvadž ještě nepřišlo od divise nařízení, že se jeho telegramy nemají dodávat adresátům.
Kraft, Udoen flag
*29.11.1870 Büdingen - †22.8.1914 Anloy
Google søk
kraft2.png

Reichspost, 21.2.1915

Kraft var kadett Biegler sin favorittforfattar, noko som kjem fram i den katastrofale samtalen han hadde med kaptein Ságner i det toget forlet Győr i retning Budapest. Biegler las akkurat i boka Sjølvoppdragelse til død for keisaren av Kraft.

Bakgrunn

Kraft (Rudolf Karl Emil Kaspar Robert Kraft) var ein tysk professor som melde seg som frivillig då verdskrigen starta. Han vart skoten i tinningen ved Anloy i Belgia tre veker etterpå og døydde momentant.

Hašek sin omtale av boka til Kraft er upresis. Boka er ei samling av brev og dagbøker og vart utgjeven i 1915, altså etter Kraft sin død. Tittelen gjaldt dessutan død for fedrelandet, ikkje for keisaren.

Ei engelsk omsetjing av Kenneth Kronenberg er tilgjengleg online.

Selbsterziehung zum Tod fürs Vaterland. Aus den nachgelassenen Papieren des Kriegsfreiwilligen Prof. Udo Kraft.

Linkar

Kjelde: Kenneth Kronenberg, Volkmar Stein

Sitat
[3.1] „Přál bych si, když padnu v boji, aby po mně zůstala památka, pane hejtmane. Mým vzorem je německý profesor Udo Kraft. Narodil se roku 1870, nyní ve světové válce přihlásil se dobrovolně a padl 22. srpna 1914 v Anloy. Před svou smrtí vydal knihu ,Sebevýchova pro smrt za císaře’.“
Amelang, Carl Friedrichen flag
*1785 - †2.11.1856
Google søk

Amelang er nemnd i ein fotnote av forfattaren, som forlaget i Leipzig som gav ut Udo Kraft si bok.

Bakgrunn

Amelang var grunnleggjaren av forlaget C.F. Amelang. Forlaget spesialiserte seg på skulebøker, pedagogikk og litteraturhistorie. Det vart grunnlagd i 1806 og i 1924 slege saman med to andre forlag til Koehler & Amelang GmbH.

Sitat
[3.1] Udo Kraft: Selbsterziehung zum Tod Für Kaiser. C.F. Amelang’s Verlag, Leipzig.
General Mazzuchelli, Aloisen flag
*17.09.1776 Brescia - †05.08.1868 Vöslau
Google søk
mazzuchelli.png

Tages-Post, 12.8.1868

Mazzuchelli er nemnd i kadett Biegler si notisbok med skisser av historiske slagmarker. Her er det slaget ved Trutnov det er snakk om.

Bakgrunn

Mazzuchelli var ein austerriksk general som vart pensjonert i 1844. At Mazzuchelli skal ha leia ein divisjon ved slaget ved Trutnov 27. juni 1866 er såleis heilt utenkjeleg ettersom han var 90 år. Mazzuchelli var kjend som innehavar av IR10 alt frå 1817 men om dette regimentet deltok i slaget er uvisst.

Linkar

Sitat
[3.1] Kadet Biegler napsal: „Bitva u Trutnova neměla být svedena, poněvadž hornatá krajina znemožňovala rozvinutí divise generála Mazzucheliho, ohrožené silnými pruskými kolonami, nalézajícími se na výšinách obklopujících levé křídlo naší divise.“

Skrivst òg:Mazzucheli Hašek

General von Benedek, Ludwigen flag
*14.7.1804 Sopron - †27.4.1881 Graz
Wikipedia czdeenno Google søk
benedek.png

Neue Freie Presse, 27.4.1881

Benedek sitt namn vert teke i bruk av Ságner når han forakteleg kallar Biegler "Din budweiser Benedek!"

Bakgrunn

Benedek var ein austerriksk general og øvstkommanderande under den prøyssisk-austerrikske krigen i 1866. Han fekk skulda for det katastrofale nederlaget, vart pensjonert og stilt for krigsrett. Rettsaka vart stoppa av keisar Franz Joseph I. Benedek-kaserna i Brucker Lager er kalla opp etter han.

Linkar

Sitat
[3.1] „Podle vás bitva u Trutnova,“ řekl s úsměvem hejtman Ságner, vraceje sešitek kadetovi Bieglerovi, „mohla být svedena jedině v tom případě, kdyby Trutnov byl na rovině, vy budějovický Benedeku.
Zykánen flag
Google søk

Zykán var ein tsjekkar som var stasjonskommandant i Győr, han hadde gått på befalskule med Ságner og Lukáš i Praha. På stasjonen har han og Ságner ein samtale der det kjem fram at Ságner òg i si tid hadde vore tsjekkisk nasjonalist, men hadde tona dette ned til fordel for karrieren.

Sitat
[3.1] Poslyš, Lukáši,“ obrátil se k nadporučíkovi, „máš kadeta Bieglera u své kumpanie, tak ho, hocha, cepuj. Podpisuje se, že je důstojník, ať si to v gefechtu zaslouží. Až bude trommelfeuer a my budem atakovat, ať se svým cukem stříhá drahthindernissy, der gute Junge. Á propos, dá tě pozdravovat Zykán, je velitelem nádraží v Rábu.“
Batzeren flag
Google søk
batzer.gif

Batzer og Matušič

Batzer var tenaren til kaptein Ságner, og kom frå området rundt Kašperské Hory. Han og Matušič spelar kort i vogna der Biegler ligg og drøymer på toget før Budapest. Det er desse to som oppdagar katastrofa og tilkallar doktor. Forfattaren gjev fleire dialektprøver frå Batzer, og legg ikkje skjul på at han mislikar den slags "forferdeleg" tysk (det er bayersk).

Sitat
[3.1] Šel kolem zadního kupé, kde hrál batalionsordonanc Matušič se sluhou velitele praporu Batzerem vídeňskou hru šnopsa. Dívaje se do otevřených dveří kupé, zakašlal. Otočili se a hráli dál. „Nevíte, co se patří?“ otázal se kadet Biegler. „Nemoh jsem,“ odpověděl sluha hejtmana Ságnera Batzer svou strašnou němčinou od Kašperských Hor, „mi’ is’ ď Trump’ ausganga".
Fürst zu Schwarzenberg, Karl Philippen flag
*18.4.1771 Wien - †15.10.1820 Leipzig
Web Wikipedia czdeenno Google søk

Schwarzenberg kjem inn i draumen til Biegler når han tek for seg slaget ved Leipzig i 1813.

Bakgrunn

Schwarzenberg var ein austerriksk adelsmann, diplomat og feltmarskalk. Han var austerriksk øvstkommanderande under Folkeslaget ved Leipzig i 1813 og året etterpå leia han styrkane sine ved innmarsjen i Paris. Karl Schwarzenberg kom frå den bøhmiske delen av slekta. Slaget var eit avgjerande nederlag for Napoleón.

Sitat
[3.1] „Znáte dějiny bitvy národů u Lipska?“ otázal se, „když polní maršálek kníže Schwarzenberg šel na Liebertkovice 14. října roku 1813 a když 16. října byl zápas o Lindenau, boje generála Merweldta, a když rakouská vojska byla ve Wachavě a když 19. října padlo Lipsko?“

Skrivst òg:Karel Filip Schwarzenberg cz

General von Merveldt, Maximilian Friedrichen flag
*29.6.1764 Münster - †5.7.1815 London
Wikipedia czdeen Google søk

Merveldt kjem inn i draumen til Biegler når han tek for seg slaget ved Leipzig i 1813.

Bakgrunn

Merveldt var ein tysk diplomat og feltmarskalk, i teneste for Austerrike. Han deltok i slaget ved Leipzig, der han vart teken til fange etter å ha vandra inn blandt ei gruppe polakkar og saksarar som han trudde var ungarske. Han døydde som ambassadør i London og fekk æresbegravelse i Westminster Abbey.

Sitat
[3.1] „Znáte dějiny bitvy národů u Lipska?“ otázal se, „když polní maršálek kníže Schwarzenberg šel na Liebertkovice 14. října roku 1813 a když 16. října byl zápas o Lindenau, boje generála Merweldta, a když rakouská vojska byla ve Wachavě a když 19. října padlo Lipsko?“

Skrivst òg:Merweldt Hašek

General Dankl von Kraśnik, Viktoren flag
*18.8.1854 Udine - †8.1.1941 Innsbruck
Wikipedia deen Google søk

Dankl kjem inn i draumen til Biegler, det heng bilete av han på veggen i K.u.k. Gottes Hauptquartier.

Bakgrunn

Dankl var austerriksk-ungarsk general og ein av Dobbeltmonarkiet sine høgaste militære leiarar mellom 1914 og 1916. Ved krigsutbrotet var han leiar for den 1.armé og var kommandant ved slaget ved Kraśnik, det fyrste hæren til Austerrike-Ungarn vann.

I 1915 vart han øvstkommanderande ved den italienske fronten og gjorde ein god figur fram til han vart avløyst i 1916 grunna dårleg helse.

Linkar

Sitat
[3.1] Uprostřed pokoje, ve kterém po stěnách visely podobizny Františka Josefa a Viléma, následníka trůnu Karla Františka Josefa, generála Viktora Dankla, arcivévody Bedřicha a šéfa generálního štábu Konráda z Hötzendorfu, stál pán bůh.
Erzherzog Friedrichen flag
*4.6.1856 Židlochovice (Gross-Seelowitz) - †30.12.1936 Mosonmagyaróvár
Wikipedia czdeenpl Google søk

Friedrich kjem inn i draumen til Biegler, det heng bilete av han på veggen i K.u.k. Gottes Hauptquartier.

Bakgrunn

Friedrich var austerriksk-ungarsk general og erkehertug, kjend for sin enorme rikdom. Frå 1914 til 1917 var han Generalinspektør og formelt øvstkommanderande for heile stridsmakta, men den operative militære leiinga låg hjå Conrad. Ved slutten av krigen var Friedrich svært upopulær, skulda for militær inkompetanse og for å ha berika seg personleg under krigen. Etterfølgjerstatane til Austerrike-Ungarn konfiskerte nærpå alle eigedomane hans. Erkehertugen var bror til Karl Stephan.

Linkar

Sitat
[3.1] Uprostřed pokoje, ve kterém po stěnách visely podobizny Františka Josefa a Viléma, následníka trůnu Karla Františka Josefa, generála Viktora Dankla, arcivévody Bedřicha a šéfa generálního štábu Konráda z Hötzendorfu, stál pán bůh.

Skrivst òg:Arcivévoda Bedřich cz

Welfer, Friedrichen flag
Google søk

Welfer var ein "krigsdoktor" som hadde levd herrens glade dagar som evigheitstudent på eit stipend ein onkel hadde tildelt han så lenge han studerte. Ettersom stipendet var fire gonger høgare enn årsløna, studerte han både vel og lenge, og på mange universitet. Krigen øydela alt og no, i Budapest, måtte han ta seg av kadett Biegler som hadde drite seg ut under sin stygge draum.

Sitat
[3.1] K batalionu byl přidělen „válečný doktor“, starý medik a buršák Welfer. Znal pít, rvát se a přitom měl medicinu v malíčku. Prodělal medicinské fakulty v různých universitních městech v Rakousko-Uhersku, i praxi v nejrozmanitějších nemocnicích, ale doktorát neskládal prostě z toho důvodu, že v závěti, kterou zanechal jeho strýc svým dědicům, bylo to, že se má vyplácet stud. mediciny Bedřichu Welferovi ročně stipendium do té doby, kdy obdrží Bedřich Welfer lékařský diplom.

Skrivst òg:Bedřich Welfer cz

Hauptmann Kochen flag
Google søk
koch.jpg

Robert Koch oppdaga kolera-bakterien

Koch var ein kaptein (eller major) som hadde døydd av kolera og skulle begravast saman med Biegler (som doktorane trudde kom til å døy). Ein av doktorane hadde tidlegare omtala Koch som major. Det vert òg nemnd at Koch har same etternamnet som oppdagaren av kolera-bakterien hadde.

NB! Den engelske oversetjaren Cecil Parrott har "retta" uovereinstemmelsen mellom "major" og "kaptein".

Sitat
[3.1] „To, co mluví, jsou jeho poslední slova,“ řekl štábní lékař k sanitnímu poddůstojníkovi maďarsky, „zítra ho pochováme s majorem Kochem. Teď upadne do bezvědomí. Listiny jsou o něm v kanceláři?“ „Budou tam,“ odpověděl klidně sanitní poddůstojník. „Ei-ei-ne-ne De-de-de-deck-ke-ke,“ jektal za odcházejícími kadet Biegler. V celém pokoji bylo na šestnácti lůžkách pět lidí. Jeden z nich byl nebožtíkem. Zemřel před dvěma hodinami, byl pokryt prostěradlem a jmenoval se jako objevitel cholerových bacilů. Byl to hejtman Koch, o kterém se štábní lékař zmiňoval, že bude míti zítra pohřeb s kadetem Bieglerem.
Index Back Forward III. Det ærerike samanbrotet Hovudpersonen

1. Gjennom Ungarn


© 2009 - 2019 Jomar Hønsi Sist oppdatert: 18/3-2019