Kart over Austerrike-Ungarn i 1914 som viser militærdistrikta og Švejk si rute. Heile handlinga i
romanen føregjekk på Dobbeltmonarkiet sitt territorium.
Den gode soldat Švejk inneheld ei mengde omtalar av stadsnamn - enten direkte i handlinga, i dialogar eller i forfattaren sine
merknader. Jaroslav Hašek var sjølv svært vidfaren og hadde eit fotografisk minne for geografiske (og andre) detaljar. Det er
tydeleg at han la stor vekt på desse i forteljingane sine. Heile 8 av 27 kapitteloverskrifter inneheld geografiske
namn.
Denne sida vil etter kvart innehalda ei full oversikt over alle geografiske referansane i boka; frå Praha i innleinga
til Klimontów i den ufullførde del IV. Land, byar, landsbyar, fjell, hav, innsjøar, elvar og øyar er med. Listene er
sorterte etter når staden fyrst vert omtala. Unnataket er stader der sjølve handlinga føregår: desse vert lista
under kapittelet der handlinga inntreff.
Sitata er frå Jaroslav Šerák sin internettversjon av Den gode soldat Švejk og har linkar til det relevante kapittelet.
Verktøylinjene har linkar for direkte oppslag i Wikipedia, Google Maps, Google Søk, romanen på nett og
dessutan til svejkmuseum.cz.
Merk at enkelte namn manglar i Odd Bang-Hansen si norske oversetjing av Den gode soldat Švejk (som er forkorta). Dette gjeld til
dømes heile innleiinga. Tsjekkiske namn er i den norske utgåva skrivne utan aksentar og i enkelte høve fornorska.
Stadnamna har farge etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: Sanok som ein stad der handlinga føregår, Dubno
omtala av forfattaren, Zagreb som del av ein i dialog, og Pakoměřice som vert nemnd i ei anekdote.
Mosty Wielkie hadde ikkje jernbanesamband med Lwów i 1915.
Illustrirte Zeitung,10.9.1914
Mosty Wielkie
er nemnd av forfattaren når han forklarer stoda ved fronten når marsjbataljonen kom fram til Sanok. Forteljaren opplyser om at jernbanelinja frå Sanok mot Lwów og nordover hit var uskadd.
Bakgrunn
Mosty Wielkie
er det polske namnet på Великі Мости (Velyki Mosty), ein by Galicia, no i Sokal-rajonen i Ukraina. Jaroslav Hašek sitt Infanterieregiment Nr. 91 marsjerte forbi her 21. juli 1915, på veg til slagmarka ved Sokal. Byen husa ein garnison frå 1846 til 1918.
I 1915 eksisterte ikkje den nemnde jernbanelinja så forfattaren har nok hatt ein anna stad i tankane.
Sitat
[III.4] Ačkoliv odtud bylo spojení železniční neporušeno pod Lvov i severně na Veliké Mosty, bylo vlastně záhadou, proč štáb východního úseku udělal tyto disposice, aby „železná brigáda“ se svým štábem soustřeďovala pochodové prapory sto padesát kilometrů v týlu, když šla v té době fronta od Brodů na Bug a podél řeky severně k Sokalu.
Brody
er nemnd av forteljaren når han forklarer stoda ved fronten når marsjbataljonen til Švejk kom fram til Sanok. Fronten gjekk frå Brody til Bug.
Bakgrunn
Brody
(ukr. Броди) er ein by Galicia, no i Lviv-oblastet i Ukraina. Før fyrste verdskrigen var det ein viktig handelsby på grensa mellom Russland og Austerrike-Ungarn. I 1914 utgjorde jødane over 60% av folketalet.
I slutten av august 1914 fall byen på russiske hender og vart teken tilbake 2. september 1915[a]. Året etter tok russarane den tilbake under Brusilov-offensiven.
Litterær tidsforskyving
Fronten gjekk ikkje langs linja forteljaren omtala då Švejk var i Sanok (slutten av mai 1915), den tilsvarar meir stoda i byrjinga av juli. Ut frå romanen var Švejk i Budapest23. mai 1915 medan Hašek sin XII. Marschbataillon reiste gjennom byen 2. juli. Dermed virkar det som om Hašek no knytte historiske hendingar til si eiga tidslinje og ikkje lenger Švejk si.
Sitat
[III.4] Ačkoliv odtud bylo spojení železniční neporušeno pod Lvov i severně na Veliké Mosty, bylo vlastně záhadou, proč štáb východního úseku udělal tyto disposice, aby „železná brigáda“ se svým štábem soustřeďovala pochodové prapory sto padesát kilometrů v týlu, když šla v té době fronta od Brodů na Bug a podél řeky severně k Sokalu.
Schlachtfeld von Limanowa, wo die Russen eine empfindliche Niederlage erlitten haben.
Unsere krieger, L.W. Seidel & Sohn,1917
Limanowa
er nemnd av Hauptmann Tayrle når han ovafor Hauptmann Ságner understrekar kor håplause reserveoffiserar er. Dette illusterer han ved å nemna at då dei trekte seg tilbake frå Limanova og Kraśnik, mista reserveløytnantane hovudet så snart dei såg ein kosakkpatrulje.
Bakgrunn
Limanowa
er ein by i det vestlege Galicia, kjend for slaget i desember 1914 der det lukkast Austerrike-Ungarn å slå tilbake ein russisk offensiv som truga Kraków. Dette var Dobbeltmonarkiet sin fyrste strategiske siger i krigen og redda dei frå samanbrot.
Frå Hauptmann Tayrle sine utsagn virkar det som om Austerrike-Ungarn tapte dette slaget men dette er som nemnd ovafor ikkje tilfellet.
Sitat
[III.4] Když jsme ustupovali od Limanova a od Krasníku, všichni ti ,takélajtnanti’ ztratili hlavu, jakmile uviděli kozáckou patrolu. My, ve štábu, nemáme rádi takových příživníků.
Kraśnik
er ein by som låg i den russiske delen av Polen, nær Lublin. Den er kjend for slaget som stod frå 23. til 26. august 1914 der Austerrike-Ungarn vann sitt fyrste store slag i krigen. Den austerrikske generalen Viktor Dankl fekk ærestittlene DanklGraf von Krasnik etter dette slaget. På den russiske sida deltok den seinare så vidkjende finske hærføraren Carl Gustaf Mannerheim.
Sitat
[III.4] Když jsme ustupovali od Limanova a od Krasníku, všichni ti ,takélajtnanti’ ztratili hlavu, jakmile uviděli kozáckou patrolu. My, ve štábu, nemáme rádi takových příživníků.
Welfenplatz 1898, hovudsetet for garnisonen i Hannover.
Hannover
er nemnd avdi reservane ein Hannover-divisjon la beslag på innkvarteringa marsjbataljonen frå IR. 91 skulle ha. Kommandanten deira hadde eit så stygt blikk at han psyka ut sjefen for Jernbrigaden.
Bakgrunn
Hannover
er ein stor by i Nord-Tyskland, i 1914 hovudstad in den preussiske provinsen Hannover. Divisjonen som vert nemnd i romanen var kalla opp etter provisnsen og ikkje byen.
I det tyske keisarriket var det to såkalla Hannover-divisjonar, nummererte 19 og 20. Desse tilhøyrde Armeekorps X, som også hadde tilhald i Hannover. Begge divisjonane opererte i Galica i tidsrommet handlinga er lagd til (tidleg juli 1915). Det kan dermed godt vera at reserve-einingane deira passerte Sanok på veg til fronten.
Sitat
[III.4] Totéž bylo i při frontových úsecích, které byly ještě dále v týlu, jako zde v Sanoku, kam najednou přibyly reservy německé hanoverské divise pod vedením plukovníka s tak ošklivým pohledem, že brigadýr byl uveden do naprostého zmatku.
Platnéřská ulice
er nemnd av Švejk når han snakkar og skubbar seg inn på horehuset i Sanok for å henta Leutnant Dub. Madam vert høfleg fortald gjennom anekdota om Vondráček og madam Křovánová korleis det kan gå med henne om ho geberdar seg for mykje.
Gata dukkar opp att i [IV.2] i anekdota om Růžena Gaudrsová som hadde vore tilsett i ei vinárna der.
Bakgrunn
Platnéřská ulice
er ei gate i Staré město, Praha. Den vart sanert rundt om 1908 og endra drastisk karakter.
I 1910 var det to vinhus i gata: Antonín Kafka i nr. 9 og František Müller i nr. 15.
Sitat
[III.4] „Moc na mě neřvete, milostpaní,“ řekl vlídně Švejk, usmívaje se přitom sladce, „nebo vám dám přes držku. U nás jednou v Platnéřské ulici zmlátili jednu madam tak, že nevěděla o sobě. To tam syn hledal svýho otce, nějakýho Vondráčka, obchod s pneumatikama. Vona se ta madam jmenovala Křovánová, když ji vzkřísili a ptali se jí na záchrannej stanici, jak se jmenuje, řekla, že nějak vod ,Ch’. A jaké je vaše ctěné jméno?“
Marokko
er nemnd av blekkslagar Pokorný frå anekdota om han som svarde i hytt og pine. Ein gong hadde sultanen av Marokko vore temaet.
Bakgrunn
Marokko
er eit land i Nord-Afrika, i 1914 fransk og spansk protektorat, som tidlegare hadde vore under osmansk styre. Det var fleire konfliktar mellom Frankrike og Tyskland om Marokko, og i 1905 og 1912 vart det underteikna avtalar som godkjende Frankrike og Spania sin spesielle posisjon i landet. Mange marokkanarar gjorde teneste i dei franske væpna styrkane under fyrste verdskrigen. Sultanen det er snakk om er nokså sikkert Yusef ben Hassan som kom til makta i 1912 etter Fez-traktaten.
Sitat
[III.4] Nebo se ho zeptali: ,Jed jste už letos hříbky?’ a von na to vodpověděl: ,Nejed, ale tenhle novej sultán marockej má prej bejt moc hodnej člověk.“
Velké Meziříčí
er ein by i regionen Vysočina i Tsjekkia. Den ligg i den mähriske delen av regionen, aust for Jihlava i retning Brno.
Det er ingen tvil om at det er Kaisermanövern i 1909[a] Švejk har i tankane, ei hending som Svět zvířat nemnde på tida då Hašek var redaktør der[b]. Dei trykte jamvel eit bilete frå manøveren med keisar Franz Joseph I. og keisar Wilhelm II. på hesteryggen. Manøveren fann stad frå 8. til 11. september 1909.
Sitat
[III.4] Švejk táhl se vzadu se štábem kumpanie, se sanitou a nadporučík Lukáš objížděl celou kolonu, přičemž každou chvíli zajel dozadu, aby se přesvědčil u sanity, kde na vozíku pod plachtami vezli poručíka Duba k novým hrdinným činům do neznámé budoucnosti, a přitom aby také si ukrátil cestu rozmluvou se Švejkem, který nesl svůj baťoch a ručnici trpělivě, vyprávěje si s účetním šikovatelem Vaňkem o tom, jak se to před lety pěkně mašírovalo na manévrech u Velkého Meziříčí.
Starý Knín
var der Švejk møtte Karla Veklová på dans medan han var i militæret, truleg på manøver. Uheldigvis viste seg fort at dama ikkje var noko begeistra for han.
Bakgrunn
Starý Knín
er ein landsby ved i Příbram-desitriktet sør-vest for Praha. I 1960 var den slått saman med Nový Knín.
Sitat
[III.4] Když jsme před lety stáli lágrem v Mníšku, tak jsem chodil tancovat do Starýho Knína, namluvil jsem si tam nějakou Karlu Veklovou, ale moc jsem se jí nelíbil. Jednou večer v neděli jsem ji doprovázel k rybníčku, tam jsme si sedli na hráz a ptal jsem se jí, když zapadalo slunce, jestli mě má taky ráda.
Tyrawa Wołoska er nemnd 12 gonger i Den gode soldat Švejk.
Tyrawa Wołoska
var første stopp på marsjen frå Sanok. Brigaden skulle eigentleg overnatta her men vart kommandert vidare mot Liskowiec. Opphaldet var neppe meir enn ein kvilepause der dei fekk smaka det dårlege vatnet som dei måtte ha sitronsyre i for vern mot kolera. Leutnant Dub var no komen nokonlunde til hektene att etter tildragelsen i Sanok.
Bakgrunn
Tyrawa Wołoska
er ein stor landsby i Galicia, 17 km aust for Sanok. Landsbyen var i 1914 del av Austerrike-Ungarn og mest befolka av rutenarar (ukrainarar). Tyrawa Wołoska har sidan 1918 høyrd til Polen.
Alt i november 1914 vart det rapportert om kolera-tilfelle i kommunen, så omtalen i romanen om attsprikra kjelder er ikkje teken ut av det blå. Dette betyr likevel ikkje at forfattaren kjende til denne staden, dette kapittelet av romanen er geografisk sett heilt fiktiv, ingen av IR. 91 sine marsbataljonar drog forbi her og forfattaren sin eigen vart frakta heilt fram til Sambor med tog. Men Jaroslav Hašek hadde erfaring med kolera frå mange andre stader, og har nok berre "flytta" situasjonen geografisk.
Sitat
[III.4] Teď že boží spravedlnost potrestala ho teplou smradlavou vodou ze studní v Turowé-Wolské, do které musí všichni sypat kvůli choleře kyselinu citronovou, kterou právě před chvilkou rozdávali, když se po švarmech fasovala voda ze studní.
Kozí plácek
er det uoffisielle namnet på eit lite bytorg i Staré město i Praha. Gatene Kozí ulice, Haštalská ulice, U Obecního dvora og Vězeňská ulice munnar alle ut her.
Sitat
[III.4] Ale to byl asi nějakej vomyl. Klempíře Pimpra z Kozího plácku taky vždycky hledali, když šel kupovat plech do města, a našli ho také vždycky v podobnej místnosti, buď u ,Šuhů’, nebo u ,Dvořáků’, jako já vás našel.
Bolzanova ulice
er nemnd i soga Švejk fortel Leutnant Dub om bygningsformannen frå Vršovice som ikkje ville drikka noko alkoholhaldig.
Bakgrunn
Bolzanova ulice
er ei kort gate i Praha II. Den ligg like ved hovudjernbanestasjonen.
Sitat
[III.4] Za tuhle dobrou zprávu dal starej Vejvoda celou láhev vermutu na stůl a potom se voba vypravili do Bolzánový ulice, co se tam jde dolů po schodech a co tam mají gramofon.
Malý Polanec
er nemnd når brigaden får ordre om å dra vidare frå Tyrawa Wołoska til Malý Polanec og Liskowiec. Det er ikkje beskrive noko opphald der.
Bakgrunn
Malý Polanec
tykkjest å vera ein stad mellom Tyrawa Wołoska og Liskowiec men den kan ikkje identifiserast . Jaroslav Šerák antyder at det kan vera Malopołska ved Brelików, noko som er plausibelt utifrå rutebeskrivelsen til forfattaren. Det ser likevel ut som namnet på ein ås, heller enn ein landsby.
Sitat
[III.4] Nadporučík Lukáš zavolal telefonistu Chodounského, účetního šikovatele Vaňka a kurýra kumpanie Švejka a Balouna. Rozkazy byly jednoduché. Všichni nechají výzbroj u sanity, vyrazí ihned na Malý Polanec polní cestou a potom podél potoka dolů jihovýchodním směrem na Liskowiec.
Ropa
vert så vidt nemnd når hundane ved Liskowiec byrjar å gøy.
Bakgrunn
Ropa
er ei lita elv som har kjeldene sine i Beskidane og renn nordover. Ropa er langt frå Liskowiec så forfattaren rotar den truleg saman med ein annan stad. Det ligg ein landsby Ropienka like ved, og dessutan ein "potok" (bekk) ved same namn ved landsbyen, så her er truleg svaret.
Sitat
[III.4] Psi štěkali čím dál tím více, a dokonce i na jihu za řekou Ropou, rozštěkali se i v Krotience a v několika jiných vesnicích, neboť Švejk řval do nočního ticha: „Lehneš - lehneš - lehneš,“ jako kdysi řvával na své psy, když ještě s nimi obchodoval. Psi se rozštěkali ještě víc, takže účetní šikovatel Vaněk řekl Švejkovi: „Neřvete na ně, Švejku, nebo nám rozštěkáte celou Halič.“
Táborsko
er del av hundeglam-anekdota til Švejk som han fortel før komaniet kjem til Liskowiec.
Bakgrunn
Táborsko
er det tsjekkiske namnet på Tábor-regionen i Sør-Böhmen. Regionen har litt over 100 000 innbyggjarar og har 8 byar med Tábor som hovudstaden. Elva Lužnice renn gjennom det meste av Táborsko.
Sitat
[III.4] Všude je vokolí pěkně zalidněný, takže ten psí štěkot šel od vesnice k vesnici, pořád dál a dál, a ti psi v naší vesnici, kde jsme lágrovali, když už umlkli, zas uslyšeli z dálky štěkot, třebas odněkud až od Pelhřimova, tak se dali zas do štěkotu, a za chvíli vám štěkalo Táborsko, Pelhřimovsko, Budějovicko, Humpolecko, Třeboňsko a Jihlavsko.
Pelhřimovsko
er del av hundeglam-anekdota til Švejk.
Bakgrunn
Pelhřimovsko
er ein laust definert region i Vysočina, oppkalla etter Pelhřimov.
Sitat
[III.4] Všude je vokolí pěkně zalidněný, takže ten psí štěkot šel od vesnice k vesnici, pořád dál a dál, a ti psi v naší vesnici, kde jsme lágrovali, když už umlkli, zas uslyšeli z dálky štěkot, třebas odněkud až od Pelhřimova, tak se dali zas do štěkotu, a za chvíli vám štěkalo Táborsko, Pelhřimovsko, Budějovicko, Humpolecko, Třeboňsko a Jihlavsko.
Humpolecko
er del av hundeglam-anekdota til Švejk.
Bakgrunn
Humpolecko
er området rundt Humpolec i regionen Vysočina. Den er inga administrativ eining. Humpolec ligg berre 11 km frå Lipnice og er nok ein stad Hašek kjende til.
Sitat
[III.4] Všude je vokolí pěkně zalidněný, takže ten psí štěkot šel od vesnice k vesnici, pořád dál a dál, a ti psi v naší vesnici, kde jsme lágrovali, když už umlkli, zas uslyšeli z dálky štěkot, třebas odněkud až od Pelhřimova, tak se dali zas do štěkotu, a za chvíli vám štěkalo Táborsko, Pelhřimovsko, Budějovicko, Humpolecko, Třeboňsko a Jihlavsko.
Třeboňsko
er del av hundeglam-anekdota til Švejk. Sjå Táborsko.
Bakgrunn
Třeboňsko
er området rundt Třeboň i Sør-Böhmen. Området er flatt og kjend for dei mange fiskedammane sine (rybníky).
Sitat
[III.4] Všude je vokolí pěkně zalidněný, takže ten psí štěkot šel od vesnice k vesnici, pořád dál a dál, a ti psi v naší vesnici, kde jsme lágrovali, když už umlkli, zas uslyšeli z dálky štěkot, třebas odněkud až od Pelhřimova, tak se dali zas do štěkotu, a za chvíli vám štěkalo Táborsko, Pelhřimovsko, Budějovicko, Humpolecko, Třeboňsko a Jihlavsko.
Jihlavsko
(okresJihlava) er området rundt Jihlava i regionen Vysočina. Jihlava var fram til 1945 ein tysk-språkleg enklave. Den ligg geografisk i Mähren.
Sitat
[III.4] Všude je vokolí pěkně zalidněný, takže ten psí štěkot šel od vesnice k vesnici, pořád dál a dál, a ti psi v naší vesnici, kde jsme lágrovali, když už umlkli, zas uslyšeli z dálky štěkot, třebas odněkud až od Pelhřimova, tak se dali zas do štěkotu, a za chvíli vám štěkalo Táborsko, Pelhřimovsko, Budějovicko, Humpolecko, Třeboňsko a Jihlavsko.
Liskowiec er nemnd 10 gonger i Den gode soldat Švejk.
Liskowiec
hadde besøk av brigaden for overnatting. Her vert det beskrive korleis ein går fram med rekvisisjon av overnatting og mat. Ordføraren var lite samarbeidsvilleg i starten men han endra haldning då Švejk spurde han kvar næraste tre var. Det var heller magert med føde, kua dei kjøpte av jøden Nathan er ugløymeleg skildra. Ellers dreiar det seg om lus og Švejk sine uendelege monologar. Mennene kom fram seint på kvelden til eit forferdeleg hundeglam, men måtte vidare alt halv sju neste morgon. Staben var innkvartert på den katolske prestegarden, medan soldataten heldt til i eit brenneri.
Bakgrunn
Liskowiec
viser til truleg landsbyen Liskowate i Galicia, no så vidt inne i Polen på grensa til Ukraina. Den tilhøyrer Gmina Ustrzyki Dolne. Frå 1944 til 1951 høyrde den til Sovjetunionen.
Oppdikta rute
Opplysninga til forfattaren om at staben heldt til på den romersk-katolske prestegarden samsvarar ikkje med Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Her vert det berre vist til eit gresk-katolsk prestegjeld, det næraste romersk-katolske låg i Jasień. Det er òg rart at han beskriv ruta langs ein bekk ned til landsbyen når den faktisk ligg på vass-skiljet. Det kan likevel ikkje heilt sjåast bort frå at Hašek meinte Leszczowate, ein landsby like i nærleiken.
Det geografiske aspektet ved marsjen vidare frå Sanok ber mange drag av å vera oppdikta. Dette er naturleg ettersom Jaroslav Hašek sin marsbataljonen ikkje fylgde denne ruta. Stadsnamn finst ikkje på kart, omtalen av landskapet stemmer ikkje, og det er nemnd militære einingar som ikkje kan ha vore i området på den aktuelle tida. I tillegg kjem den urealistiske tidsbruken. Antoni Kroh (den polske omsetjaren av romanen) noterer at brigaden/bataljonen logisk må ha marsjert med ein fart på over 20 km/t!
Sitat
[III.4] Baloun pomalu zapomínal na představu domnělého nebezpečí a v tichu noci, ještě když sestupovali dolů na Liskowiec, dál neustále vykládal s pohnutím Švejkovi, čeho si dřív nevážil a co by teď jed, až by oči plakaly.
Częstochowa
og Guds Moder derfrå vert påkalla av ordføraren i Liskowiec når han forklarar kor dårleg det står til med den eine kua i landsbyen.
Bakgrunn
Częstochowa
er ein by i det sørlege Polen, kjend som pilgrimstad grunna den Svarte Madonna, eit måleri i klosteret Jasna Góra.
Sitat
[III.4] Je to kráva nemocná, tesklivá. Moskali od ní telátko odebrali. Od té doby mléko nedává, ale hospodáři je ji líto zařezat, myslí si, že matka boží čenstochovská opět vše přivede k lepšímu.“
Grabów
er nemnd av forfattaren som ein nabolandsby til Liskowiec som er vorten øydelagd. Innbyggjarane bur no i Liskowiec.
Bakgrunn
Grabów
er mange stader i Polen som heiter, men ingen i nærheita av Liskowate. Det kan òg vera ein landsby i det noverande Ukraina, då truleg kalla Hrabiv eller Hrabovo. Ingen av desse ligg nær Liskowate heller.
Grąziowa
Ei forklaring kan vera at Grabów er ei feilstaving av Grąziowa, ei grend like nord for Liskowate. No er det berre nokre få hus der, men i 1915 var det ei bygd med over 1000 innbyggjarar.
Grabownica
Ein kanskje betre teori er Grabownica (no Грабівниця) litt inne i Ukraina, nord for Dobromil. Dette er ein stad forfattaren truleg var betre kjend med enn Grąziowa, og kjensgjerninga at den er nemnd i same setning som nabobyen Chyrów er òg ein indikasjon.
Sitat
[III.4] Neutrpěla sice požáry, obě válčící strany jako zázrakem nevzaly ji do sféry válečných operací, zato však bylo zde usídleno obyvatelstvo nedalekých zničených vesnic z Chyrówa, z Grabówa a z Holubly.
Mogelege plasseringar av Liskowiec, Hołubla og Grabów
Hołubla
er nemnd av forfattaren som ein nabolandsby til Liskowiec som er vorten øydelagd. Innbyggjarane bur no i Liskowiec.
Bakgrunn
Hołubla
er ikkje identifisert. Rett nok finst det ein stad med dette namnet i den sentrale delen av Polen, men ein kan sjå vekk frå at det er denne forfattaren meinar. Det er heller snakk om ein stad i Ukraina, ei mogeleg forklaring kan vera Hubice (no Губичі) like nord for Dobromil.
Sitat
[III.4] Neutrpěla sice požáry, obě válčící strany jako zázrakem nevzaly ji do sféry válečných operací, zato však bylo zde usídleno obyvatelstvo nedalekých zničených vesnic z Chyrówa, z Grabówa a z Holubly.
Bajkalsjøen
er nemnd i forbifarten ettersom nokre bustete kosakkar frå bortafor Bajkalsjøen hadde budd hjå den gjerrige katolske presten i Liskowiec.
Bakgrunn
Bajkalsjøen
er største ferskvassreservoaret på jorda og djupaste innsjø på kloden. Bajkalsjøen ligg i det sørlege Sibir i Russland, ikkje langt frå grensa til Mongolia.
Jaroslav Hašek kjende området frå tida si som medlem av bysovjetet i Irkutsk i 1920.
Sitat
[III.4] Byl odchován svým otcem ve velké nenávisti proti Rusům, kterouž nenávist však najednou ztratil, když Rusové ustoupili a přišla rakouská vojska, kteráž mu sežrala všechny husy a slepice, které mu Rusové nechali na pokoji, a bydlelo u něho několik ježatých zabajkalských kozáků.
Wołoczyska
er nemnd av jøden Nathan når han legg ut om den fantastiska kua si som dei ikkje finst maken til, mellom her heilt til Wołoczyska.
Bakgrunn
Wołoczyska
er det polske namnet by det noverande Волочиськ (Volotjysk) i Ukraina. I 1914 gjekk grensa mellom Austerrike-Ungarn og Russland gjennom denne byen, der den største delen låg på den russiske sida aust for elva Zbruch. Podwołoczyska vest for elva tilhøyrde Austerrike.
Under tilbaketoget frå Tarnopol19. juli 1917 og utover oppheldt Jaroslav Hašek sitt Fyrste tsjekkoslovakiske rifle-regiment seg i Podwołoczyska frå 2. til 6.august. Dette var siste gongen forfattaren sette sin fot på austerriksk territorium.
Sitat
[III.4] Chtěl za ni horentní sumu, trhal si vousy a přísahal, že takovou krávu nenajdou v celé Haliči, v celém Rakousku a Německu, v celé Evropě a na celém světě, přitom vyl, plakal a dušoval se, že je to nejtlustší kráva, která kdy z poručení Jehovy přišla na svět. Zaklínal se všemi praotci, že na tu krávu se jezdí dívat až od Woločisky, že se o té krávě mluví v celém kraji jako o pohádce, že to ani kráva není, že to je nejšťavnatější buvol.
Kjelder: Vaněk/Holeček/Medek: Za svobodu, díl II, s.78-82
Královská 18
var addressa til Leutnant Dub. Han nemner den ettersom han trur hans siste time er komen.
Bakgrunn
Královská 18
var ei gateadresse i Smíchov, no Zborovská 489/52.
Gata har sitt noverande namn etter slaget ved Zborów i Ukraina (no Zboriv). Slaget stod 2. juli 1917 og her var den Tsjekkoslovakiske brigade for fyrste gong i kamp med k.u.k. Wehrmacht. Jaroslav Hašek deltok i slaget. Sjå òg České legie.
Sitat
[III.4] „Jsem unaven,“ řekl tragickým hlasem, „jsem churav a nemocen, prosím, aby se přede mnou nemluvilo o vylomených zubech. Moje adresa je: Smíchov,Královská 18. Nedočkám-li se jitra, prosím, aby má rodina byla o všem šetrně zpravena a aby nebylo opomenuto poznamenati na mém hrobě, že jsem byl též před válkou c. k. gymnasiálním profesorem.“
Mikulášská třída
var gata der herr Kraus, den tidlegare kjæresten til detektiv-frua Chodounská, kom frå.
Bakgrunn
Mikulášská třída
var fram til 1926 namnet på Pařížská ulice i Staré město. I dag er dette den mest fasjonable gata i Praha. Gata oppsto etter saneringa av Josefov (det jødiske kvartalet) rundt århundreskiftet. Den er kalla opp etter Kostel sv. Mikuláše (fram til 1914 russisk-ortodoks) som ligg ved sørenden på Staroměstské náměstí og fekk namnet sitt etter eit vedtak i bystyret 2. april 1901.
Sitat
[III.4] Já bych Ti to ani nepsal, ale Ty víš sama dobře, že jsi se mně svěřila, že já nejsem první, který s Tebou měl vážnou známost, a že Tě přede mnou měl už pan Kraus z Mikulášské třídy.
Sedlčansko
er nemnd i ei anekdote Švejk fortel Oberleutnant Lukáš i Liskowiec, denne gong på overløytnanten sitt initiativ. Den handlar om enkja etter postsjefen ein stad i Sedlčansko som han set i relasjon til snakk om feltpostkontor. Herr obrlajtnant vert ikkje imponert av historia.
Bakgrunn
Sedlčansko
er området rundt byen Sedlčany om lag 50 km sør for Praha, på austsida av Vltava. Det er eit landleg område utan større byar.
Sitat
[III.4] Já znám zatím jenom moc krátkou historii vo jedný paní poštmistrový ze Sedlčanska, která po smrti svýho muže dostala tu počtu.
Horní Stodůlky
er nemnd i Švejk si anekdote om prest Zamastil herfrå som hadde skrive ei bok om veggedyr.
Bakgrunn
Horní Stodůlky
er ein bydel og tidlegare landsby i dei vestlege utkantane av Praha. Den var inntil 1974 ein sjølvstendig kommune.
Demografi
I fylgje folketeljinga frå 1910 hadde Stodůlky 1 303 innbyggjarar der 1 296 (99 prosent) oppgav at dei brukte tsjekkisk i daglegtalen. Tingdistriktet var okresSmíchov, forvaltningsdistriktet var hejtmanstvíSmíchov.
I fylgje rekrutteringsdistrikta vart infanteristar frå Stodůlky vanlegvis tildelte Infanterieregiment Nr. 28 (Prag) eller k.k. Landwehrinfanterieregiment Nr. 8 (Prag).
Sitat
[III.4] „To dělají štěnice, pane obrlajtnant. To už je stará pověra, že faráři rodějí štěnice. Nikde nenajdete tolik štěnic jako na farách. Na faře v Horních Stodůlkách farář Zamastil napsal dokonce vo štěnicích celou knížku, voni po něm lezly i při kázání.“
Krościenko
har besøk av brigaden tidleg på morgonen etter at dei har reist frå Liskowiec. Det er ikkje skildra noko opphald her.
Bakgrunn
Krościenko
er ein landsby i Galicia, no så vidt inne i Polen på grensa til Ukraina. Den ligg berre eit par kilometer frå Liskowate og er siste jernbanestasjonen på polsk side av grensa.
Sitat
[III.4] V noci bude se vařit guláš. Noclehy pro mužstvo musí být řádné; vyhýbat se zavšiveným chalupám, aby si mužstvo náležitě odpočinulo, poněvadž kumpanie vystupuje z Liskowiec již o půl sedmé hodině ranní přes Kroscienku na Starasol.
Stara Sól
var bestemmelsesstaden til brigaden den dagen Švejk vart teken til fange av sine eigne ved Felsztyn.
Bakgrunn
Stara Sól
er det polske namnet på landsbyen Старá Сіль (Stara Sil) i Galicia, no så vidt inne i Ukraina på grensa til Polen. På eit militærkart frå 1910 er landsbyen kalla Starasól.
Sitat
[III.4] V noci bude se vařit guláš. Noclehy pro mužstvo musí být řádné; vyhýbat se zavšiveným chalupám, aby si mužstvo náležitě odpočinulo, poněvadž kumpanie vystupuje z Liskowiec již o půl sedmé hodině ranní přes Kroscienku na Starasol.
Sambor
var bestemmelsesstaden til brigaden den dagen Švejk vart borte. Det kom kontraordre under marsjen, så Rechnungsfeldwebel Vaněk og Švejk gjekk for å ordna overnatting i Felsztyn i staden ...
Bakgrunn
Sambor
er det polske namnet på byen Самбір (Sambir) i Galicia, no i Ukraina, nær grensa til Polen. Sambir ligg i Lviv-oblastet og har omtrent 35 000 innbyggjarar. Byen har jernbaneforbindelse med Lviv og Khyriv.
Frå 17. september 1914 fram til 15. mai 1915 var byen okkupert av den russiske hæren. Fronten gjekk like ved byen utover i oktober og mellom anna jernbanestasjonen vart påførd store skadar.
IR91/MB12
Jaroslav Hašek sin XII. Marschbataillon kom hit med tog 4. juli 1915 (eller dagen etter) etter ei fem dagars reise frå Királyhida. Herfrå heldt dei fram til fots 5. juli og tilslutta seg den operative delen av Infanterieregiment Nr. 91 den 11. juli. Fleire av førebileta for figurar i Den gode soldat Švejk kom til fronten med denne marsjbataljonen: Franz Wenzel (øvstkommanderande), Rudolf Lukas, Jan Vaněk og Hans Bigler.
Ludwig Ganghofer
I boka si "Die Front im Osten" beskriv Ludwig Ganghofer kort ei vitjing hjå austerrikske stabsoffiserar i Sambor i byrjinga av juni 1915, nokre dagar før Przemyśl fall den 3. juli 1915.
Die Front im Osten, Ludwig Ganghofer, 5.6.1915
Die Enttäuschung, mit der wir Sambor einfahren, wird hurtig wieder zu himmelhohem Jauchzen. Im Kreis der österreichischen Stabsoffiziere, die uns mit freundlicher Gastlichkeit aufnehmen, sehen wir die Kriegslage des Abends auf der Karte eingezeichnet. Welch! ein erquickendes Ornament!
Sitat
[III.4] Když vyrazili ráno z Liskowiec na Starasol, Sambor, vezli s sebou v polní kuchyni nešťastnou krávu, která se ještě neuvařila. Bylo usneseno, že ji budou vařit po cestě a sní se, až bude odpočinek na půl cestě z Liskowiec na Starasol.
Kjelder: Jan Morávek, Jan Vaněk, Bohumil Vlček, VÚA, ÖStA, Jaroslav Šerák, Ludwig Ganghofer
Arabia
viser vanlegvis til den Arabiske halvøya men her er det hesterasen det er snakk om.
Sitat
[III.4] Taky mu to dlouho nevydrželo, takže musel sáhnout k třetímu budoucímu tchánovi vo kauci. Z tý třetí kauce si koupil koně, arabskýho hřebce, nečistokrevnýho...“
Alpane
er Europas nest-høgaste fjellkjede etter Kaukasus. Den ligg i Frankrike, Sveits, Italia, Tyskland, Austerrike, Liechtenstein, Monaco og Slovenia. Høgaste fjellet er Mont Blanc på 4810 m.o.h.
Under fyrste verdskrigen var det kampar i Alpane på den italienske fronten i Tyrol, ellers vart området spard for øydeleggjingar. Store deler av Alpane låg i Austerrike-Ungarn.
Sitat
[III.4] ,To je hrozný,’ povídá na to nebožtík pan obrlajtnant Buchánek, ,ty si, chlape mizerná, loudíš vo facku, buď rád, že ti dám jenom vobyčejnou pozemskou facku, kdybych ti dal takovou tu měsíční, tak bys při své lehkosti letěl až někam na Alpy a rozplác by ses vo ně.
Resslova ulice
var gata der ein redaktør som var kledd i politiuniform arresterte eit uskuldig eldre ektepar som var på veg heim frå bankett. Dette er i anekdota om nadstrážník Hubička.
[III.4] Ten jednou vopil toho pana nadstrážníka Hubičku a proměnili si šaty v kuchyni, takže nadstrážník byl v civilu a z pana redaktora stal se policejní nadstrážník, jenom si ještě zakryl číslo revolveru a vydal se do Prahy na patrolu. V Resslový ulici, za bejvalou Svatováclavskou trestnicí, potkal v nočním tichu staršího pána v cylindru a v kožichu, kterej šel zavěšen se starší paní v kožešinovém plášti.
Den tyske 101. Infanteriedivision i vekene før Hašek kom til fronten.
Posen
(no Poznań) vert så vidt nemnd avdi to Posen-regiment skal innkvarterast i Sambor og Wojalycze, difor må ruta til marsjbataljonen til Švejk leggjast om i retning Felsztyn.
Bakgrunn
Posen
er det tyske namnet på Poznań, er ein av dei eldste og største byane i Polen. Frå 1793 fram til 1918 var den ein del av Preussen og frå 1871 dermed ein del av Tyskland. Byen og provinsen hadde heile denne perioden eit polsk fleirtal. I og med at det her er snakk om regiment er det provinsen Posen det er snakk om, ikkje sjølve byen.
Posen-regiment
Den keisarlege tyske hæren hadde fire infanteri-regiment som vart rekrutterte frå Posen-provinsen - nummerert 18, 19, 58 og 59. To av desse regimenta (18. og 59.) var frå 8. mai 1915 del av 101. Infanteriedivision som var underlagd den tyske Süd-Armee. Den nydanna divisjonen vart overførd til Stryj og frå 20. juni 1915 tok den del i offensiven frå Dniestr til Złota Lipa som dei hadde nådd til 5.juli. Tre veker seinare slost dei ved Ostrów lenger nord. Det er difor mogeleg at marsjruta deira kryssa Jaroslav Hašek sin XII. Marschbataillon si. Denne forlet Sambor 5.juli og til området ved Złota Lipa 11.juli.
Kva enn det var slags regiment Hašek viste til: dei frå 101. divisjon kunne ikkje ha vore i Sambor då han var der. Så enten har eit møte med dei funne stad lenger aust eller forfattaren kan ha had andre regiment i tankane.
Sjølvom Hašek truleg viste til infanteriregiment kan han sjølvsagt òg meint artilleri- eller kavalleri-regiment.
Sitat
[III.4] Od brigády přicválal na koni kurýr s novým rozkazem pro 11. kumpanii, že maršrúta se mění na Felštýn, Woralyče a Sambor nechat stranou, neboť tam není možno ubytovat kumpanii, poněvadž jsou tam dva poznaňské pluky.
Kjelder: GenWiki, Österreich-Ungarns letzter Krieg
Woralyče
er så vidt nemnd avdi to Posen-regiment skal innkvarterast i Sambor og Woralyče, difor må ruta til marsjbataljonen til IR. 91 leggjast om i retning Felsztyn.
Bakgrunn
Woralyče
(og Wojalycze) er nesten sikkert ei feilstavingar av Wojutycze.
Sitat
[IV.3] Od brigády přicválal na koni kurýr s novým rozkazem pro 11. kumpanii, že maršrúta se mění na Felštýn, Woralyče a Sambor nechat stranou, neboť tam není možno ubytovat kumpanii, poněvadž jsou tam dva poznaňské pluky.
Rozdělov
var ein landsby ved Kladno, no forstad til byen. På 1950-talet vart det bygd mange bustadblokker her, og Rozdělov er no ein drabantby.
Sitat
[III.4] „Jednou šel uzenář Křenek z Vinohrad podle plánu města Prahy od ,Montágů’ na Malé Straně domů v noci na Vinohrady a dostal se až k ránu do Rozdělova u Kladna, kde ho našli celýho zkřehlýho k ránu v žitě, kam upad únavou.
Karlínský viadukt
er eit ofte brukt namn på Negrelliho viaduktet, er eit jernbaneviadukt i Praha. Det går frå Masarykovo-stasjonen, gjennom Karlín og held fram over Vltava til Holešovice. Det er eldste jernbanebrua i Praha. Ferdinandova kasárna der Feldkurat Katz hadde kontor, låg like aust for viaduktet.
Sitat
[III.4] „Poslušně hlásím, pane obrlajtnant, že se vynasnažím. Měl jsem sice vošklivej sen, když jsem si trochu k ránu zdříml. Zdálo se mně vo neckách, který tekly přes celou noc na chodbě v domě, kde jsem bydlel, až vytekly a promočily strop u pana domácího, kterej mně hned ráno dal vejpověď. Von byl už, pane obrlajtnant, takovej případ ve skutečnosti; v Karlíně, za viaduktem...“
Felsztyn, pocztowka, miasto po inwazji rosyjskiej, 1914
Felsztyn er nemnd 15 gonger i Den gode soldat Švejk.
Felsztyn
var vitne til Švejk sin største prestasjon i romanen: å verta teken til fanga av sine eigne etter å ha teke på seg ei russisk uniform ved ein dam like ved landsbyen.
Bakgrunn
Felsztyn
er det polske namnet på ein landsby i Lviv-oblastet i det vestlege Ukraina. Frå 1945 har den vore kalla Скелівка (Skelivka). Den ligg mellom Sambir og Khyriv, ikkje langt frå grensa til Polen. Skelivka er den minste staden i verda med ei Švejk-statue.
Landsbyen var under Austerrike del av Galicia og det store fleirtalet var polsktalande. Halvparten av innbuarane var jødar. Byen hadde både romers-katolske og gresk-katolske kyrkjer, forutan synagoge. Landsbyen vart sterkt skadd under kampane hausten 1914 og var okkupert av russarane fram til om lag 15. mai 1915. Etter fyrste verdskrigen kom Felsztyn under polsk herredøme, og frå 1939 tilfall den Sovjetunionen.
Sitat
[III.4] Zde spal Josef Švejk z Prahy, kompanieordonanc 11. marškumpačky 91. regimentu, který jako kvartýrmachr upadl omylem do rakouského zajetí pod Felštýn.
Chyrów
var staden Švejk fyrst var førd til etter at han vart fanga av ungarsk militærpoliti. Dette må i fylgje avhøyrsrapporten som er sitert i romanen ha skjedd 16. juni 1915. I Chyrów vart han med i ein transport med russiske krigsfangar som reparerte jernbanelinja til Przemyśl.
Bakgrunn
Chyrów
er det polske namnet på småbyen Хирів (Khyriv) i Lviv-oblastet i Vest-Ukraina. Byen er eit jernbaneknutepunkt og hadde enno i 2010 passasjeravgangar til mellom anna Sanok og Lviv. Fram til 1918 høyrde den til Austerrike-Ungarn.
Sitat
[III.4] Byli to Maďaři a Švejka přes jeho protesty odtáhli na etapu v Chyrówě, kde ho zařadili do transportu ruských zajatců určených pracovat na opravě železniční trati směrem ku Přemyšlu.
deenpluk
SøkKart
