Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Stader

Romanen på nettŠvejk museumLiterární ArchivReisedagbokBlogFacebookKontakt

Kart over Austerrike-Ungarn i 1914. Švejk si rute gjekk i si heilheit innafor Dobbeltmonarkiet sine grenser.

Den Gode Soldat Švejk inneheld ei mengde omtalar av stadsnamn - enten direkte i handlinga, i dialogar eller i forfattaren sine merknader. Jaroslav Hašek var sjølv svært vidfaren og hadde eit fotografisk minne for geografiske (og andre) detaljar. Det er tydeleg at han la stor vekt på desse i forteljingane sine. Heile 8 av 27 kapitteloverskrifter inneheld geografiske namn.

Denne sida vil etter kvart innehalda ei full oversikt over alle geografiske referansane i boka; frå Praha i innleinga til Klimontów i den ufullførde del IV. Land, byar, landsbyar, fjell, hav, innsjøar, elvar og øyar er med. Listene er sorterte etter når staden fyrst vert omtala. Unnataket er stader der sjølve handlinga føregår: desse vert lista under kapittelet der handlinga inntreff.

  • Sitata er frå Jaroslav Šerák sin online-versjon av Švejk og har linkar til det relevante kapittelet
  • Verktøylinjene har linkar for direkte oppslag i Wikipedia, Google Maps, Google Søk, Švejk online og dessutan til svejkmuseum.cz

Merk at enkelte namn manglar i Odd Bang-Hansen si norske oversetjing av Švejk (som er forkorta). Dette gjeld til dømes heile innleiinga. Tsjekkiske namn er i den norske utgåva skrivne utan aksentar og i enkelte høve fornorska.

Stadnamna har farge etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: Sanok som ein stad der handlinga føregår, Dubno omtala av forfattaren, Zagreb som del av ein i dialog, og Pakoměřice som vert nemnd i ei anekdote.

>> Den gode soldat Švejk liste over stader som er omtala i romanen (581) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
>> III. Det ærerike samanbrotet
Index Back Forward II. Ved fronten Hovudpersonen

1. Švejk sine uhell på toget

Middelhaveten flag
Wikipedia czdeenitlannno Google kartsøk
gambetta.png

Bohemia, 28.4.1915

middelhavet.jpg

Arbeiterwille, 17.5.1915

Middelhavet er såvidt nemnd avdi Lukáš på toget til Budějovice les i Bohemia om framgangen til den tyske u-båten "E" og om bomber som vert slept frå fly og eksloderer tre gonger etter kvarandre.

Bakgrunn

Middelhavet er eit innhav mellom Europa og Afrika, med Vest-Asia i aust og Atlanterhavet i vest. Av land med kyst mot Middelhavet deltok Austerrike-Ungarn, Frankrike, Italia, Hellas, Montenegro og Tyrkia i fyrste verdskrigen Verdsomfattande væpna konflikt som føregjekk frå 1914 til 1918. Dannar bakteppet for romanen som desse web-sidene handlar om. .

Austerrike-Ungarn hadde tilgang til Middelhavet; frå Trieste og langs kysten av Dalmatia ned til Montenegro, k.u.k. Kriegsmarine Den keisarlege og kongelege marine disponerte over ein betydeleg flåte. Hovudbasen deira låg i Pola (no Pula, Kroatia). Under krigen vart dei avgrensa til Adriatarhavet ettersom Ententen Allianse under 1. verdskrigen mellom det Britiske samveldet, Frankrike og Russland. I 1915 utvida med Italia, i 1917 med USA. Ententen sigra til slutt i verdskrigen. blokkerte linja ved sørspissen av Italia.

U-båtar i Middelhavet

På tida episoden på toget skal ha føregått (seint 1914 eller tidleg 1915) var det ingen tyske u-båtar i Middelhavet, dei kom først seinare på året. Det stemmer heller ikkje at dei vart kalla "E", alle tyske u-båtar hadde namngjeving som starta med "U" (Unterseeboot). Det tyske luftvåpenet hadde derimot fly i klasse "E" (Eindecker) så kan forfattaren rett og slett ha byta fly med u-båtar?

Austerriksk-ungarske u-båtar vart òg namngjevne med bokstaven "U". Dei var aktive i Adriatarhavet alt frå krigsutbrotet, og 27.april 1915 vart den franske kryssaren Léon Gambetta torpedert av "U-5". I 1914 hadde k.u.k. Kriegsmarine Den keisarlege og kongelege marine 5 u-båtar, eit tal som steig til 26 innan 1918. Nesten alle desse var bygde i Tyskland.

Hans-Peter Laqueur

In the train from Prague to Budweis (late December 1914) Lukasch reads in the „Bohemia“ about the successful actions of the German submarine „E“ in the Mediterranean Sea:

* There was no German submarine „E“. „E“ and a number was used by submarines of the Royal Navy.

* There were no German submarines in the Mediterranean before May 1915 (cf. Hans Werner Neulen, Adler und Halbmond. Das deutsch-türkische Bündnis 1914-1918. Frankfurt/Berlin 1994, p. 91 ff.).

Hašek probably refers to the actions of U 35 sinking 12 ships with a total 48813 GRT in October/November 1915 (cf. de.wikipedia: „Waldemar Kophamel“ and „SM U 35“) or of U 38 (14 ships, 47460 GRT), late 1915 as well (cf. de.wikipedia: „Max Valentiner“ and „SM U 38“).

Eksterne lenkar

KjeldeHans-Peter Laqueur Tysk historikar og orientalist (1949-), forfattar av eit studium kring tyrkiske tema i Švejk. Dessutan har han gjennom sin inngåande kunnskap om europeisk og tyrkisk historie gjeve viktige innspel til denne vevsida.

Sitat
[2.1] Nadporučíkovi bezděčně zacvakaly zuby, vzdychl si, vytáhl z pláště „Bohemii“ a četl zprávy o velkých vítězstvích, o činnosti německé ponorky „E“ na Středozemním moři, ...

Skrivst òg:Středozemní moře cz Mittelmeer de Mediterranean Sea en Mar Mediterraneo it Mare Mediterraneum la

Montenegroen flag
Wikipedia czdeennnnosr Google kartsøk
montenegro.png

Hedemarkens Amtstidende, 17.1.1916.

montenegro.jpg

The Great War, Volume 7.

montenegro1.jpg

Grenseområda mot Montenegro

Schematismus für das k.u.k. Heer ... 1914.

montenegro2.jpg

IR91, 1.Baon. ved Cattaro.

Schematismus für das k.u.k. Heer ... 1914.

Montenegro er nemnd i omtalen av generalmajor von Schwarzburg som straffa brot på reglementet ved å forflytta den skuldige til ein forfylla og skiten garnison i ein avkrok av Galicia eller grensa mot Montenegro.

Bakgrunn

Montenegro (Црна Гора) var i 1914 eit sjølvstendig kongerike og hadde vore eige fyrstedøme (kongerike frå 1910) sidan frigjeringa frå Tyrkia i 1878.

I dag er Montenegro på ny eigen stat, etter å ha vore del av ulike sør-slaviske føderasjonar frå 1918 til 2006 (med unnatak av 1941-45). Språket er serbisk, vert skrive med kyrilliske bokstavar og relegionen er hovudsakleg ortodoksk.

Montenegro i krig

I fyrste verdskrigen Verdsomfattande væpna konflikt som føregjekk frå 1914 til 1918. Dannar bakteppet for romanen som desse web-sidene handlar om. allierte kongedømet seg snart med Serbia og lyste krig mot Austerrike-Ungarn alt 7.august 1914. Det var kampar langs grensa alt frå August 1914 men det vart stillingskrig heilt til AU sette i gong ein full invasjon av Montenegro 5.januar 1916. Dette vart gjort mogeleg avdi Serbia no var nedkjempa, noko som frigjorde større styrkar og dessutan opna for åtak òg frå serbisk territorium. Kong Nikola I. måtte snart be om fred, men vilkåra var så harde at han avslo dei. Men avdi han hadde rømd frå landet kunne ikkje kongen hindra at politikarar som var att gjekk med på vilkåra. Avtalen vart underteikna 19.januar og Montenegro var under okkupasjon resten av krigen.

Den austerriksk-montenegrinske grensa

Hašek nemner grenseområda mot Montenegro, så lat oss prøva i finna garnisonar som offiserar kan ha vorte sende til av den frykta hærinspektøren, generalmajor von Schwarzburg.

I 1914 hadde kongedømet Dalmatia (som del av Austerrike) ei kort grense mot Montenegro og både k.u.k. Heer og k.u.k. Kriegsmarine Den keisarlege og kongelege marine hadde forlegningar i området. Marinen var tungt representert i Cattaro (Kotor), og det var ein av imperiet sine marinebasar. Grensa mot Hercegovina var mykje lengre og her var det òg mykje militærmakt til stades. I konteksten av romanen skal vi konsentrera oss om hær-forlegningar i det sørlege Dalmatia.

Korpskommando Nr. 16 was located at Ragusa (Dubrovnik) which was the main garrison town in the border regions. Further there were army units stationed at Castelnuovo (Herceg-Novi), Trebinje, and Bileća. The latter two were in Hercegovina.

Castelnuovo vert av spesiell interresse ettersom den husa Infanteriedivision Nr. 47. Underordna denne eininga var IR91 K.u.k. Infanterieregiment Nr. 91
(Keisarlege og kongelege infanteriregiment Nr. 91), eit av 102 regulære austerriksk-ungarske infanteriregiment, rekrutteringsdistrikt Budweis. Det var ved dette regimentet Švejk og dessutan Hašek gjorde teneste. Ein full omtale av regimentet kjem seinare.
sin 1. bataljon som sidan 1906 var forlagd her som del av 14. Gebirgsbrigade (14. fjellbrigade). I 1907 og 1908 var dei forlagde i Budua (Budva), i 1909 og 1910 i Cattaro, i 1911 i Crkvice, i 1912 Perzagno (Prčanj), i 1913 og 1914 Teodo (Tivat)[1]. Einskilde einingar var ved krigsutbrotet spreidde: Teodo, Kozmač, Sutomore, Castellastua (Petrovac). Staničiškaserne i Teodo var hovudforlegninga til bataljonen.

[1] Årstala er i henhold til Schematismus für das k.u.k. Heer... og reflekterer dermed vanlegvis status frå året før. Når ein eining er oppførd i utgåva frå 1907 betyr det difor at dei var komne hit alt i 1906.

Budva var faktisk den sørlagast forlegninga i heile Dobbeltmonarkiet. Tidlegare sjef for IR91 K.u.k. Infanterieregiment Nr. 91
(Keisarlege og kongelege infanteriregiment Nr. 91), eit av 102 regulære austerriksk-ungarske infanteriregiment, rekrutteringsdistrikt Budweis. Det var ved dette regimentet Švejk og dessutan Hašek gjorde teneste. Ein full omtale av regimentet kjem seinare.
, 1. bataljon, Franz Graf, skreiv seinare at å verta forlagd her var som å bli forvist. Ein måtte vera årevis borte frå "kvinnene, ølet og den heimlege selskapet". Likevel var alle som var der einige om at det var ein vakker stad. Det største problemet var avstanden heimfrå, og om våren lengta soldatane frå Sør-Böhmen etter godt øl. Dei kunne alltids få tak i sterk dalmatisk vin men denne kunne vera giftig!

Bataljonen oppheldt seg i området òg den fyrste krigsmånad men frå 5.september 1914 vart dei frakta med jernbane til fronten mot Serbia lenger nord. Dei vart slegne saman med resten av regimentet fyrst i 1916, på fronten mot Italia. Minst eitt kjendt namn frå Švejk gjorde teneste i det sørlege Dalmatia før krigen: Josef Adamička. Det er dessutan mogeleg at Jan Vaněk var stasjonert her den fyrste månaden av krigen. Ein meir marginal skikkelse (i ein Švejk-samanheng), Oberleutnant Premierløynant (cz. nadporučík), rank no. 10. For det meste yrkesoffiserar som fungerte som kompani-sjefar, men kunne verta sjef for bataljonar når offisers-mangelen tiltok. Rangen over Leutnant og under Hauptmann. Wurm, tenestegjorde her som sjef for bataljonen si maskingeværavdeling.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Měl manii přeložit vždy důstojníka na nejnepříjemnější místa. Stačilo to nejmenší, a důstojník se již loučil se svou posádkou a putoval na černohorské hranice nebo do nějakého opilého, zoufalého garnisonu v špinavém koutě Haliče.

Skrivst òg:Černá Hora cz Црна Гора sb

Steiermarken flag
Wikipedia czdeennnsl Google kartsøk

Steiermark vert nemnd i ei anekdote av Švejk om skreddaren Hývl som forsnakka seg på togruta Maribor - Leoben - Praha avdi han trudde dei andre ikkje skjøna tsjekkisk.

Bakgrunn

Steiermark var eit hertugdøme som fram til 1918 eitt av 15 kronland i Cisleithanien. Området var noko større enn vår tids austerrikske delstat ettersom den omfatta deler av det noverande Slovenia med Maribor (Marburg). Hovudstad då som no var Graz, og på den tida var ein betydeleg del av befolkninga slovenar (nesten 30%).

Hašek og Steiermark

Forfattaren sin inspirasjon for å bruka Steiermark (og den omtala togruta) som tema i romanen kjem truleg frå ei reise han føretok sommaren 1905. Deler av denne apostoliske reisa var saman med kunstmålaren Jaroslav Kubín og skodespelaren František Vágner. Reisene hans dette året er omtala av Václav Menger Tsjekkisk skodespelar og skribent, barndomsven av Hašek (1888-1947). Forfattar av to bøker og ei rad avisartiklar om han. og er dessutan skrivne om i Strana mírného pokroku v mezích zákona Partiet for måteleg framsteg innafor råmene av lova
Satire-parti stifta av Hašek.
. Han kjem dessutan inn på temaet i soga Rozjímání o počátku cesty.

Jaroslav Hašek: O sportu (1907)

Bylo to předloni, když z nedostatku peněz šel jsem pěšky z Terstu přes Alpy do Prahy. Vandroval jsem, což předpokládá, že jsem fechtoval. V Lubně ve Štýru zastavil jsem na silnici tři muže, kteří vyhlíželi jako turisti, a prostým způsobem: Ein armer Reisender žádal jsem je o podporu.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] To nám jednou před léty vypravoval krejčí Hývl, jak jel z místa, kde krejčoval ve Štyrsku, do Prahy přes Leoben a měl s sebou šunku, kterou si koupil v Mariboru.

Skrivst òg:Štýrsko cz Steiermark de Styria en sl

Leobenen flag
Wikipedia czdeennn Google kartsøk
leoben.jpg

Leoben rundt 1900

leoben.png

Ottův slovník naučný

Leoben vert nemn i ei anekdote av Švejk om skreddaren Hývl som forsnakka seg på togruta Maribor - Leoben - Praha avdi han trudde dei andre ikkje skjøna tsjekkisk.

Bakgrunn

Leoben er nest største byen i den austerrikske delstaten Steiermark med rundt 25 000 innbyggjarar. Den ligg ved elva Mur, 541 m.o.h., 46 kilometer nordvest for Graz.

I 1914 låg den sjølvsagt òg i Steiermark, den var distriktshovudstad og husa dessutan regionsdomstolen. Byen hadde eit bergverksakademie og var eit gruvesamfunn. Folkesetnaden var nesten rein tysk.

Påfallande er det at Švejk brukar det tyske namnet på byen, til trass for at dei tsjekkiske variantane Lubno og Ljubina ofte vart brukte offisielt, jamvel i Ottův slovník naučný.

Militært

Soldatar til k.u.k. Heer frå Leoben vart rekrutterte frå Ergänzungsbezirk Heeresergänzungsbezirk
Rekrutteringsdistrikt for felleshæren. Nummerert etter infanteriregimentet her husa. Landwehr og Honvéd brukte andre territorialinndelingar, vanlegvis større.
Nr. 27
Graz og tenestegjorde dermed i Infanterieregiment Nr. 27. Byen hadde ikkje nokon militær garnison..

Hašek og Steiermark

Forfattaren sin inspirasjon for å bruka Steiermark (og den omtala togruta) som tema i romanen kjem truleg frå ei reise han føretok sommaren 1905. Deler av denne apostoliske reisa var saman med kunstmålaren Jaroslav Kubín og skodespelaren František Vágner. Reisene hans dette året er omtala av Václav Menger Tsjekkisk skodespelar og skribent, barndomsven av Hašek (1888-1947). Forfattar av to bøker og ei rad avisartiklar om han. og er dessutan skrivne om i Strana mírného pokroku v mezích zákona Partiet for måteleg framsteg innafor råmene av lova
Satire-parti stifta av Hašek.
. Han kjem dessutan inn på temaet i soga Rozjímání o počátku cesty.

I soga O sportu, på trykk 27.januar 1907, nemner Hašek Leoben, men der bruka han det tsjekkiske namnet Lubno. Han nemner at han var der for to år sidan, var pengelens, og tigga pengar for å kom seg heim.

Jaroslav Hašek: O sportu (1907)

Bylo to předloni, když z nedostatku peněz šel jsem pěšky z Terstu přes Alpy do Prahy. Vandroval jsem, což předpokládá, že jsem fechtoval. V Lubně ve Štýru zastavil jsem na silnici tři muže, kteří vyhlíželi jako turisti, a prostým způsobem: Ein armer Reisender žádal jsem je o podporu.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] To nám jednou před léty vypravoval krejčí Hývl, jak jel z místa, kde krejčoval ve Štyrsku, do Prahy přes Leoben a měl s sebou šunku, kterou si koupil v Mariboru.
Mariboren flag
Wikipedia czdeennnnosl Google kartsøk
maribor.png

Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine 1914

Maribor vert nemn i ei anekdote av Švejk om skreddaren Hývl som forsnakka seg på togruta Maribor - Leoben - Praha avdi han trudde dei andre ikkje skjøna tsjekkisk. Skreddaren hadde kjøpt ei skinke i Maribor.

Bakgrunn

Maribor er nest største byen i Slovenia, har no (2019) om lag 112 000 innbyggjarar og ligg ved elva Drava.

Den tilhøyrde fram til 1918 det austerrikske kronlandet Steiermark og var på den tida 80 prosent tysktalande. I 1890 hadde den 19 898 innbyggjarar, var bispesete, sete for hejtmanství Politisk krets (okresní hejtmanství - Bezirkshauptmannschaft). Administrativ eining underlagd statthaldaren i Böhmen, bestod gjerne av 3 til 4 tingkretsar. med same namn, hadde ei rekkje skular og ein del industri.

Militært

Maribor hadde ein betydeleg garnision ettersom byen var sete for Heeresergänzungsbezirk Nr. 47 og dermed Infanterieregiment Nr. 47, dessutan ein infanterikadettskule, ein kavalleribrigade og ein garnisonsdomstol. Ein av prototypane for figurar frå romanen, Rudolf Lukas, gjekk på førebuingskurs for kadettskule her frå 1903 til 1904. Ein anna velkjend prototype, Ludvík Lacina, gjorde ei tid i 1912 teneste her som Feldkurat Feltprest (cz. polní kurát). Tilsvara kaptein, rangklasse 9. .

Hašek og Steiermark

Forfattaren sin inspirasjon for å bruka Steiermark (og den omtala togruta) som tema i romanen kjem truleg frå ei reise han føretok sommaren 1905. Deler av denne apostoliske reisa var saman med kunstmålaren Jaroslav Kubín og skodespelaren František Vágner. Reisene hans dette året er omtala av Václav Menger Tsjekkisk skodespelar og skribent, barndomsven av Hašek (1888-1947). Forfattar av to bøker og ei rad avisartiklar om han. og er dessutan skrivne om i Strana mírného pokroku v mezích zákona Partiet for måteleg framsteg innafor råmene av lova
Satire-parti stifta av Hašek.
. Han kjem dessutan inn på temaet i soga Rozjímání o počátku cesty.

Jaroslav Hašek: O sportu (1907)

Bylo to předloni, když z nedostatku peněz šel jsem pěšky z Terstu přes Alpy do Prahy. Vandroval jsem, což předpokládá, že jsem fechtoval. V Lubně ve Štýru zastavil jsem na silnici tři muže, kteří vyhlíželi jako turisti, a prostým způsobem: Ein armer Reisender žádal jsem je o podporu.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] To nám jednou před léty vypravoval krejčí Hývl, jak jel z místa, kde krejčoval ve Štyrsku, do Prahy přes Leoben a měl s sebou šunku, kterou si koupil v Mariboru.

Skrivst òg:Marburg de

Sankt Moritzen flag
Wikipedia deensk Google kartsøk
stmoritz.jpg

K.u.k Eisenbahnkarte 1905.

Sankt Moritz vert nemn i ei anekdote av Švejk om skreddaren Hývl som forsnakka seg på togruta Maribor - Leoben - Praha avdi han trudde dei andre passasjerane ikkje skjøna kva han sa. Den uheldige episoden skjedde ved Sankt Moritz.

Bakgrunn

Sankt Moritz må ha vore ein stad i Austerrike mellom Leoben og Praha men kan ikkje lokaliserast. Den kjende sveitsiske turist-staden av same namn kan det ikkje ha vore så den beste kandidaten er Sankt Michael in Obersteiermark. Den ligg på ei av dei mogelege rutene mellom Maribor og Praha, like etter Leoben.

Hašek og Steiermark

Forfattaren sin inspirasjon for å bruka Steiermark (og den omtala togruta) som tema i romanen kjem truleg frå ei reise han føretok sommaren 1905. Deler av denne apostoliske reisa var saman med kunstmålaren Jaroslav Kubín og skodespelaren František Vágner. Reisene hans dette året er omtala av Václav Menger Tsjekkisk skodespelar og skribent, barndomsven av Hašek (1888-1947). Forfattar av to bøker og ei rad avisartiklar om han. og er dessutan skrivne om i Strana mírného pokroku v mezích zákona Partiet for måteleg framsteg innafor råmene av lova
Satire-parti stifta av Hašek.
. Han kjem dessutan inn på temaet i soga Rozjímání o počátku cesty.

Jaroslav Hašek: O sportu (1907)

Bylo to předloni, když z nedostatku peněz šel jsem pěšky z Terstu přes Alpy do Prahy. Vandroval jsem, což předpokládá, že jsem fechtoval. V Lubně ve Štýru zastavil jsem na silnici tři muže, kteří vyhlíželi jako turisti, a prostým způsobem: Ein armer Reisender žádal jsem je o podporu.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Jak tak jede ve vlaku, myslel si, že je vůbec jedinej Čech mezi pasažírama, a když si u Svatýho Mořice začal ukrajovat z tý celý šunky, tak ten pán, co seděl naproti, počal dělat na tu šunku zamilovaný voči a sliny mu začaly téct z huby. Když to viděl krejčí Hývl, povídal si k sobě nahlas: ,To bys žral, ty chlape mizerná.’

Skrivst òg:Svatý Mořic cz

Táboren flag
Wikipedia czdeennn Google kartsøk Švejk-muzeum
tabor.jpg

Tábor 1895

Tábor spelar ei viktig rolle i romanen gjennom at togturen frå Praha til Budějovice vart uventa avbroten like før byen. Dette var etter Švejk sine mange uhell, der høgdepunktet var at han drog i naudbremsa.

Han hadde ikkje pengar til bota så på jernbanestasjonen (sjå Táborské nádraží) måtte han av for å ordna opp. Ein velgjerar i folkemengda betalta bota og gav han pengar men det det enda med at han var så uheldig å drikka den eine ølen etter den andre medan toget med Lukáš drog vidare til Budějovice der regimentet deira IR91 K.u.k. Infanterieregiment Nr. 91
(Keisarlege og kongelege infanteriregiment Nr. 91), eit av 102 regulære austerriksk-ungarske infanteriregiment, rekrutteringsdistrikt Budweis. Det var ved dette regimentet Švejk og dessutan Hašek gjorde teneste. Ein full omtale av regimentet kjem seinare.
var forlagd. Ute av stand til å gjera opp for seg vart han send vidare til fots. Dette var starten til Švejk sin vidkjende anabasis der han fåfengd prøvde å koma seg til regimentet sitt.

Bakgrunn

Tábor er ein by i Sør-Böhmen med omtrent 35 000 innbyggjarar (2010). Det historiske senteret er verna og svært attraktivt. Byen var eitt av sentra for den nasjonal-relegiøse Husitt-rørsla[1] og har såleis spela ei viktig rolle i tsjekkisk historie.

I 1913 var byen senteret for okres Tingkrets (soudní okres). Administrative eining i Austerrike, underlagd hejtmanství. og hejtmanství Politisk krets (okresní hejtmanství - Bezirkshauptmannschaft). Administrativ eining underlagd statthaldaren i Böhmen, bestod gjerne av 3 til 4 tingkretsar. med same namn. Innbyggjartalet i byen var 11 926 og ingen av desse oppga anna enn tsjekkisk som morsmål. Tábor var dermed utan tvil den etnisk "reinaste" større byen i Böhmen. Noko som bidrog til dette var at den ikkje hadde militærforlegningar og dermed ikkje hadde tilflytta tysktalande offiserar.

Militært var Tábor del Heeresergänzungsbezirk Nr. 75 så soldatar herfrå gjorde normalt teneste i Infanterieregiment Nr. 75. For Landwehr K.k. Landwehr
Heimevernet i den austerrikske delen av Dobbeltmonarkiet.
låg dei under Landwehrergänzungsbezirk Nr. 28 (Benešov) så soldatane ville tilhøyra Landwehrinfanterieregiment Nr. 28.

prukopnik.jpg

Jaroslav Hašek, Průkopník, 27.3.1918

© VHÚ

[1]Husitt-rørsla var oppkalla etter den relegiøse reformatoren Jan Hus (1369-1415), og var ein av dei fyrste gruppene som braut med den katolske kyrkja. For den tsjekkiske frigjeringsrørsla under fyrste verdskrigen Verdsomfattande væpna konflikt som føregjekk frå 1914 til 1918. Dannar bakteppet for romanen som desse web-sidene handlar om. var dei eit viktig nasjonalt symbol og heldt fram som ein av grunnpillarane under nasjonsbygginga i Tsjekkoslovakia i mellomkrigstida. Taborittane var ei radikal undergruppe basert i nettopp Tábor og hadde såpass mange sosialistiske trekk at dei seinare vart studerte av marxistar. Jaroslav Hašek viste sjølv til dei i artikkelen K českému vojsku (Til den tsjekkiske hæren) som han fekk trykt i den kommunistiske avisa Průkopník 27.mars 1918.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Zůstal průvodčí se Švejkem a mámil na něm dvacet korun pokuty, zdůrazňuje, že ho musí v opačném případě předvést v Táboře přednostovi stanice. „Dobrá,“ řekl Švejk, „já rád mluvím se vzdělanejma lidma a mě to bude moc těšit, když uvidím toho táborskýho přednostu stanice.“
Uhříněvesen flag
Wikipedia czde Google kartsøk
uhrineves.jpg

Čechy. Díl XI. 1903.

Uhříněves er nemnd i anekdota om Mlíček (František) som, akkurat som Švejk, hadde vore så uheldig å dra i naudbremsen på eit tog. Dette skal ha hendt i mai 1912.

Bakgrunn

Uhříněves er ein bydel heilt i søraustlege utkanten av Praha, no del av Praha 22. Frå 1913 til 1974 hadde den status som eigen by. Byen hadde (og har) jernbanestasjon men i snøggtoga stogga ikkje her så Švejk og Lukáš drog berre forbi på reisa si til Budějovice i 1915.

I 1913 hadde byen 2 677 innbyggjarar som nesten alle oppgav tsjekkisk som morsmål. Uhříněves høyrde til okres Tingkrets (soudní okres). Administrative eining i Austerrike, underlagd hejtmanství. Říčany og hejtmanství Politisk krets (okresní hejtmanství - Bezirkshauptmannschaft). Administrativ eining underlagd statthaldaren i Böhmen, bestod gjerne av 3 til 4 tingkretsar. Žižkov.

Sitat
[2.1] Poněvadž železniční zřízenec neodpovídal, prohlásil Švejk, že znal nějakého Mlíčka Františka z Uhříněvse u Prahy, který také jednou zatáhl za takovou poplašnou brzdu a tak se lekl, že ztratil na čtrnáct dní řeč a nabyl ji opět, když přišel k Vaňkovi zahradníkovi do Hostivaře na návštěvu a popral se tam a voni vo něho přerazili bejkovec. „To se stalo,“ dodal Švejk, „v roce 1912 v květnu.“
Hostivařen flag
Wikipedia cz Google kartsøk
hostivar.jpg

Hostivař 1906

Hostivař er nemnd i anekdota om Mlíček som òg hadde vore uheldig å dra i naudbremsen på eit tog. Gartnaren Vaněk kom herfrå.

Bakgrunn

Hostivař er ein bydel i dei søraustlege utkantane av Praha, som sidan 1922 har høyrd til hovudstaden. Den har jernbanestasjon og er endestasjonen til metrolinje A. Hostivař er òg eit populært rekreasjonsområde.

I 1913 hadde byen 2 492 innbyggjarar og alle unnateke ein oppga tsjekkisk som morsål. Hostivař høyrde til okres Tingkrets (soudní okres). Administrative eining i Austerrike, underlagd hejtmanství. Vršovice og hejtmanství Politisk krets (okresní hejtmanství - Bezirkshauptmannschaft). Administrativ eining underlagd statthaldaren i Böhmen, bestod gjerne av 3 til 4 tingkretsar. Vinohrady.

Sitat
[2.1] Poněvadž železniční zřízenec neodpovídal, prohlásil Švejk, že znal nějakého Mlíčka Františka z Uhříněvse u Prahy, který také jednou zatáhl za takovou poplašnou brzdu a tak se lekl, že ztratil na čtrnáct dní řeč a nabyl ji opět, když přišel k Vaňkovi zahradníkovi do Hostivaře na návštěvu a popral se tam a voni vo něho přerazili bejkovec. „To se stalo,“ dodal Švejk, „v roce 1912 v květnu.“
Svitavaen flag
Wikipedia czdeennn Google kartsøk
svitavy.png

Ottův slovník naučný, díl 24

Svitava er nemnd i anekdota om stasjonsmeister Wagner og sporvekslar Jungwirt.

Bakgrunn

Svitava viser nesten sikkert til Svitavy, ein by i Aust-Böhmen som i 1914 hovudsakleg var tysktalande. Den er òg kjend som fødestaden til Oskar Schindler, som byen har sett opp eit monument til ære for. I 1866 vart våpenkvila i krigen mellom Austerrike og Preussen underteikna her.

Elva Svitava renn gjennom byen og den har som Švejk seier ein jernbanestasjon. Den tyske oversetjinga til Grete Reiner tolkar den som Zittau (tsj. Žitava), ein by i Tyskland på grensa til Böhmen.

Den gongen i Mähren

I 1914 tilhøyrde byen Mähren, hejtmanství Politisk krets (okresní hejtmanství - Bezirkshauptmannschaft). Administrativ eining underlagd statthaldaren i Böhmen, bestod gjerne av 3 til 4 tingkretsar. Moravská Třebová men den låg berre få kilometer frå grensa til Böhmen.

Tvetydig namngjeving

Sjølv om Hašek sin bruk av omgrepet Svitava ved fyrste augnekast virkar rart er det ikkje nødvendigvis feil. Svitava er brukt på Erben sitt kart frå 1883 og er jamvel oppførd i Ottův slovník naučný, som alternativt namn for Svitavy.

Sitat
[2.1] Švejk vytáhl z bluzy dýmku, zapálil si, a vypouštěje ostrý dým vojenského tabáku, pokračoval: „Před léty byl ve Svitavě přednostou stanice pan Wagner. Ten byl ras na svý podřízený a tejral je, kde moh, a nejvíc si zalez na nějakýho vejhybkáře Jungwirta, až ten chudák se ze zoufalství šel utopit do řeky.

Skrivst òg:Zittau Reiner Svitavy cz Zwittau de

Stará bránaen flag
Wikipedia cz Google kartsøk
starabrana.jpg

Rudé květy, 6.8.1914.

tabrezn.png

Slaktarar i Tábor

Chytilův adresař 1915.

Stará brána er nemnd av ein mann som vert arrestert for oppvigleri på Táborské nádraží då Švejk stig av toget for å betala bota han fekk etter å ha drege i naudbremsen. Mannen forsvarar seg sjølv med å fortelja at han er slaktar frå Gamle byporten og ikkje meinte utsagnet så alvorleg.

Bakgrunn

Stará brána viser tydelegvis til ein byport i Tábor men nokon port med dette namnet fanst ikkje. Truleg er det eit folkeleg namn på Bechyňská brána, den einaste av dei gamle byportane som er intakt.

Slaktarar var det mange av i Tábor i 1915 men det har ikkje lukkast å finna ut akkurat kvar dei heldt til ettersom addresseboka berre listar opp namn, ikkje gateadresser (Alois Chytil).

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Nešťastný občan nezmohl se na nic jiného než na upřímné tvrzení, že je přece řeznický mistr od Staré brány a že to tak nemyslel.

Skrivst òg:Old Gate en Alter Tor de Gamle Port no

Zdolbunoven flag
Wikipedia deenplruuk Google kartsøk
zdolbuniv.jpg

"K vítězné svobodě 1914-1918-1928"

Rudolf Medek, 1928.

zdolbunov.png

Franzisco-Josephinische Landesaufnahme.

zdolbunov.jpg

Zdolbuniv, 2010.

Zdolbunov er nemnd i ein samtale mellom Švejk og ein passasjer på stasjonen i Tábor. Den framande gir han namnet til bryggjaren Zeman og ber han passa på å ikkje bli for lenge ved fronten. Svaret til Švejk meir enn antydar at han har tenkt å la seg ta til fange, akkurat som forfattaren faktisk gjorde. Sjå òg Zeman.

Bakgrunn

Zdolbunov (Здолбунов), no Zdolbuniv (Здолбу́нів), er ein by Volyn-regionen og viktig jernbaneknutepunkt i Ukraina, i 1915 tilhørde den Russland. I mellomkrigstida var den polsk, frå 1939 til 1990 del av Sovjetunionen[1].

Dei fleste av dåtidas kjelder viser til staden som Zdolbunovo/Zdołbunów og det gjorde truleg òg Hašek. I romanen brukte han lokativ-kasuset v Zdolbunově, så nominativen kunne enten vore Zdolbunov, Zdolbunovo or Zdolbunova. Avisa han skreiv for i Kiev frå 1916 til 1918 (Čechoslovan Tsjekkisk vekeavis, utgjeven i Kiev frå 1911 til 1918. Hašek var medredaktør frå sommaren 1916 til februar 1918. ) brukte konsekvent omgrepet Zdolbunovo. Difor ligg det nær å tru at òg Hašek ville brukt gjort det same. Gamle kart, både russiske og austerriske brukte jamvel Здолбуновa/Zdołbunowa.

Området hadde namnge tsjekkiske nybyggjarar som hadde innvandra frå 1860-talet og utover. Store polske og jødiske folkegruber levde der òg. Bryggeriet til den omtala Zeman låg derimot ikkje her, men i Kvasilov (no Kvasyliv), 4 km nordafor i retning Rovno (Rivne).

Hašek og Zdolbunovo

Hašek var trueleg innom her kort tid etter å ha vorten teken til fange ved Chorupan Landsby i Volhyn-provisen i Ukraina. Den 24.9.1915 vart Jaroslav Hašek teken til fange her saman med hundrevis av medsoldatar frå det 91. regiment. 24.september 1915. Antageleg venta fangane på jernbanetransport herfrå. Forfattaren har nokså sikkert vitja byen òg i 1916 og 1917 på reisene sine mellom Kiev og fronten.

[1]Bortsett frå perioden 1941 til 1944 då den var okkupert av Nazi-Tyskland.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Když odcházel, řekl důvěrně k Švejkovi: „Tak vojáčku, jak vám povídám, jestli budete v Rusku v zajetí, tak pozdravujte ode mne sládka Zemana v Zdolbunově. Máte to přece napsané, jak se jmenuji. Jen buďte chytrý, abyste dlouho nebyl na frontě.“ „Vo to nemějte žádnej strach,“ řekl Švejk, „je to vždycky zajímavý, uvidět nějaký cizí krajiny zadarmo.“

Skrivst òg:Zdolbunov cz Zdołbunów pl Здолбунов ru Здолбунів ua

Szegeden flag
Wikipedia czdeenhunnno Google kartsøk
szeged.jpg

Světozor, 14.5.1915.

szeged1.png

Avantgarde des Widerstands

© Richard Georg Plaschka, 2000

Szeged er nemnd i ein samtale på jernbanestasjonen i Tábor. Ein soldat frå det 28.regiment kan fortelja at ungararane der håna tsjekkiske soldatar ved å halda hendene over hovudet for å visa kor lett dei sistnemnde overga seg.

Bakgrunn

Szeged er ein by i sørlege delen av Ungarn, heilt på grensa mot Serbia. Den er tredje største byen i Ungarn og eit viktig senter for utdanning. Den ligg ved elva Tisza.

Rundt 20.januar 1915 vart erstatningsbataljonen til IR28 Oppføringa "IR28" vert lagd til i framtida. flytta frå Praha til Szeged, det fyrste av mange tsjekkiske regiment som vart flytta bort frå rekrutteringsområdet sitt. Dette var eit føre var grep frå Kriegsministerium mot antatt illojalitet. Andre tsjekkiske regiment vart flytta utover året - Jaroslav Hašek og hans regiment leid same lagnaden 1.juni, ein hending han omtalar i romanen.

Tida for flyttinga av IR28 Oppføringa "IR28" vert lagd til i framtida. gjev eit visst haldepunkt angåande tidfesting av hendingar i romamen, noko ein skal ta med eit klype salt grunna dei mange anakronismane. Švejk må i fylgje denne logikken ha vore i Tábor etter 20. januar ettersom soldatar frå IR28 knapt kan ha vore i Szeged før det. Forfattaren sjølv reiste forbi Tábor i midten av februar 1915, så det er mogeleg at han sjølv kan ha høyrt/opplevd noko liknande på den aktuelle tida.

Sitat
[2.1] Od vedlejšího stolu řekl nějaký voják, že když přijeli do Segedína s 28. regimentem, že na ně Maďaři ukazovali ruce do výšky.

Skrivst òg:Segedín cz Szegedin de

Čáslaven flag
Wikipedia czdeenno Google kartsøk
caslav.jpg

Čáslav, 1903

caslav.png

Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1914 (Wien, 1914).

Čáslav er nemnd av ein Landwehr K.k. Landwehr
Heimevernet i den austerrikske delen av Dobbeltmonarkiet.
-soldat i ein samtale på Táborské nádraží. Temaet var konfliktar mellom tsjekkarar og tyskarar. Ein redaktør frå Wien nekta å snakka tsjekkisk heilt til han ein dag var i eit marsjkompani med berre tsjekkarar. Då forstod han brått språket.

Bakgrunn

Čáslav er ein by i det midtre Böhmen, om lag 100 km aust for hovudstaden, ikkje langt frå Kutná Hora. Den har no (2020) om lag 10 000 innbyggjarar.

I 1913 hadde Čáslav 9 318 innbyggjarar der berre 171 oppga seg som tysktalande. Dette siste talet er overraskande lågt når ein tek med i rekninga at dette var ein garnisonsby der heile 1205 personar var knyta til hæren. Byen var sete for hejtmanství Politisk krets (okresní hejtmanství - Bezirkshauptmannschaft). Administrativ eining underlagd statthaldaren i Böhmen, bestod gjerne av 3 til 4 tingkretsar. og okres Tingkrets (soudní okres). Administrative eining i Austerrike, underlagd hejtmanství. av same namn, med henholdsvis 64 244 og 47 552 innbyggjarar.

Militært

I 1914 var 2.bataljon av Infanterieregiment Nr. 21 forlagd her, medan staben heldt til i Kutná Hora. Dette er relativt få så det høge militære nærveret må mest forklarast med Landwehr K.k. Landwehr
Heimevernet i den austerrikske delen av Dobbeltmonarkiet.
. Her heldt staben for Landwehrergänzungsbezirk Nr. 12 til, dessutan husa byen Landwehrinfanterieregiment Nr. 12 som hadde alle tre bataljonane her i 1914. At Landwehr-soldaten Švejk snakka med i Tábor var herfrå er difor logisk.

Hašek og Čáslav

Čáslav er omtrent ikkje nemnd hjå Hašek ellers. Utover Švejk dukkar den berre opp i soga Zrádce národa v Chotěboři (Landsvikaren frå Chotěboř).

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Landverák si odplivl: „U nás v Čáslavi byl jeden redaktor z Vídně, Němec. Sloužil jako fähnrich. S námi nechtěl česky ani mluvit, ale když ho přidělili k maršce, kde byli samí Češi, hned uměl česky.“

Skrivst òg:Tschaslau Reiner/Brousek Časlau de

Na Bojištien flag
Google kartsøk
bojiste1.png

Na Bojišti i 1884, "U kalicha" er enno ikkje bygd

Na Bojišti er nemnd av Švejk i samtale han har med løytnanten på stasjonen i Tábor som skuldar han for å vera degenerert.

Bakgrunn

Na Bojišti er ei gate i Praha II. som midt på 1800-talet var merka som Windberg og som på den tida berre hadde 3-4 hus. I 1875 viser eit kart at nye bygningar var komne til og at den no vart kalla Wahlstatt, eit namn som tilsvarar det tsjekkiske namnet på gata. Bygningen U kalicha var ein av dei siste som vart sette opp - i 1884 enno ikkje bygd, men frå 1889 dukkar den opp på bykart.

Frå 1870-åra vert gata omtala i avisene men utan store overskrifter. I åra fram til 1900 vert det rapportert om ei rekkje sjølvmord her. Ein artikkel i Prager Tagblatt i 1985 omtalar dei forferdelege hygieniske tilhøva der, og ei rekkje tilfelle av tyfus. I 1914 melder same avisa at politiet skal gjera tiltak for å avgrensa gateprostitusjonen. I 1915 viser småannonsar at mange jødiske flyktningar frå Galicia leigde rom i gata, spesielt i nummer 8 og 10, der det ellers òg vart leigd ut mange rom alt i fredstid.

I nummer 463/10 budde i 1912 Josef Švejk, ein person Jaroslav Hašek nok kan ha visst om då han skreiv romanen. I dette huset heldt òg bordellet til Antonín Nosek til, noko som kan forklara at den gode soldaten fortel Vodička at dei har jenter på U kalicha.

Alt tyder på at Švejk budde i eller nær denne gata - både avdi han vanka på U kalicha og at han i dette sitatet snakkar om "hjå oss" på hjørna av Bojistě og Kateřinská ulice. Jaroslav Hašek sjølv budde på enden av gata frå 1888 til 1890, både i husa 1459 og 1410.

Eksterne lenkar

Sitat
[2.1] Tyto úvahy shrnul v jednu větu, s kterou se obrátil k Švejkovi: „Vy jste, chlape, degenerovanej. Víte, co je to, když se o někom řekne, že je degenerovaný?“ „U nás na rohu Bojiště a Kateřinský ulice, poslušně hlásím, pane lajtnant, byl taky jeden degenerovanej člověk. Jeho otec byl jeden polskej hrabě a matka byla porodní bábou. Von met ulice a jinak si po kořalnách nenechal říkat než pane hrabě.“

Skrivst òg:Wahlstatt de

Kateřinská uliceen flag
Google kartsøk

Kateřinská ulice er nemnd av Švejk i samtale han har med løytnanten på stasjonen i Tábor som skuldar han for å vera degenerert. Švejk viser til den gjennom å sei "hjå oss på hjørnet Kateřinská og Bojiště".

Bakgrunn

Kateřinská ulice er ei gate i Nové město Nybyen i Praha, òg kjend som Praha_II. , Praha. Her heldt òg Kateřinky til, galehuset der Švejk var innlagd tidleg i romanen. Teksten tyder på at Švejk budde i eller nær denne gata, men å visa til gatehjørnet mot Na Bojišti gir inga meining ettersom gatene ikkje møtest. Švejk kan ha meint krysset Na Bojišti og Sokolská ulice der forfattaren budde ein kort periode i 1888 og 1889.

Sitat
[2.1] Tyto úvahy shrnul v jednu větu, s kterou se obrátil k Švejkovi: „Vy jste, chlape, degenerovanej. Víte, co je to, když se o někom řekne, že je degenerovaný?“ „U nás na rohu Bojiště a Kateřinský ulice, poslušně hlásím, pane lajtnant, byl taky jeden degenerovanej člověk. Jeho otec byl jeden polskej hrabě a matka byla porodní bábou. Von met ulice a jinak si po kořalnách nenechal říkat než pane hrabě.“
Polenen flag
Wikipedia czdeennnnopl Google kartsøk
polen.png

Polen med grensene frå 1772 og etter delingane i åra 1772, 1793 og 1795.

Polen er indirekte nemnd i form av ein polsk greve, når Švejk i samtale med løytnanten på stasjonen i Tábor vert skulda for å vera degenerert og svarar med anekdota om den degenererte greven. Siste delen av handlinga i Švejk kjem til å føregå i søraustlege delen av det noverande Polen og det i 1915 dels polsktalande Aust-Galicia.

Bakgrunn

Polen var i 1914 enno delt mellom Austerrike,Russland og Tyskland men polsk kultur, språk og nasjonalitet overlevde. I 1918 gjenoppsto landet etter å ha vore delt sidan 1795. I dag er landet eit av dei største medlemmene av EU og NATO.

Sitat
[2.1] Tyto úvahy shrnul v jednu větu, s kterou se obrátil k Švejkovi: „Vy jste, chlape, degenerovanej. Víte, co je to, když se o někom řekne, že je degenerovaný?“ „U nás na rohu Bojiště a Kateřinský ulice, poslušně hlásím, pane lajtnant, byl taky jeden degenerovanej člověk. Jeho otec byl jeden polskej hrabě a matka byla porodní bábou. Von met ulice a jinak si po kořalnách nenechal říkat než pane hrabě.“

Skrivst òg:Polsko cz Polen de Poland en Polska pl

Index Back Forward II. Ved fronten Hovudpersonen

1. Švejk sine uhell på toget


© 2009 - 2020 Jomar Hønsi Sist oppdatert: 18/9-2020