Tooltip container
Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Institusjonar

Romanen på nettŠvejk MuseumLiterární ArchivFacebookŠvejk CentralBlogReisedagbokKontakt

Mariánská kasárna i Budějovice, heimeforlegninga til Švejk sitt k.u.k. Infanterieregiment Nr. 91 fram til 1. juni 1915.

Den gode soldat Švejk nemner eit stort tal institusjonar og firma, offentlege som private. Desse var fram til 15. september 2013 kategorisert som 'Stader', noko som berre delvis gjev meining ettersom denne typar einingar ikkje for evig er knytte til eit bestemt geofrafiske punkt slik som t.d byar, fjell og elvar er. Dei fyrste vert difor skilde ut i denne samleseksjonen som innheld m.a. militære og sivile institusjonar (inkludert hæreiningar som regiment osb.), hotell, skjenkestader, aviser og tidskrift.

Grenseoppgangen mod stadsdatabasen er rettnok litt uklår, men eg prøver i denne seksjonen å ta med emne som rettnok kan plasserast geografisk, men som ikkje er bundne til eit bestemt geografisk punkt. Difor vil Praha og Wien framleis høyra til stadsdatabasen, desse har faste koordinatar. Ein institusjon derimot kan gjerne kan byta tilhaldsstad, og døme på dette er Odvodní komise og Kriegsministerium.

Namna er fargekoda etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: U kalicha som ein stad der handlinga føregår, K.u.k. Kriegsministerium omtala av forfattaren, Pražské úřední listy som del av ein i dialog, og Stoletá kavárna nemnd i ei anekdote.

Visningsalternativ

Stader vist: 233 av 233



>> liste over institusjonar som er omtala i romanen (233) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
Index Back Forward II. Ved fronten Hovudpersonen

3. Švejks opplevingar i Királyhida

Ladaen flag
Praha II./1733, Křemencová ul. 13
Google kartsøk
lada.png

Lada, 15.12.1902.

lada1.png

Adresář královského hlavního města Prahy a obcí sousedních, 1910.

Lada er kort nemnd i Švejk si anekdote om neger Kristian. Ei lærarinne skreiv dikt om gjetarar og bekkar i skogen og fekk desse på trykk i Lada. Utover dette fornikerte ho med ein abyssinsk konge og fødde den nemnde Kristian.

Bakgrunn

Lada var eit kvinnetidskrift som vart utgjeve av Karel Vačlena i Mladá Boleslav med Věnceslava Lužická som Prahabasert redaktør[a]. Det kom ut frå 1889 til 1944 men frå 1861 til 1866 eksisterte eit blad med same namnet. Det er uvisst om det var ein samanheng mellom dei to men uansett er det definitivt den nyare utgåva Švejk hadde i tankane. I 1910 kom bladet ut to gonger i månaden.

Bladet trykte faktisk dikt (av og til på fyrstesida) men noko med temaet hyrdar og bekkar i skogen har me ikkje funne så langt. I skrivande stund (desember 2021) er berre årgangen 1902 offentleg tilgjengeleg.

Sitat
[2.3] Do toho se zamilovala jedna učitelka, která psala básničky do ,Lady’ vo pastejřích a potůčku v lese, šla s ním do hotelu a smilnila s ním. jak se říká v písmu svatým, a náramně se divila, že se jí narodil chlapeček úplně bílej.
Referensar
aAdresář královského hlavního města Prahy a obcí sousedníchVojtěch Kraus1910
Kateřinkyen flag
Praha II./468, Kateřinská ul. 30
Google kartsøk
katerinky.jpg

15.5.1906 • Pohled na vstupní portál domu čp. 468 v Kateřinské ulici na Novém Městě.

Kateřinky er nemnd i historia til Švejk om neger Kristian. Mor hans vart innlagd på dette asylet etter at ho fann ut at den mørke fargen til sonen var verkeleg.

Det er nesten sikkert same institusjonen som Švejk oppheldt seg i før krigsutbrotet. Sjå Blázinec.

Bakgrunn

Kateřinky var det folkelege namnet på eit sinnsjukehus i Nové město. Det offisielle namnet var Královský český zemský ústav pro choromyslné v Praze og det vart oppretta i 1822[a]. Den hadde underavdelingar ved Na Slupi og Bohnice. Institusjonane eksisterer den dag i dag (2021).

Hašek ved Kateřinky

Her var Jaroslav Hašek sjølv var innlagd eit tid i februar 1911 etter eit tilsznelatande sjølvmordforsøk, der han prøvde å hoppa frå Karlův most. Han gav ut ei forteljing like etter at han vart utskriven som ser ut til dels å vore inspirert av denne hendinga[b].

Det har vorte spekulert på om sjølvmordforsøket var fingert men faktum er at han vart lagd inn 9. februar og utskriven den 27. Hašek bad faktisk om å få bli på asylet lenger fordi han ville legga frå seg alhoholvanane sine. I fylgje Radko Pytlík vart episoden utløyst av ein krangel i heimen[c].

Sitat
[2.3] Tak se z toho pomátla, začala se ptát v časopisech o radu, co je proti mouřenínům, a vodvezli ji do Kateřinek a mouřenínka dali do sirotčince, kde z něho měli náramnou legraci.

Litteratur

Referensar
aŘivnáčův Průvodce po Praze a okolíFrantišek Řivnáč1881
bPsychiatrická záhadaJaroslav Hašek, Karikatury24.4.1911
cToulavé houseRadko Pytlík1971
Pražské ledárnyen flag
Praha VII./862, Ostrov Velké Benátky -
Wikipedia cz Google kartsøk
ledarny.jpg

Branické ledárny s ledovým zálivem

Světozor, 1.1.1913.

ledarny.png

Národní listy, 14.3.1912.

Pražské ledárny vert nemnd i samtalen mellom Einjährigfreiwilliger Marek og Švejk på vegen frå Mariánská kasárna til BudNad. Det handlar om Frans Josefs land og leveransar til Praha sine isverk.

Bakgrunn

Pražské ledárny var eit firma som leverte is til bryggeri, restaurantar, sjukehus, meieri, slakteri og andre føretak som hadde behov for kjøling. Å døma etter avisannonsar vart det grunnlagd i 1884[a]. Eigar i 1892 var Ivan Čížek og i 1896 er Bernard Lüftschitz oppførd som innehavar, i begge tilfella med kompanjongar. Isfabrikken låg på øya Štvanice (òg kalla Velké Benátky).

I 1898 vart det bestemt at byen skulle skipa eit eige isanlegg for å etterkoma den aukande etterspurnaden[b] og var i forhandlingar med Lüftschitz. Dette vart det ikkje nokon av men i 1901 vart det skipa eit samyrkeselskap som kjøpte isanlegget til Lüftschitz[c]. Selskapet fekk namnet Společenské ledárny v Praze og var eigd av kundane sine. I 1908 hadde dei 234 medlemmer[d], eit tal som i 1912 hadde vakse til 299.

I Dolní Krč heldt ei konkurrerande bedrift til. Denne var eigd av Tomáš Welz men i 1913 vart dei to føretaka slegne saman.

Nytt anlegg

Frå 1909 til 1911 vart det bygd eit nytt og større anlegg i Braník sør for Praha. Kostnaden var så høg at selskapet var truga av konkurs men vart i 1912 gjort som til aksjeselskap og tilført ny kapital. Aksjeselskapet vart registrert i 1913 under namnet Akciové ledárny v Praze[e]. I 1914 rapporterte dei overskot.

Selskapet heldt fram drifta til 1954 og bygningen er enno intakt men forfallen (2021). Den har sidan 1964 vore verna som kulturminnesmerke.

Sitat
[2.3] Podle statistiky je tam samý led a vyváží se odtud na ledoborcích patřících pražským ledárnám. Tento ledový průmysl je i cizinci neobyčejně ceněn a vážen, poněvadž je to podnik výnosný, ale nebezpečný.

Litteratur

Referensar
aSägespänePrager Tagblatt12.1.1884
bPrager EiswerkeDer Böhmische Bierbrauer1.11.1898
cGenoßenschafs-Eiswerke in PragBohemia23.1.1901
dSpolečenské ledárny v PrazeČech29.2.1908
eNové české podnikyČeský Lloyd5.7.1913
K.k. Handelsministeriumen flag
Wien I., Postgasse 8
Google kartsøk
hanmis.jpg

Nr. 10 (St. Barbara) und Nr. 8 (Handelsministerium).

hanmis.png

Wiener Zeitung, 21.9.1912.

K.k. Handelsministerium er nemnd i samtalen mellom Švejk og Einjährigfreiwilliger Marek på vegen frå Mariánská kasárna til Budějovické nádraží. Temaet er istilførsel frå Franz Jospeh Land.

Bakgrunn

K.k. Handelsministerium var handelsdepartementet i Cisleithanien og eit av ni departement[1] i den austerrikske delen av Dobbeltmonarkiet. Det heldt til i Postgasse i sentrum av Wien. Handelsminster frå 20. september 1912 var Rudolf Schuster Edler von Bonott[a], eit embete han hadde fram til 30. november 1915[b].

Handelsdepartmentet vart eit av dei tyngste i Cisleithanien med ansvar for handel, industri, sjøfart, post, telefon og telegraf, toll og frå 1908 arbeidarvelferd og sosial tryggleik[c].

1. Ministerium des/für Innern, Justiz, Unterricht, Finanz, Handel, öffentliche Arbeiten, Eisenbahn, Ackerbau, Landesverteidigung.

Sitat
[2.3] Nicméně úpravou klimatických poměrů, na které má velký zájem ministerstvo obchodu i zahraniční ministerstvo, je naděje, že budou náležitě využitkovány velké plochy ledovců.

Skrivst òg:R.I. Trade Ministry en C.k. ministerstvo obchodu cz

Referensar
aAmtlicher TeilWiener Zeitung21.9.1912
bAmtlicher TeilWiener Zeitung1.12.1915
cGrégrova příručkaJosef Kafka1912
K.u.k. Außenministeriumen flag
Wien I., Ballhausplatz 2
Wikipedia deen Google kartsøk
ausmis.jpg

Ballhausplatz 2

ausmis.png

Wiener Zeitung, 19.2.1912.

K.u.k. Außenministerium er nemnd i samtalen mellom Švejk og Einjährigfreiwilliger Marek på vegen frå Mariánská kasárna til Budějovické nádraží. Temaet er istilførsel frå Franz Jospeh Land.

Bakgrunn

K.u.k. Außenministerium (offisielt k.u.k. Ministerium des kaiserlichen und königlichen Hauses und des Äußern) var utanriskdepartementet i Dobbeltmonarket, eit av tre felles departement (dei andre var k.u.k. Kriegsministerium og k.u.k. Finanzministerium). Det heldt til på Ballhausplatz ved Hofburg i sentrum av Wien.

Utanriksminister frå februar 1912 var grev Leopold Berchtold, eit embete han hadde fram til januar 1915. Berchtold spela a dominerande rolle i avgjerdene som førde til krigsutbrotet sommaren 1914 og det var han som forfatta 10-punktsultimatumet til Serbia. Etterfylgjaren hans var István Burián.

Ikkje berre utanriks

Som det kjem fram av det fulle namnet på departementet ordna dei ikkje berre med utanrisksaker i den klassiske tydinga (diplomati, ambassadar, konsulat, utanrikspolitikk osb.). Det var òg ansvarleg for arkiva til det keisarlege og kongelege hus (k.u.k. Haus, Hof und Staatsarchiv)[b].

Sitat
[2.3] Nicméně úpravou klimatických poměrů, na které má velký zájem ministerstvo obchodu i zahraniční ministerstvo, je naděje, že budou náležitě využitkovány velké plochy ledovců.

Skrivst òg:I. and R. Foreign Ministry en C. a k. zahraniční ministerstvo cz

Litteratur

Referensar
aBallhausplatzWilliam D. Godsey
bGrégrova příručkaJosef Kafka1912
K.k. Unterrichtsministeriumen flag
Wien I., Minoritenplatz 5
Wikipedia de Google kartsøk
untmis.jpg

Palais des Unterrichtsministeriums

untmis.png

Wiener Zeitung, 4.11.1911.

K.k. Unterrichtsministerium er eit av tre departement som er nemnde av Einjährigfreiwilliger Marek i samtalen mellom han, Švejk og eskortekorporalen på vegen frå Mariánská kasárna til Budějovické nádraží. Temaet er istilførsel frå Franz Jospeh Land.

Bakgrunn

K.k. Unterrichtsministerium (offisielt k.k. Ministerium für Kultus und Unterricht) var kultur- og utdanningsdepartementet i Cisleithanien. Det heldt til på Minoritenplatz i sentrum av Wien.

Utdanningsminister frå 4. november 1911 var Max Hussarek von Henlein[a], eit embete han hadde fram til 1917.

Ansvarsområde

Departementet var mellom anna ansvarleg for utdanning (unnateke akademi for handel, industri og landbruk), den evangeliske kyrkja (protestantisk), kunst, minnesmerke, museum, vitskapsakademi, og meteorologiske institutt[b].

Sitat
[2.3]Ministerstvo vyučování, pane kaprále, zbudovalo pro ně s velkým nákladem a obětmi, kdy zmrzlo pět stavitelů...“ „Zedníci se zachránili,“ přerušil ho Švejk, „poněvadž se vohřáli vod zapálený fajfky.“

Skrivst òg:I.R. Education Ministry en C.k. ministerstvo vyučování cz

Litteratur

Referensar
aInlandWiener Zeitung4.11.1911
bGrégrova příručkaJosef Kafka1912
Hotel naproti nádražien flag
Google kartsøk
grandbud.jpg

Český svět, 30.7.1909.

budbenes.png

Jihočeské listy, 14.4.1909.

budbenes1.png

Fürst Schwarzenberg Jahrbuch 1911.

Hotel naproti nádraži (hotell vis-a-vis stasjonen) vert nemnd når arrestantane Švejk og Einjährigfreiwilliger Marek vert eskorterte til Budějovické nádraží under regimentet si overføring frå Budějovice til Bruck an der Leitha - Királyhida. Frå vindaugene til eit hotell over gata frå stasjonen vifta nokre damer med lommedukar og ropa "Heil!".

Bakgrunn

Hotel naproti nádraži viser til eitt av fleire hotell som låg rundt jernbanestasjonen i Budějovice. Rett ovafor den nye stasjonen låg Hotel Grand og Hotel Imperial, vis-a-vis den gamle stasjonen låg Hotel Bahnhof og Hotel Kaiser von Österreich[a]. Utfrå den mest direkte ruta frå Mariánská kasárna austover til Budějovické nádraží (den nye stasjonen) ville soldatane fyrst ha kome fram til Imperial men dette hotellet vart ikkje opna før i 1924[b] så difor vert Grand det innlysande alternativet. Dei to hotella ved den gamle stasjonen kan rettnok ikkje heilt sjåast bort frå, men ettersom desse låg lengre mot sør er det lite truleg at det var eit av dei Hašek hadde i tankane.

Grand Hotel "Beneš"

Dette hotellet vart opna i 1909 og eigar var Václav Beneš (1860-), ein erfaren hotellvert som òg hadde drive Hotel U třech kohoutů og Hotel SlunceBudějovické náměstí [c]. Grand var det mest moderne hotellet i byen med elektrisk ljos, sentralfyring og parkeringsplass for bilar, noko som var sjeldsynt på denne tida.

Prominente gjester budde gjerne her og eit døme på dette er Feldmarschall-Leutnant Simon Schwerdtner (sjå Generalmajor von Schwarzburg) som overnatta på Grand då han inspiserte garnisonen i Budějovice i april 1915[d]. Av andre kan nemnast Erzherzog Joseph Ferdinand og Erzherzog Leopold Salvator frå huset Habsburg, andre adelsmenn som baron Alfred Rotschild og hertug Ernst August von Cumberland, dessutan høgare militære som Andeas Pitlik, Wenzel Wurm og Arthur Gieslingen.

I juni 1918 selgde Beneš hotellet[e], i 1949 vart det nasjonalisert og døypt om til Hotel Vltava, i 1989 på ny til Grand. Enno i dag (2022) er det hotell- og restaurantdrift i bygningen, men etter anmeldelsane på Google å døma er standarden dårleg.

Sitat
[2.2] Byla to pořádná manifestace. Z hotelu naproti nádraží z oken mávaly nějaké dámy kapesníky a křičely „Heil!“ Do „nazdar“ mísilo se „heil“ i ze špalíru a nějakému nadšenci, který použil té příležitosti, aby vykřikl: „Nieder mit den Serben“, podrazili nohy a trochu po něm šlapali v umělé tlačenici.

Kjelder: Jan Schinko

Litteratur

Referensar
aHotelyEncyklopedie Českých Budějovic
b"Imperial" - bar a kavárnaJihočeské listy31.10.1924
cPůvodní majitel Grandu načasoval stavbu šikovněJan Schinko1.6.2017
dInspizierungBudweiser Zeitung16.4.1915
eHotelkaufBudweiser Zeitung21.6.1918

Notice: Trying to get property 'nodeValue' of non-object in /var/www/honsi.org/public_html/svejk/app/php/lib_places.php on line 242
K.u.k. Kavallerietruppendivision Nr. 7en flag
Google kartsøk
ktd7.png

Schematismus für das K.u.k. Heer.., 1914.

lacina3.png

Wiener Zeitung, 25.12.1915.

K.u.k. Kavallerietruppendivision Nr. 7 var i fylgje forfattare eininga der Feldoberkurat Lacina gjorde teneste.

Bakgrunn

K.u.k. Kavallerietruppendivision Nr. 7 var ein kavaleridivisjon med sete i Kraków, med rapportering oppover til 1. Korpskommando. Dei fire regimenta i divisjonen var spreidde over eit stort område: Dragonerregiment Nr. 10 (Kraków), Ulanenregiment Nr. 2 (Tarnów), Dragonerregiment Nr. 12 (Olmütz) og Ulanenregiment Nr. 3 (Gródek Jagielloński). Divisjonskommandant i 1914 var Feldmarschall-Leutnant Ignaz von Korda (1858-1918)[a].

Ludvík Lacina

Den direkte grunne til at divisjonen er nemnd i Den gode soldat Švejk er at Ludvík Lacina, modellen til Feldoberkurat Lacina, faktisk gjorde teneste her frå januar 1913 til august 1916. At Jaroslav Hašek var så detaljert orientert om dette tyder i høgste grad på at dei to kjende kvarandre.

Kavaleridivisjonar

K.u.k. Heer hadde ved krigsutbrotet 8 kavaleridivisjonar, nummererte 1 til 10 der nummer 5 og 9 ikkje var i bruk. Divisjonane inneheldt 1 til 3 brigadar. Desse omfatta vanlegvis 2 Ulan- Husar- eller Dragon-regiment. Kavaleribrigadane i Böhmen (Praha og Pardubice) var ikkje tildelt nokon divisjon[a].

Under krigen

I starten av krigen vart divisjonen sett inn i nærområdet sitt, frå 6. august 1914 stod dei på russisk jord i området ved Kielce, nord for Krákow. Frå mai 1915 tok dei del i offensiven i Russisk Polen og om hausten opererte dei i området ved elva Styr (Стир) aust for Lutsk (Луцьк).

Øvstkommanderande ...

Sitat
[2.3] Tak vešli na nádraží a šli k určenému vojenskému vlaku, když málem by byla ostrostřelecká kapela, jejíž kapelník byl vážně popleten nečekanou manifestací, spustila „Zachovej nám, Hospodine“. Naštěstí v pravé chvíli objevil se v černém tvrdém klobouku vrchní polní kurát páter Lacina od 7. jízdecké divise a počal dělat pořádek.
Referensar
aSchematismus für das k. u. k. Heer...K.k. Hof und Staatsdruckerei1914
Čechen flag
Google søk

Čech vert nemnd i samband med Einjährigfreiwilliger Marek si historie om loppa til Khun.

Den norske omtalen er ikkje klar enno.

Sitat
Tunelen flag
Praha I./642, Štupartská ul. 5
Google kartsøk

Tunel er nemnd av Švejk når han tilfeldigvis nemner orangutangar då eskorte-korporalens intellekt er tema for samtalen på toget frå Budějovice til Bruck an der Leitha.

Bakgrunn

Tunel var ein nattkafé i Praha. Den låg ved Staroměstské náměstí, ved det noverande Hotel Ungelt. Egon Erwin Kisch skreiv om den som det verste av dei verste, og var på lista over stader det militært personell ikkje fekk lov å gå. Inngangen var frå Týn-plassen. I 2013 husar lokalet restauranten Indian Jewel.

Jiřina Chrastilová

V průchodu, který vede ke sv. Jakubu, byla hospoda, říkalo se jí V tunelu a byla to jedna z nejhorších putyk Prahy s nejhoršími děvenkami, které tam byly k dispozici, ale to už bylo hodně pod úroveň.

E.E. Kisch: Konsignation über verbotene Lokale.

Nun knöpfen wir uns den Kragen ab, denn unser weg führt in jenes der Lokale, das als letztes auf der militärischen Konsignation steht und wohl wirklich das letzte aller Prager Lokale ist. Hier hat die verfaulte unterste Schicht der relativer Überbevölkerung ihr Stammlokal, jene Menschen, die nicht mehr direkt als Opfer der kapitalistischen Akkumulation anzusehehen sind, jene, die Marx im "Kapital" Verbrecher, Verkommenene und Verlumpte, das eigentliche Lumpenproletariat nennt, und vor deren Käuflichkeit zu reaktionären Zwecken das Kommunistische Manifest warnt. Es ist erstaunlich, dass das Nachtcafé "Im Tunnel" (Stupartgasse Nr. 642, Teinhof) erst seit 22. April 1913 verboten ist.

Sitat
[2.3] Jednou jsem seděl v noční kavárně v ,Tunelu’ a bavili jsme se vo orangutanech. Seděl tam s námi jeden mariňák a ten vyprávěl, že orangutana často nerozeznají od nějakýho vousatýho vobčana, že takovej orangutan má bradu porostlou chlupy jako... Jako,’ povídá, ,řekněme třebas tamhleten pán u vedlejšího stolu.’

Kjelder: Hans-Peter Laqueur, Jiřina Chrastilová, Egon Erwin Kisch

Litteratur

Na Vyhlídceen flag
Google kartsøk

Na Vyhlídce er nemnd i same historia som Pohořelec.

Bakgrunn

Na Vyhlídce var ein pub på Pohořelec i Praha. Det har nesten sikkert vore meint den same staden som Na krásné vyhlídce, frå anekdota om verdsturnéen til gartnaren gartnar Kalenda.

Sitat
[2.3] „Někdy,“ řekl Švejk, „se zas v gefechtu člověku udělá špatně, člověk si něco zvoškliví. Vypravoval v Praze na Pohořelci na Vyhlídce’ jeden nemocnej rekonvalescent od Přemyšlu, že tam někde pod festungem přišlo k útoku na bajonety a proti němu se vobjevil jeden Rus, chlap jako hora, a mazal si to na něho s bajonetem a měl pořádnou kapičku u nosu. Jak se mu von podíval na tu kapičku, na ten vozdr, že se mu hned udělalo špatně a musel jít na hilfsplac, kde ho uznali zamořenýho cholerou a odpravili do cholerovejch baráků do Pešti, kde se taky vopravdu nakazil cholerou.“
Schönbrunner Menagerieen flag
Wikipedia deensv Google kartsøk

Schönbrunner Menagerie er nemnd av Švejk når han fortel eskortekorporalen i arrestvogna at Wien er ein viktig by.

Bakgrunn

Schönbrunner Menagerie var (og er enno) ein dyrehage inne på området til Schloss Schönbrunn. Den er no største dyrehagen i byen. Den vart grunnlagd i 1752 og er eldste ekisterande dyrehagen i verda.

Sitat
[2.3] Vídeň je vůbec důležité město,“ pokračoval, „jenom co mají divokejch zvířat v tej schönbrunnskej menažerii. Když jsem byl před lety ve Vídni, tak jsem se nejradši chodil dívat na vopice, ale když jede nějaká osobnost z císařskýho hradu, tak tam nikoho nepouštěj přes kordon.

Skrivst òg:Schönbrunnské menažerie cz

Brucker Lageren flag
Wikipedia de Google kartsøk
abb3.png

Offiziersbaracke und Allee

bruck_feldmesse.jpg

Feltmesse

lager91.png

© Petra Weiß

Brucker Lager er ein viktig del av soga ettersom storparten av handlinga i del to og fyrste kapittelet av del tre føregår her. I alt er tre åttandedeler av romanen lagt til militærleiren og tvillingbyane der den låg: Királyhida og Bruck an der Leitha.

Bakgrunn

Brucker Lager var ein militærleir og øvingsplass i Királyhida (frå 1921 Bruckneudorf) som vart grunnlagd i 1867 og som enno er i drift. Leiren opplevde si største betydning nettopp under fyrste verdskrigen: til eikvar tid kunne opptil 26 000 soldatar vera forlagde her, noko som er mange gonger det samla folketalet til Bruck an der Leitha og Királyhida. Leiren eksisterer enno som øvingsområde, men deler av den er gjort om til naturreservat.

For k.u.k. Infanterieregiment Nr. 91 var Brucker Lager ikkje nokon vanleg eksersisplass: i tre og eit halvt år var leiren basen deira. Alt tidleg i 1915 vart det bestemt at dei fleste regimenta frå Böhmen skulle flyttast til andre deler av Austerrike-Ungarn for å unngå for mykje samrøre med den påstått upålitelege lokalbefolkninga.

Ersatzbataillon IR. 91 (erstatningsbataljonen) vart difor forflytta til Királyhida 1. juni 1915 og i Budějovice tok det ungarske regimentet Infanterieregiment Nr. 101 plassen deira. Leirkommandant frå 1915 til 1918 var oberst Wladimir Rolle som kanskje har lånt namnet sitt til Auditor Ruller.

Jaroslav Hašek sin XII. Marschbataillon vart oppøvd her og reiste vidare til fronten 30. juni 1915. Det var truleg her Hašek for fyrste gong møtte Jan Vaněk, den beste kjelde me har til informasjon om forfattaren sitt liv i k.u.k. Heer. Det var òg her at Rudolf Lukas frå 1.juni vart Hašek sin føresette som sjef for 4. marsjkompani.

IR 91 forlet leiren 1. november 1918 plyndra dei den for å unngå at forsyningar kom på ungarske hender og ein ny runde med øydeleggjingar vart påførd i 1921 av ungarske paramiltære.

Sitat
[2.3] Nad vojenským táborem v Mostě panovalo noční ticho. V barácích pro mužstvo třásli se vojáci zimou a v důstojnických barácích otvírali okna, poněvadž bylo přetopeno. Od jednotlivých objektů, před kterými stály stráže, ozývaly se občas kroky hlídky, která si plašila chůzí spánek. Dole v Mostě nad Litavou zářily světla z c. k. továrny na masité konservy, kde se pracovalo dnem i nocí a zpracovávaly se různé odpadky. Poněvadž šel odtud vítr do alejí ve vojenském táboře, šel sem smrad z hnijících šlach, kopyt, paznehtů a kostí, které vařili do polévkových konserv.

Kjelder: Klara Köttner-Benigni, Petra Weiß

Litteratur

K.u.k. Fleischkonserven-fabriken flag
Királyhida/-, Lagerstrasse 8
Google kartsøk
konserven.jpg
konserven.png

Das Vaterland, 2.6.1897.

K.u.k. Fleischkonserven-fabrik er stinkande beskrive av forfattaren i introduksjonen til Királyhida. Her vert det laga hermetikk og suppe av senar, hovar og innvollar, gjerne rotne.

Bakgrunn

K.u.k. Fleischkonserven-fabrik er forfattaren sitt namn på k.u.k. Militär-Conserven-fabrik, ein hermetikkfabrikk som kom i drift i november 1896 i Királyhida, ikkje i Bruck an der Leitha slik det vert sagt i Den gode soldat Švejk. Den laga ikkje berre kjøthermetikk: grønsaker, supper og kaffi vart og framstild her. Kaiser Franz Joseph I. æra fabrikken med ei vitjing alt 1. juni 1887 i samband med inspeksjon av Brucker Lager. Han var på fabrikken over ein time og smakte til og med på varene.

Ved starten hadde fabrikken 350 tilsette. Under fyrste verdskrigen arbeidde opptil 3000 her, inkludert krigsfangar. Sjølve drifta vart sett ut på kontrakt til ulike føretak men etter slutten av verdskrigen var det stopp.

Den 4 000 kvm store bygningen husar i 2010 eit handlesenter, politikontoret og ein bilrekvisitahandel, men det meste av den er ikkje lenger i bruk.

Klara Köttner-Benigni

In Királyhida war noch im Ersten Weltkrieg die „K.u.k. Militär-Conserven-fabrik” (im „Schwejk” „k.u.k. Fleischkonserven-fabrik”) in Betrieb. (S. 324) In ihr dürften sehr vorwiegend Fleisch-, Suppen-, Gemüse- und Kaffeekonserven hergestellt worden sein. Zumindest im Frieden waren die Rezepturen einwandfrei, wie Konrad Biricz nach deren Prüfung in Akten des Staatsarchivs (Kriegsarchivs) erklärt. Wegen kriegsbedingter Versorgungsschwierigkeiten wird die Qualität sicherlich schlechter geworden sein, aber die Bemerkung, daß dort — bereits 1915! — eine Mischung von stinkenden „verfaulten Sehnen, Hufen, Klauen und Knochen” zu „Suppenkonserven” verarbeitet wurde (S. 325), ist eine der grotesken Übertreibungen des Gourmets Hašek, dem es vor dem kulinarischen Massenbetrieb geekelt haben muß.

Sitat
[2.3] Dole v Mostě nad Litavou zářily světla z c. k. továrny na masité konservy, kde se pracovalo dnem i nocí a zpracovávaly se různé odpadky. Poněvadž šel odtud vítr do alejí ve vojenském táboře, šel sem smrad z hnijících šlach, kopyt, paznehtů a kostí, které vařili do polévkových konserv.

Kjelder: Petra Weiß, Klara Köttner-Benigni, Konrad Biricz

Litteratur

Zum Kukuruzkolbenen flag
Google søk
graf.jpg

Hotel Erzherzog Franz Ferdinand.

Zum Kukuruzkolben fekk besøk av Erzherzog Stephan under dei keisarlege og kongelege manøvrane ved Sopron i 1908. Enno i 1915 var den berre for offiserar, vanlege soldatar hadde ikkje tilgjenge. Den låg i dalen nede ved Leitha og dei raude elektriske lysa var synlege frå den forlatne fotopaviljongen i Brucker Lager.

Bakgrunn

Zum Kukuruzkolben var i fylgje forfattren ein fornem bordell ved Leitha, uvisst på kva side av elva den låg. I 1915 var det ingen etablissement med dette namnet i tvillingbyane. Ein teori er Hotel Erzherzog Franz Ferdinand (og kalla Hotel Graf) som låg ved elvebreidda nær inngangen til Brucker Lager [5]. Historia om erkehertugen sitt bordellbesøk er truleg bygd på rykte eller direkte diktning.

Kukuruz er den austerrikske varianten av det høgtyske Mais, avleia frå tyrkisk kokoroz. Det tsjekkiske ordet kukuřice har same opphav.

Sitat
[2.3] Od opuštěného pavilónku, kde dřív za času míru fotografoval nějaký fotograf vojáky trávící zde mládí na vojenské střelnici, bylo vidět dole v údolí u Litavy červené elektrické světlo v bordelu „U kukuřičného klasu“, který poctil svou návštěvou arcivévoda Štěpán při velkých manévrech u Šoproně v roce 1908 a kde se scházela denně důstojnická společnost.

Kjelder: Klara Köttner-Benigni, Radko Pytlík, Wolfgang Gruber

Skrivst òg:The Maize Cob Parrott At the Ear of Corn Sadlon U kukuřičného klasu cz Kukoricakalászhoz hu

Litteratur

Rosenhausen flag
Google søk
rosahaus.jpg

K.u.k. Mannschaftspuff, ukjendt kvar.

Rosenhaus verdt nemnd som eit gledeshus der vanlege soldatar kunne hygga seg. Det grøne lyset frå horehuset var synleg frå det nedlagde fotoatelieret i Brucker Lager.

Bakgrunn

Rosenhaus var forfattaren sitt namn på eit bordell i enten Bruck an der Leitha eller Királyhida. I 1915 var det fem offisielle bordell i byane men ingen av dei bar dette namnet. Det fanst dessutan uregistrerte bordell. Utfrå beskrivelsen å døma må det ha lege nær elva. Růžový dům kan alternativt overstejast med Das rosa Haus.

Sitat
[2.3] Ti chodili do „Růžového domu“, jehož zelená světla byla též vidět od opuštěného fotografického ateliéru. Bylo to roztřídění jako později na frontě, kdy mocnářství nemohlo už svému vojsku ničím jiným pomoct než přenosnými bordely u štábů brigád, takzvanými „puffy“. Byly tedy k. k. Offizierspuff, k. k. Unteroffizierspuff a k. k. Mannschaftspuff.

Kjelder: Wolfgang Gruber, Friedrich Petzneck

Skrivst òg:Růžový dům Hašek The House of Roses Parrott Rosenhaus Reiner Pink House Sadlon Rózsaház hu

Litteratur

Zum Erzherzog Albrechten flag
Google søk
zumalbrecht.jpg

Deutsches Kaffehaus

Zum Erzherzog Albrecht er såvidt nemnd avdi Oberleutnant Lukáš var innom her etter å ha vore på det ungarske teateret i Királyhida der han fall for den fortryllande fru Kákonyi.

Bakgrunn

Zum Erzherzog Albrecht skal ha vore ein stor kafé og vinstove i Bruck an der Leitha der offiserar gjerne gjekk, men det finst ikkje historisk belegg for at den eksisterte. Etter forfattaren sin omtale kan det har vore Deutsches Kaffehaus der berre offiserar fekk gå. Ein anna kandidat er Hotel Erzherzog Franz Ferdinand.

Sitat
[2.3] Nadporučík Lukáš vzal si též z garderoby plášť a šel do města, kde setkal se ve velké vinárně a kavárně „U arcivévody Albrechta“ s několika důstojníky od 91. pluku.

Kjelder: Klara Köttner-Benigni, Friedrich Petzneck

Skrivst òg:The Archduke Albrecht Parrott At the Archduke Albert Sadlon U arcivévody Albrechta cz Albrecht főherceghez hu

Litteratur

Zum Kreuz des Heiligen Stephanen flag
Google søk

Zum Kreuz des Heiligen Stephan er nemnd avdi Oberleutnant Lukáš var innom her etter å ha vore på teatret i Királyhida. Det var her han forfatta brevet til fru Kákonyi.

Bakgrunn

Zum Kreuz des Heiligen Stephan skal ha vore ein liten kafé/bordell i Bruck eller Királyhida, men heller ikkje denne kan historisk lokaliserast. I fylgje Klara Köttner-Benigni var bordellane i Bruck ikkje tilknytta kafear, så denne samanhengen her er nok oppdikta eller overførde ein anna stad frå. Små kafear fanst rett nok, og ein av dei var Café Pauli som passar nokså godt til omtalen.

Sitat
[2.3] Ve velice dobré náladě odešel do malé kavárny „U kříže sv. Štěpána“, kde zašel do malého chambre séparée, vyhnal odtamtud nějakou Rumunku, která se nabízela, že se svlékne do naha a že si s ní může dělat, co chce, poručil si inkoust, péro a dopisní papír, láhev koňaku a napsal po bedlivé úvaze toto psaní, které se mu zdálo být vůbec nejhezčím, které kdy napsal:

Skrivst òg:At the Cross of St Stephen Parrott At the Cross of St. Steven Sadlon U kříže sv. Štěpána cz Szent István keresztjéhez hu

Litteratur

Zum schwarzen Lammen flag
Google søk

Zum schwarzen Lamm var kneipa det Švejk og Sappeur Vodička tok seg ein oppstivar før dei la i veg til Soproni utca for å overlevera det famøse brevet frå Oberleutnant Lukáš til fru Kákonyi.

Bakgrunn

Zum schwarzen Lamm skal ha vore ein pub i Bruck an der Leitha, men dette kan ikkje lett stadfestast. Det kan ha vore ei forvansking av Zum Schwarzen Adler, ein kafé i Altstadt. Denne gata var under fyrste verdskrigen Bruck sitt fornøyelseskvarter.

Ein rar oversetjingsdetalj kjem fram hjå Grete Reiner. Ho kallar den Zum roten Lamm, ein stad som faktisk kan ha eksistert i fylgje Klara Köttner-Benigni. Den låg i så fall Raiffeisengürtel 7 på enden av Altstadt. Kan Jaroslav Hašek ha blitt "retta på", og i så fall på kva grunnlag? Reiner var ikkje svært dreven i tsjekkisk men at ho skal ho gjort så banale feil som å byta om raudt og svart (červený og černý) virkar usannsynleg.

Sitat
[2.3] Nadporučík zabalil se opět do deky, ze které ho Švejk vytáhl, a spal dál, zatímco Švejk putoval dál do Királyhidy. Najít Sopronyi utczu čís. 16 nebylo by bývalo tak těžké, kdyby ho náhodou nebyl potkal starý sapér Vodička, který byl přidělen k „štajerákům“, jejichž kasárna byla dole v lágru. Vodička bydlíval před léty v Praze na Bojišti, a proto při takovém setkání nezbylo nic jiného, než že oba zašli do hospody „U černého beránka“ v Brucku, kde byla známá číšnice Růženka, Češka, které byli všichni čeští jednoročáci, kteří kdy byli v lágru, nějaký obnos dlužni.

Kjelder: Klara Köttner-Benigni, Rudolf Stadlmayer, Konrad Biricz

Skrivst òg:The Black Lamb Parrott Zum Roten Lamm Reiner U černého beránka cz Fekete bárányt hu At the black Ram/The Little black Ram sadlon

Litteratur

Invalidovnaen flag
Wikipedia czen Google kartsøk

Invalidovna dukkar opp i anekdota Švejk fortel Sappeur Vodička om pub-eigaren Paroubek som jaga ein Slovak over halve Praha.

Bakgrunn

Invalidovna er ein tidlegare institusjon for krigsinvalide i Praha. Bygningen som vart sterkt skadd under flaumen i 2002 vart framtil 2013 delvis brukt av VÚA.

Sitat
[2.3] Potom ještě řekl Paroubkovi, že je huncút a šaščínská bestie, tak ho milej Paroubek chyt, votlouk mu jeho pastě na myši a dráty vo hlavu a vyhodil ho ven a mlátil ho po ulici tyčí na stahování rolety až dolů na Invalidovnu a hnal ho, jak byl zdivočelej, přes Invalidovnu v Karlíně až nahoru na Žižkov, vodtud přes Židovský pece do Malešic, kde vo něj konečně tyč přerazil, takže se moh vrátit nazpátek do Libně
Na růžovém ostrověen flag
Zaběhlice/59, Zaběhlice -
Wikipedia cz Google kartsøk
ruzovyostrov.png

Národní politika, 14.6.1903

ruzovyostrov2.png

Na růžovém ostrově var òg ein stad der Sappeur Vodička hadde vore i slagsmål, rabalderet kunne høyrast heilt til Michle.

Bakgrunn

Na růžovém ostrově var ein stor restaurant med hage, eigd av Václav Růžicka. Den låg i Záběhlice på den kunstige øya med same namn (Roseøya). Staden var i drift frå 1891 til 1928 og heldt òg dansetilstellingar. Růžicka sjølv døydde i 21. februar 1924 og er gravlagd på kyrkjegarden i Zaběhlice.

Sitat
[2.3] „Plácnu taky ženskou, Švejku, mně je to jedno, to ještě neznáš starýho Vodičku. Jednou v Záběhlicích na ,Růžovým ostrově’ nechtěla se mnou jít jedna taková maškara tančit, že prej mám voteklou hubu.

Kjelder: Jaroslav Šerák, Česká televize

Litteratur

Hauptwacheen flag
Google kartsøk

Hauptwache er nemnd avdi Švejk og Sappeur Vodička vart førde til arresten her etter slagsmålet i Soproni utca. Her dukkar Einjährigfreiwilliger Marek opp i soga att for fyrste gong sidan Wien, han hadde nekta å reingjera latrinene og vart bura inn. Ein stor del av handlinga i [2.4] føregår her.

Bakgrunn

Hauptwache var hovudvakta i Brucker Lager i Királyhida. Leirfengselet låg òg i denne bygningen som seinare vart riven. Det var dessutan ei andre hovudvakt, i det såkalla Neue Lager. Om det var nokon arrest i denne bygningen har det ikkje lukkast å stadfesta.

Sitat
[2.3] Starý sapér Vodička po celou cestu tvrdošíjně mlčel. Až teprve když vcházeli na hauptvachu, řekl zasmušile k Švejkovi: „Nepovídal jsem ti to, že Maďary neznáš?“

Skrivst òg:Main guard-house en Hauptvacha/Hauptwacha Hašek Hovudvakta nn Hlavní stražnice cz

Litteratur

Index Back Forward II. Ved fronten Hovudpersonen

3. Švejks opplevingar i Királyhida


© 2009 - 2021 Jomar Hønsi Sist oppdatert: 22.1.2022