Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Stader

Romanen på nettŠvejk museumLiterární ArchivReisedagbokBlogFacebookKontakt

Kart over Austerrike-Ungarn i 1914. Švejk si rute gjekk i si heilheit innafor Dobbeltmonarkiet sine grenser.

Den Gode Soldat Švejk inneheld ei mengde omtalar av stadsnamn - enten direkte i handlinga, i dialogar eller i forfattaren sine merknader. Jaroslav Hašek var sjølv svært vidfaren og hadde eit fotografisk minne for geografiske (og andre) detaljar. Det er tydeleg at han la stor vekt på desse i forteljingane sine. Heile 8 av 27 kapitteloverskrifter inneheld geografiske namn.

Denne sida vil etter kvart innehalda ei full oversikt over alle geografiske referansane i boka; frå Praha i innleinga til Klimontów i den ufullførde del IV. Land, byar, landsbyar, fjell, hav, innsjøar, elvar og øyar er med. Listene er sorterte etter når staden fyrst vert omtala. Unnataket er stader der sjølve handlinga føregår: desse vert lista under kapittelet der handlinga inntreff.

  • Sitata er frå Jaroslav Šerák sin online-versjon av Švejk og har linkar til det relevante kapittelet
  • Verktøylinjene har linkar for direkte oppslag i Wikipedia, Google Maps, Google Søk, Švejk online og dessutan til svejkmuseum.cz

Merk at enkelte namn manglar i Odd Bang-Hansen si norske oversetjing av Švejk (som er forkorta). Dette gjeld til dømes heile innleiinga. Tsjekkiske namn er i den norske utgåva skrivne utan aksentar og i enkelte høve fornorska.

Stadnamna har farge etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: Sanok som ein stad der handlinga føregår, Dubno omtala av forfattaren, Zagreb som del av ein i dialog, og Pakoměřice som vert nemnd i ei anekdote.

>> Den gode soldat Švejk liste over stader som er omtala i romanen (581) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
>> III. Det ærerike samanbrotet
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

15. Katastrofe

Zillerguten flag
Google søk

Zillergut kjem opp i samband med forfattaren sin omtale av Kraus. Forfedrane hans tok adelspredikatet sitt frå Zillergut, ein eller anna landsby i Herzogtum Salzburg som dei hadde plyndra ut på 1700-talet.

Bakgrunn

Zillergut er eit ukjendt geografisk omgrep, og svært truleg noko forfattaren har funne på. Nokon landsby Zillergut ved Salzburg eller andre stader finst ikkje, òg eit søk i gamle aviser viser ingen resultat utover samnamnet "Zillergut" (uviss etymologi). Forfattaren har kanskje hadd Zillertal i tankane, men dette er eit dalføre i Tyrol, ikkje nokon landsby i Herzogtum Salzburg.

Sitat
[1.15] Plukovník Bedřich Kraus, mající též přídomek von Zillergut, po nějaké vesničce v Solnohradech, kterou jeho předkové prožrali již ve století osmnáctém, byl úctyhodným pitomcem.
Herzogtum Salzburgen flag
Wikipedia czdeensv Google kartsøk
salzburg.jpg

Blikk von der Humboldt-Terrasse, nach 1910

© Stadtarchiv Salzburg

salcpursko.png

Ottúv slovník naučný, 22. Rozkošný-Schloppe, 1904.

salzburg.png

Salzburg på tredjeplass i lesing/skriving.

Rozkvět, 10.12.1913.

eb59.png

Ergänzungsbezirk Nr. 59

Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine 1911.

Herzogtum Salzburg kjem opp i samband med forfattaren sin omtale av oberst Kraus. Forfedrane hans tok adelspredikatet sitt frå Zillergut, ein eller anna landsby i området som dei hadde plyndra ut på 1700-talet. Dermed er det hertugdømet Salzburg der er snakk om, snarare enn sjølve byen.

Bakgrunn

Herzogtum Salzburg (hertugdømet Salzburg) var eit av 15 kronland i Cisleithanien. Det vart innlemma i Austerrike i 1816 som eit resultat av Napoleonskrigane og var dermed ein del av Austerrike-Ungarn frå 1867. Frå 1.januar 1850 hadde hertugdømet status som kronland med eiga regjering, leia av ein Landeshauptmann.

Hertugdømet tilsvara dagens Land Salzburg, ein av dei ni delstatane i det moderne Austerrike. Det grensa til Bayern, Tyrol, Kärnten, Steiermark og Österreich ob der Enns (no Oberösterreich). Folketalet var ved starten av 1900-talet litt under 200 000, fordelt på seks krinsar (Salzburg Stadt, Salzburg Umgebung, Hallein, Zell am See, St. Johann og Tamsweg).

Tsjekkisk terminologi

Forfattaren brukar fleirtals-omgrepet Solnohrady (Saltborgene), i motsetning til eintalsforma Solnohrad som viser til byen Salzburg. Solnohrady og Salcpursko vart på forfattaren si tid brukte om eit anna men begge viste til hertugdømet Salzburg. På tsjekkisk vart byen tidlegare òg kalla Salcpurk, men i våre tider (2011) er Salcburg mest brukt.

Militært

Byen Salzburg og kronlandet høyrde militært til 14. Korpskommando som hadde sete i Innsbruck. Byen var òg sete for rekrutterings-distrikt nr. 59 med "husregimentet" Infanterieregiment Nr. 59. I 1914 var likevel berre ein bataljon frå husregimentet forlagde her. Salzburg var òg sete for Feldkanonenregiment Nr. 41, ein militærdomstol og dessutan Platzkommando.

Tsjekkiske soldatar

Det kan òg nemnast at staben og tre bataljonar frå Infanterieregiment Nr. 75 var forlagde i Salzburg frå 1912 til 1914 så byen hadde ved krigsutbrotet eit stort innslag av tsjekkiske soldatar.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.15] Plukovník Bedřich Kraus, mající též přídomek von Zillergut, po nějaké vesničce v Solnohradech, kterou jeho předkové prožrali již ve století osmnáctém, byl úctyhodným pitomcem.

Skrivst òg:Duchy of Salzburg en Solnohrady Hašek Salcburské vévodství cz Hertugdømet Salzburg no

Na Příkopěen flag
Wikipedia czdeen Google kartsøk Švejk-muzeum
prikop.jpg

Na Příkopě / Am Graben, 1908

prikopy.png

Politinotat, Hašek arrestert etter bråk på Přikopy

© LA-PNP

Na Příkopě vert omtala avdi Lukáš var på veg til hjørnet av denne gata og Panská ulice for å møta ei dame då det fatale møtet med oberst Kraus fann stad.

Bakgrunn

Na Příkopě er ei kjend gate i Praha, ofte kalla berre Přikopy, ei av dei finare handlegatane. Under Austerrike var dette området tysk-dominert, og var òg på den tida ekslusivt.

Gata heitte Am Graben på tysk, ein paralell til den tilsvarande eksklusive gata med same namn i Wien. Namnet betyr direkte omsett På Vollgrava.

Full og uregjerleg

"Tyske" Přikopy var neppe gata Hašek vanka mest i, men ein episode er notert. Klokka tre om morgonen 1.januar 1905 laga Hašek oppstyr på denne gata. Overstadig berusa vifta han om seg med armane og fornærma tyske studentar. Eit av vitna til hendinga var "den tyske filosofen" Paul Kisch, bror til den seinare så vidkjende Egon Erwin Kisch Austerriksk, seinare tsjekkoslovakisk journalist og forfattar (1885-1948), kjend som den "fresande reporter". Personleg kjenning av Hašek. . Bråkmakaren tilstod at han hadde vore svært full og la til at han ikkje hugsa så mykje av det. Hendinga vart protokollført og er teken vare på i politiarkiva. Břetislav Hůla omsette den til tsjekkisk.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.15] Vyšli na ulici a nadporučík Lukáš zaměřil se psem na Příkopy. Měl se setkat s jednou dámou na rohu Panské ulice. Byl zabrán v úřední myšlénky. O čem má zítra přednášet jednoročním dobrovolníkům ve škole?

Skrivst òg:Přikopy Hašek Am Graben de

Panská uliceen flag
Google kartsøk Švejk-muzeum
panska.jpg

Hjørna av Příkopy og Panská, oktober 2010.

© Jomar Hønsi

Panská ulice er omtala i samband med at Lukáš var på veg til hjørna av Na Příkopě og denne gata for å møta ei dame då det fatale møtet med oberst Kraus skjedde.

Bakgrunn

Panská ulice er ei relativt kort sidegate til Na Příkopě i retning sørover mot jernbanestasjonen. Den ligg i Nové město Nybyen i Praha, òg kjend som Praha_II. og munnar ut i Jindřišská ulice. I Panská ul. (Herrengasse) heldt mellom anna Prager Tagblatt og piaristane til (sjå U Piaristů).

Eksterne lenkar

Sitat
[1.15] Vyšli na ulici a nadporučík Lukáš zaměřil se psem na Příkopy. Měl se setkat s jednou dámou na rohu Panské ulice. Byl zabrán v úřední myšlénky. O čem má zítra přednášet jednoročním dobrovolníkům ve škole?
[1.15] Z těchto myšlének byl vyrušen přísným „halt“, právě když se přiblížil k Panské ulici.
Náchoden flag
Wikipedia czdeen Google kartsøk
nachod.png

Lidové noviny, 14.10.1936

Náchod vert nemnd ettersom Švejk hadde høyrt av ein soldat på kaserna at ein kunne høyra artilleriet frå fronten heilt hit og at den russiske tsaren snart var i Kraków.

Bakgrunn

Náchod er ein by i det austlege Böhmen, berre få kilometer frå grensa mot Polen. Avstanden til fronten i november 1914 (Raba) var 300 km så påstanden om at artilleriet kunne høyrast heilt hit er tvilsam og truleg heller eit populært utsagn.

I 1913 var Náchod hovudbyen i okres Tingkrets (soudní okres). Administrative eining i Austerrike, underlagd hejtmanství. og hejtmanství Politisk krins (okresní hejtmanství - Bezirkshauptmannschaft). Administrativ eining underlagd statthaldaren i Böhmen, bestod gjerne av 3 til 4 tingkretsar. med same namn. Sjølve byen hadde 11 804 innbyggjarar og nesten alle var tsjekkiske. Distriktet hadde 59 330 innbzgjarar og berre 320 av desse var registrerte med tysk som morsmål.

Náchod låg i 9. militærdistrikt (Josefov) og i rekrutteringsdistrikt nr. 18 (Hradec Králové). Dei fleste soldatane frå Náchod har difor tenestegord i Infanterieregiment Nr. 18.

Hašek i Náchod

Jaroslav Hašek vitja Náchod-distriktet i august 1914, noko som finn vegen inn i romanen mellom anna via Josefov og Jasenná.

I 1936 skreiv Eduard Bass om ein episode som òg kan knytast til opphaldet og ikkje minst til dette fragmentet av romanen. Ein dag i byrjinga av krigen var forfattaren innom vinkneipa U Petříku der han laga oppstyr ved å snakka russisk høglydt og då han vart bedd om å dempa seg spurde han: "Kvifor skulle eg det? I går var eg der borte ved Náchod og alt no snakkar dei slik der".

Eksterne lenkar

KjeldeRadko Pytlík Framståande tsjekkisk skribent og literaturhistorikar (1928-), leiande ekspert på Hašek, har skrive mange bøker om forfattaren av Švejk. Rekna som den fremste nolevande kjenneraren av livet og forfattarskapet til Hašek.

Sitat
[1.15] Když oba potom ještě dále tlumočili názor českého člověka na válku, voják z kasáren opakoval, co dnes slyšel v Praze, že u Náchoda je slyšet děla a ruský car že bude co nejdřív v Krakově.
Prašná bránaen flag
Wikipedia czdeen Google kartsøk
prasna.jpg

Frå 1856, slik den kan ha sett ut då Crenneville marsjerte gjennom

prasna.png

Knappův průvodce po Praze a okolí, 1900.

Prašná brána er nemnd i ein song Švejk syng etter den ugreie heimkomsten til Lukáš etter at denne hadde vorten teken av oberst Kraus på spasertur med den stolne Fox. I handlinga vert den ikkje nemnd, men møtet mellom Lukáš og obersten fann stad eit steinkast frå tårnet.

I [3.4] vert tårnet nemnd att i den lange soga om den uheldige oberst Fliedler og vitjinga hans hjå tannlegen.

Bakgrunn

Prašná brána er eit gotisk tårn og tidlegare byport i Staré město Gamlebyen i Praha, òg kjend som Praha_I. , bygd mot slutten av 1400-talet. Mellom 1878 og 1886 vart tårnet bygd om i pseudo-gotisk stil, noko som gjer at det ser annaleis ut no enn på biletet. Arkitekten som leia renoveringa var den kjende Josef Mocker (1835-1899). Tårnet ligg ved Náměstí Republiky og er 65 meter høgt.

Den nemnde songen har fleire variantar som ikkje nemner Prašná brána. Sjå Crenneville for meir om dette.

Eksterne lenkar

Sitat
[1.15]
Mašíruje Grenevil 
Prašnou bránou na špacír, 
šavle se mu blejskají, 
hezký holky plakají
[3.4] Ale ten obrst Fliedler, to vám byl taková potvora mizerná, dej mu pámbu nebe, že chodil druhej den po Praze a hledal někoho, kdo se vodvážil z našeho regimentu vylézt z kasáren, a někde u Prašný brány potkal taky šťastně Železnýho a hned na něho spustil: ,Já ti tám, já ti náučím, já ti dfakrát oslatím!’

Skrivst òg:Powder Tower en Pulverturm de Kruttårnet no

Ohřeen flag
Wikipedia czdeennn Google kartsøk
ohre.jpg

Čechy, 1896.

Ohře vert nemnd av oberst Kraus som feilaktig meiner den renn ut i Vltava ved Budějovice.

Bakgrunn

Ohře er ei elv i det nordvestlege i Böhmen, kjelda er i Fichtelbebirge i Bayern. Elva munnar faktisk ut i Vltava, men ved Litoměřice, ikkje i Budějovice som obersten meiner. Den totale lengda er 316 km og nedslagsfeltet er på 5,588 kvadratkm.

Sitat
[1.15] Víte, kde jsou Budějovice? Na Vltavě, ano, na Vltavě a vtéká tam Ohře nebo něco podobného.

Skrivst òg:Eger de

Nekázanka uliceen flag
Google kartsøk
nekazanka.jpg

Nekázanka, 1907.

nekazanka.png

Stehlíkův historický a orientační průvodce ulicemi hlavního města Prahy, 1929.

Nekázanka ulice vert nemnd avdi Lukáš skulle halda avskjedselskapet sitt ein stad i denne gata. Dette var siste gong i heile romanen at handlinga enno føregjekk i Praha.

Gata vert seinare nemnd i samband med Nechleba og puben V čubčím háji.

Bakgrunn

Nekázanka ulice er ei kort gate i Praha II. som går mellom Na Příkopě og Jindřišská ulice. Den har eksistert sidan 1300-talet, under ulike namn. Viktigaste bygningen var Landsbanken og gata hadde dessutan fleire restaurantar.

Kvifor Lukáš heldt avskilsfesten sin i akkurat denne gata er ikkje lett å forklara. Kanskje budde han i området? (at han gjekk tur med den stolne hunden MaxNa Příkopě peikar i same retning). Kanskje låg dei ein offisersklubb i gata? Han kan òg sjølvsagt ha feira i ein restaurant eller forsamlingslokale her.

Sitat
[1.15] Tím byl příjemný hovor ukončen a nadporučíkovi se velice ulehčilo, když vyšel z kanceláře a šel do školy jednoročních dobrovolníků, kde oznámil, že v nejbližších dnech jede na frontu, a uspořádá proto večírek na rozloučenou v Nekázance.
[2.1] Já mám takovou smůlu jako nějakej Nechleba z Nekázanky, který tam chodil do hospody ,V čubčím háji’.
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

15. Katastrofe


© 2009 - 2020 Jomar Hønsi Sist oppdatert: 6/8-2020