Tooltip container
Hovudpersonen

Den gode soldat Švejk

Hovudpersonen Change languageChange language
Change languageChange language

Institusjonar

Romanen på nettŠvejk MuseumLiterární ArchivFacebookŠvejk CentralBlogReisedagbokKontakt

Mariánská kasárna i Budějovice, heimeforlegninga til Švejk sitt k.u.k. Infanterieregiment Nr. 91 fram til 1. juni 1915.

Den gode soldat Švejk nemner eit stort tal institusjonar og firma, offentlege som private. Desse var fram til 15. september 2013 kategorisert som 'Stader', noko som berre delvis gjev meining ettersom denne typar einingar ikkje for evig er knytte til eit bestemt geofrafiske punkt slik som t.d byar, fjell og elvar er. Dei fyrste vert difor skilde ut i denne samleseksjonen som innheld m.a. militære og sivile institusjonar (inkludert hæreiningar som regiment osb.), hotell, skjenkestader, aviser og tidskrift.

Grenseoppgangen mod stadsdatabasen er rettnok litt uklår, men eg prøver i denne seksjonen å ta med emne som rettnok kan plasserast geografisk, men som ikkje er bundne til eit bestemt geografisk punkt. Difor vil Praha og Wien framleis høyra til stadsdatabasen, desse har faste koordinatar. Ein institusjon derimot kan gjerne kan byta tilhaldsstad, og døme på dette er Odvodní komise og Kriegsministerium.

Namna er fargekoda etter rolla dei har i forteljinga, vist med fylgjande døme: U kalicha som ein stad der handlinga føregår, K.u.k. Kriegsministerium omtala av forfattaren, Pražské úřední listy som del av ein i dialog, og Stoletá kavárna nemnd i ei anekdote.

>> Den gode soldat Švejk liste over institusjonar som er omtala i romanen (223) Syn alle
>> I. Bak fronten
>> II. Ved fronten
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

9. Švejk i garnisonsarresten

Obchodní akademieen flag
Praha II./1780, Resslova ul. 8
Google søk Švejkův slovník
akademie1.jpg

Resslova 1780/8: Českoslovanská akademie obchodní.

akademie.png

Adresseboka frå 1910.

rezabek.jpg

Jan Řežábek

Zlatá Praha, 21.10.1892.

Obchodní akademie er nemnd når forfattaren introduserer Feldkurat Katz for lesaren. Han hadde studert ved eit handelsakademi.

Bakgrunn

Obchodní akademie er eit tvetydig omgrep, men ein må gå ut frå at Otto Katz studerte ved eitt av dei two handelsakademia i Praha. Ettersom han var jøde er det ved fyrste augnekast logisk å gå ut frå at morsmålet hans var tysk, og at han dermed studerte ved det tyske akademiet. På den andre sida var feltpresten utan tvil tospråkleg så det tsjekkiske akademiet må òg takast med i biletet.

Českoslovanská akademie obchodní i Resslova ulice er alt i alt ein meir truleg kandidat. Hašek sjølv studerte her og dette veg i favør av den siste i vurderinga om kva handelsakademi den seinare feltpresten studerte ved. Ein skal dessutan merka seg at ein Otto Katz faktisk vart uteksaminert frå dette akademiet i 1881 og forfattaren kan godt ha visst om han. Augustín Knesl hevda at nettopp denne personen var modell for Hašek sin litterære feltprest.

Ein anna Otto Katz vart rettnok uteksaminert frå det tyske akademiet i 1896, men denne budde i 1906 i Trieste så det er mindre truleg at Hašek kjende han.

Handelsakademi som institusjonar

Handelsakademi var i Austerrike ein utdanningsinstitusjon som tilbaud 3-årig utdanning (seinare 4-årig) innafor handelsfag. Det fyrste akademiet vart grunnlagd i Praha i 1856 som Prager Handelsakademie, det fyrste med tsjekkisk som undervisingspråk var nettopp Českoslovanská akademie obchodní som vart skipa i 1872. I starten heldt dei til i Staré město men i 1892 flytta dei til Resslova ulice i Praha II. Dei er enno (2020) i drift men i ein anna bygning i same gata. Handelsakademi som institusjon eksisterer både i Tsjekkia, Slovakia og Austerrike til denne dag.

Hašek og det Tsjekkoslaviske handelsakademiet

Jaroslav Hašek studerte her frå 1899 til 1902 og vart uteksaminert med gode karakterar. Her møtte han nokre av dei seinare gode venene sine, fyrst og fremst Hájek, men ein kan òg nemna Karel Marek som truleg lånte namnet sitt til romanfiguren Einjährigfreiwilliger Marek. Ein anna medstudent var Jan Čulen som var med Hašek på lengre reiser i 1900 og 1901. Det var utdanninga her som gjorde det mogeleg for Hašek å gjera teneste som eittårsfrivilleg i k.u.k. Heer. Institusjonen var på lista over utdanningar som gav dei uteksaminerte rett til avkorta tenestetid og andre fordelar.

Uven med rektor

I 1909 skreiv Jaroslav Hašek soga Obchodní akademie for Karikatury. Her heng på det grovaste ut rektor "Jeřábek", i røyndomen Jan Řežábek[1], og stykket vart sensurert og kom fyrst på trykk året etter, i revidert utgåve. Jeřábek vart jamvel tillagt eigenskapar som lesaren av Den gode soldat Švejk vil kjenna att hjå Oberst Kraus. Akademiet er òg nemnd fleire gonger i Strana mírného pokroku v mezích zákona.

Sitat
[1.9] Studoval obchodní akademii a sloužil jako jednoroční dobrovolník. A vyznal se tak dobře v směnečném právu a ve směnkách, že přivedl za ten rok obchodní firmu Katz a spol. k bankrotu tak slavnému a podařenému, že starý pan Katz odjel do Severní Ameriky, zkombinovav nějaké vyrovnání se svými věřiteli bez vědomí posledních i svého společníka, který odjel do Argentiny.

KjelderAugustín Knesl,Jaroslav Šerák

Skrivst òg:Commercial academy en Handelsakademie de

Merknader
1. Jan Řežábek (1862-1925), "Hofrat" og rektor ved det Tsjekkoslaviske handelsakademi frå 1900 til 1918.

Litteratur

Katz a spol.en flag
Google søk
katz0.png

Venkov, 1.5.1921

fkatz2.png

Adresář Libeň, 1896

Katz a spol. er nemnd når forfattaren introduserer Feldkurat Katz for lesaren. Firmaet handla med verdipapir og var eigd av far til Katz saman med ein kompanjong. Då unge Katz overtok dreiv han firmaet til konkurs i løpet av kort tid. Faren gjorde opp med kreditorane, emigrerte så til Nord-Amerika medan kompanjongen flytta til Argentina. Slik heldt firmaet fram eksistensen sin i den nye verda, i to inkarnasjonar.

Bakgrunn

Katz a spol. er forfattaren sitt omgrep for eit firma i Praha. Minst to selskap som dreiv forretning i byen på den aktuelle tida var eigde av Otto Katz. Ingen av dei to bedriftene kan rettnok påvisast å ha handla med verdipapir. Otto Katz gjorde i 1983 eit forsøk på å identifisera Feldkurat Katz og dermed firmaet, og slo fast at ein Otto Katz fødd i 1864 og utdanna ved Českoslovanská akademie obchodní gjekk konkurs i 1923.

Firmaet som Knesl viser til har påviseleg eksistert frå 1918 til 1923 og var ein veveri og forklefabrikk i Celetná ulice. Firmaet adverterte flittig i 1920 og 1921 så det kan godt vera at forfattaren har henta inspirasjon her (Jaroslav Hašek var ein ivreg avislesar, han las òg annonsar).

Eit anna firma vart registrert i 1893 i Libeň (Královská třída 358) og laga rapsolje. I 1902 er ikkje firmaet lenger oppførd men Otto Katz står framleis som huseigar, noko han òg gjorde i 1932.

Sitat
[1.9] Studoval obchodní akademii a sloužil jako jednoroční dobrovolník. A vyznal se tak dobře v směnečném právu a ve směnkách, že přivedl za ten rok obchodní firmu Katz a spol. k bankrotu tak slavnému a podařenému, že starý pan Katz odjel do Severní Ameriky, zkombinovav nějaké vyrovnání se svými věřiteli bez vědomí posledních i svého společníka, který odjel do Argentiny.

KjelderAugustín Knesl,Jaroslav Šerák

Litteratur

Ústav šlechtičenen flag
Praha IV./2-3, U sv. Jíří 1
Wikipedia cz Google kartsøk Švejkův slovník

Ústav šlechtičen vert nemnd i samband med forfattaren sin omtale av dåpen til Feldkurat Katz der ei gamal dame frå dette Instituttet for adelsdamer var til stades.

Bakgrunn

Ústav šlechtičen var ein institusjon for utdanning av døtrer av adelsmenn som ikkje var kapable til å sikra døtrene sine ein standsmessig eksistens. Instituttet vart stifta av Maria Theresia i 1755 og den vart lagd til i Rožmberský palác på Hardčany og husa 30 damer samtidig. Abedissa var til eikvar tid ei ugift dame frå huset Habsburg-Lothringen, og frå 1894 til 1918 hadde Maria Annunziata, syster til Erzherzog Franz Ferdinand, denne stillinga.

Den 1. mai 1919 vart institusjonen oppløyst og palasset teken in bruk av Innanriksdepartementet. Bygningen ligg på slottsområdet og er i dag (2015) eigd av den tsjekkiske staten. Den gjekk nyleg gjennom ei omfattande renovering og vert brukt som museum og utstillingsareal.

Sitat
[1.9] Křtili ho slavnostně v Emauzích. Sám páter Albán ho na máčel do křtitelnice. Byla to nádherná podívaná, byl u toho jeden nábožný major od pluku, kde Otto Katz sloužil, jedna stará panna z ústavu šlechtičen na Hradčanech a nějaký otlemený zástupce konsistoře, který mu dělal kmotra.

Skrivst òg:Institute for Noblewomen en Anstalt für adelige Frauen de Institutt for adelsdamer no

Litteratur

Konsistořen flag
Praha IV./56, Hradčanské nám. 16
Wikipedia czense Google kartsøk Švejkův slovník

Konsistoř vert nemnd i samband med forfattaren sin omtale av dåpen til Feldkurat Katz der ein representant frå konsistoriet fekk rolla som gudfaren til den nydøypte.

Bakgrunn

Konsistoř (òg kalla Kurie) er eit kyrkjelege råd som står til teneste for til dømes erkebiskopen eller paven. I dette tilfellet dreiar det seg visseleg om erkebiskopskonsistoriet på Hradčany (Knížecí arcibiskupská konsistoř). I 1907 heldt rådet til i sjølve erkebiskopspalasset og hadde møte kvar onsdag.

Sitat
[1.9] Křtili ho slavnostně v Emauzích. Sám páter Albán ho na máčel do křtitelnice. Byla to nádherná podívaná, byl u toho jeden nábožný major od pluku, kde Otto Katz sloužil, jedna stará panna z ústavu šlechtičen na Hradčanech a nějaký otlemený zástupce konsistoře, který mu dělal kmotra.

Skrivst òg:Consistory en Konsistorium de Konsistoriet no

Litteratur

Seminářen flag
Praha I./1040, Křižovnické nám. 4
Google kartsøk
seminar.png

Praha 1910

© AHMP

Seminář vert nemnd i samband med forfattaren sin omtale Feldkurat Katz sin geistlege karriere. Den nyomvende presten utdanna seg ved seminaret.

Bakgrunn

Seminář viser nokså sikkert til Arcibiskupský seminář, ein institusjon for utdanning av katolske prestar som enno i dag eksisterer. Seminaret heldt på Jaroslav Hašek si tid til i Klementinum, men vart i 1929 flytta til Dejvice der dei enno held hus.

Sitat
[1.9] Ale jednoho dne se opil a šel do kláštera, zanechal šavle a chopil se kutny. Byl u arcibiskupa na Hradčanech a dostal se do semináře. Opil se na mol před svým vysvěcením v jednom velmi pořádném domě s dámskou obsluhou v uličce za Vejvodovic a přímo z víru rozkoše a zábavy šel se dát vysvětit.

Skrivst òg:Seminary en Seminar de Seminaret no

Litteratur

U Vejvodůen flag
Praha I./353, Jilská ul. 2
Wikipedia cz Google kartsøk Švejkův slovník
vejvoda1.png

Národní politika, 25.10.1910

U Vejvodů er omtala (som Vejvodovice) i samband med at Feldkurat Katz drakk seg frå sans og samling kvelden før han skulle viast til prest. Dette skal ha skjedd på "eit anstending hus med damebetjening" i ein gatestubb bak Vejvodovice.

Bakgrunn

U Vejvodů er namnet på eit hus og tilhøyrande skjenkestad i Staré město i Praha, ein av dei eldste i sitt slag. Den har eksistert minst sidan 1560. I 1717 kjøpte Jan Václav Vejvoda huset og det er han det har namnet etter. Tidleg i det 20. århundra overtok Karel Klusáček og bygde den om til det den var fram til 1990. Den husa ei tid ein kino og var dessutan hovudsetet til Umělecká beseda (kunstnarlauget).

U Vejvodů eksisterer enno i form av ein stor restaurant som serverer tsjekkisk mat og Pilsner Urquell. Staden er no heilt forandra etter ombygginga på 1990-talet, men er enno svært populær og dessutan rimeleg i forhold til beliggenheita.

Sitat
[1.9] Opil se na mol před svým vysvěcením v jednom velmi pořádném domě s dámskou obsluhou v uličce za Vejvodovic a přímo z víru rozkoše a zábavy šel se dát vysvětit.

KjelderRadko Pytlík, Milan Hodík

Skrivst òg:Vejvodovice Hašek

Litteratur

Dům za Vejvodovicen flag
Praha I./442, Vejvodova ul. 10
Google kartsøk Švejkův slovník
vejvodova.jpg

Vejvodova ulice, bordellet ved gatelykta

bartonicek.png

Chytilův adresář 1913

Dům za Vejvodovic er omtala til i samband med at Feldkurat Katz drakk seg frå sans og samling kvelden før han skulle viast til prest. Dette skal ha skjedd på "eit særs anstending hus med dameteneste i ein gatestubb bak Vejvodovice".

Bakgrunn

Dům za Vejvodovic viser høgst sannsynleg til eit bordell eigd av Čeněk Bartoníček i Vejvodova ulice 10, berre nokre titals meter austover frå U Vejvodů. Bartoníček var i adresseboka frå 1913 oppførd som bordelleigar på nettopp denne adressa. Dette er òg det einaste gledeshuset som samsvarer med omtalen i romanen.

I adresseboka frå 1910 var ein mann ved same namn nemnd som café-vert i Věnceslava Lužická ulice i Malá strana. Denne kaféen var òg innskriven som bordell i 1913 men med František Stránský som eigar. Bartoníček ser dermed ut til å ha seld i mellomtida og etablert seg på nytt aust for Vltava. Politibøker avslører at han budde i Lužická ulice (Praha III/124) alt frå 1901 og er registreret i Vejvodová ulice frå 24. november 1910.

Sjølve huset, òg kjend som Bílý kříž (den kvite kross) var i 1910 eigd av Josef Sobička. Utfrå adressebøker å døma var det ikkje nokon "kafé" i Vejvodova 10 i 1910 så Bartoníček ser ut til å ha starta opp heilt frå grunnen av.

Sitat
[1.9] Opil se na mol před svým vysvěcením v jednom velmi pořádném domě s dámskou obsluhou v uličce za Vejvodovic a přímo z víru rozkoše a zábavy šel se dát vysvětit.

Skrivst òg:House behind Vejvodovice;no en

Litteratur

Vězeňské kapleen flag
Praha IV./72, Kanovnická ul. 11
Google kartsøk Švejkova cesta
vojkap.jpg

Vězeňské kaple var åstaden for Feldkurat Katz si storslagne preike for fangane i garnisonsarresten. Det var her feltpresten oppdaga Švejk då denne tok til tårer under messa. Det enda godt for den gode soldaten som no kom på frifot og kunne leva eit sorglaust liv som tenar for ein feltprest han kom svært så godt overeins med.

Bakgrunn

Vězeňské kaple viser kanskje til Vojenský kostel sv. Jana NepomuckéhoHradčany. Kyrkja ligg i same bygningskomplekset som militærsjukehuset, militærdomstolen og garnisonsarresten. Den er lett tilgjengeleg over gardsplassen mellom bygningane. Den deler adressse med Voršilské kasárny.

Ein anna stad forfattaren kan ha hatt i tankane er eit kapell på den Kongelege Landsforbetringsanstalten ved sida av. Dette var rett nok ikkje ein hærinstitusjon, men det vil ikkje nødvendigvis ha hindra forfattaren frå å ta det med i handlinga. Dette kapellet passar òg mykje betre til omtalen i boka der det vert vist til både som huskapellet (til garnisonen) og fengselskapellet.

Sitat
[1.9] „Zejtra máme u nás divadlo. Povedou nás do kaple na kázání. My všichni v podvlíkačkách stojíme zrovna pod kazatelnou. To ti bude legrace!“ Jako ve všech věznicích a trestnicích, tak i na garnisoně těšila se domácí kaple velké oblibě. Nejednalo se o to, že by nucená návštěva vězeňské kaple sblížila návštěvníky s bohem, že by se vězňové více dověděli o mravnosti. O takové hlouposti nemůže být ani řeči.

Skrivst òg:Prison chapel at Hradčany en Gefängniskapell am Hradschin de Fengselskapellet på Hradčany no

Litteratur

K.u.k. Infanterieregiment Nr. 28en flag
Praha III./132, Pod Bruskou 2
Wikipedia czderu Google kartsøk Švejkův slovník
ir28.jpg

Vojáci 28. pěšího pluku shromáždění při pohovu u kasáren pod Bruskou (dům čp. 132 na Malé Straně). 1.3.1910.

ebzk28.png

Heeresergänzungsbezirk Nr. 28

Schematismus für das K.u.k. Heer..., 1911.

K.u.k. Infanterieregiment Nr. 28 er nemnd mange gonger i Den gode soldat Švejk. Fyrste gong namnet deira dukkar opp er når Feldkurat Katz held messa si for soldatane i Vězeňské kaple. Assistenten hans var ein småtjuv frå regimentet.

I [2.1] kjem forfattaren inn på ein episode der ein soldat frå regimentet fortel at ungararane i Szeged håna dei ved å halda hendene i veret.

I [3.1] dukkar regimentet opp på ny i samband med rapporten om at to bataljonanar 3. april 1915 gjekk over til russarane til tonane av regimentsmusikken. Det keisarlege dekretet om oppløysing av regimentet og innlevering av fana til hærmuseet vert lese opp høgt for soldatane før dei forlet Királyhida. Ein relatert ordre frå Erzherzog Joseph Ferdinand vart òg lesen opp..

Siste gong regimentet er nemnd er i [4.1] når ein spion vitjar Švejk i cella hans i Przemyśl. Han hevdar at han gjorde teneste i k.u.k. Infanterieregiment Nr. 28 (sjølv om han snakka tsjekkisk med polsk aksent).

Bakgrunn

K.u.k. Infanterieregiment Nr. 28 (c.a k. pěší pluk č. 28) var eit av 102 infanteriregiment i k.u.k. Heer. Det var grunnlagd så tidleg som i 1698 og var eit av dei eldste i heile hæren. Regimentet deltok såleis i mange felttog, og utmerka seg spesielt ved Custoza 24. juni 1866. Dei tok òg del i slag under Napoleonskrigane, ved til dømes ved Aspern og Leipzig.

Det var hovudsakleg eit tsjekkisk regiment (95 prosent), rekruttert frå Heeresergänzungsbezirk Nr. 28, Praha. Dei flytta hit frå Kutná Hora i 1817. Forutan hovudstaden kom rekruttane frå Žižkov, Smíchov, Královské Vinohrady, Kladno, Kralupy m.fl.

Regimentet si heimekaserne var ved Bruska i Malá Strana. I 1914 heldt berre 2. bataljon og distriktsrekrutteringskommandoen til her. Resten av regimentet var sidan 1912 forlagde i Tyrol: staben tredje bataljon i Innsbruck, fyrste og fjerde bataljon i henholdsvis Schlanders (it. Silandro) og Malè. Regimentskommandant i 1914 var oberst Ferdinand Sedlaczek.[a]

Under krigen
ir28a.jpg

"Osmadvacátníci", Josef Srbek, 1936.

Ved krigsutbrotet vart dei tre bataljonane frå Tyrol sende til austfronten og var med på invasjonen av russisk Polen der dei mellom anna tok del i slaget ved Komarów 28. august 1914. Resten av året og fram april 1915 slost dei nord for og i Karpatane, mellom anna ved Limanowa i desember der dei hadde skremande store tap.

Det var likevel påskeafta 3. april 1915 som skule bli den mest omdiskuterte dagen i k.u.k. Infanterieregiment Nr. 28 si historie. Ved frontavsnittet nord for Bardejov overga storparten av regimentet seg etter å ha vorte angripne av talmessig overlegne russiske styrkar. Oppover i kommandhiererkiet vart det derimot rapportert at to bataljonar frå regimentet overgav seg utan å fyra av eit skot. Resultatet vart at regimentet vart oppløyst ved keisarleg dekret datert 17. april 1915 (ordren er ordrett attgjeve i Den gode soldat Švejk).

I mellomtida (januar 1915) var erstatningsbataljonen overførde frå Praha til Szeged. Dermed var dei det fyrste av mange tsjekkiske regiment som vart flytta bort frå heimedistrikta sine dette året. Grunnen for tiltaka var redsel for at den aukande misnøya med krigen blandt tsjekkarar ville påverka haldningane til soldatane. Alt i september 1914 vart det rapportert om protestar og opprørstendensar då soldatar forlet Praha med 2. marsjbataljon . Mange skal ha vore fulle og enkelte demonstrerte ope. Kommandanten for Ersatzbataillon, oberst Josef Krček, var òg i søkjeljoset for tenesteforsømjing og for å leva eit festleg liv blandt offiserane. Etter at regimentet vart flytta til Szeged bestitle han 6 000 liter øl kvar månad frå Praha!

ir28b.jpg

Svět, 21.11.1918.

Det 28. regimentet vart gjenoppretta i desember 1915 etter at det under ei rettsleg undersøkingar i Kassa (Košice) og Temesvár (Timișoara) vart konkludert med at den påståtte massedeserteringa var langt mindre alvorleg enn fyrst trudd. Saka deira vart òg hjelpt av at 11. marsjbataljon hadde utmerka seg ved fronten mot Italia tidleg på sommaren. Resten av krigen oppheldt regimentet seg i Albania, Sarajevo, Kärnten og ved Isonzo-fronten. Dei var med med på offensiven mot Piave i oktober/november 1917 og tok del i siste slaget mot Italia i dagane Austerrike-Ungarn gjekk i oppløysing.

Erstatningsbataljonen vart i 1916 flytta frå Szeged til Bruck an der Mur der dei heldt til resten av krigen. Soldatar herfrå var dei fyrste frå den no oppløyste k.u.k. Heer som kom tilbake til Praha. Her vart dei feira som heltar, regimentet vart teke opp i den tsjekkslovakiske hæren med sitt gamle nummer, og gater vart kalla opp etter dei.

Seigliva myte
ir28.png

"Kronika světové války 1914-1919", František P. Vožický.

Hendinga 3. april 1915 som Den gode soldat Švejk viser er ein av dei mest kjende episodane når det gjeld tsjekkiske regiment i k.u.k. Heer. Røyndomen stemmer likevel ikkje heilt med Hašek sin versjon. Hendinga fann ikkje stad ved Dukla, men ved Esztebnekhuta (no Stebnícka Huta), 30 km lenger vest, nord for Bardejov. At to bataljonar gjekk over til fienden til tonane av regimentsorkesteret er ein myte og det er heller ikkje sant at dei overga seg som eining. Etter eit overraskane russisk åtak tidleg på morgonen kom dei i ein håplaus situasjon: omringa av ein overlegen motstandar og nesten tomme for ammunisjon. Mange av soldatane var frå den nylig framkomne 8. marsjbataljon som hadde fått dårleg med opplæring. Nokre av dei hadde ikkje ein gong skote med rifle før.

ir28stebnik.png

"Slovenský Zborov", Klecanda, 1934.

Historia om desertering oppstod grunna grunna misforståingar og tildekkingar i kommando-kjeda til k.u.k. Heer, og at det etter krigen var politiske motiv for å halda myten ved like. Det tente nasjonsbyggingsformål i det nye Tsjekkoslovakia å overdriva illojaliteten til tsjekkiske regiment medan militære kretsar i Austerrike kunne skulda på tsjekkarar for sine eigne feilgrep. Nyare forskning av Josef Fučík (2006) og Richard Lein (2011) har kasta lys over desse omstenda, og mytane om regimentet sitt "svik" er i ferd med å døy ut.

"Deserteringa" i historiskrivinga
ir28fane.jpg

Předání praporu 28. pěšího pluku do Vojenského historického muzea ve Vídni.

Som nemnd ovefor har k.u.k. Infanterieregiment Nr. 28 over dei siste par årtia vorte meir eller mindre rehabilitert, i det minste blandt historikarar. Det starta med Josef Fučík[1] som i 1994 skreiv om regimentet i tidskriftet Střední Evropa. Konklusjonane hans kom ut i bokform i 2006 og i 2009 kom ein oppfylgjar frå den austerrikske historikaren Richard Lein.

Hašek og IR28

Utanom forfattaren sitt eige IR 91 og deira underordna einingar er k.u.k. Infanterieregiment Nr. 28 utan tvil den militære eininga som vert oftast nemnd i Den gode soldat Švejk. Dette har nok samanheng med at forfattaren sjølv var frå Praha og dermed kjende mange som gjorde teneste der. Václav Menger hevda til og med at Hašek sjølv gjorde teneste hjå dei i 1906, rettnok berre nokre veker til han vart superarbitrert. Ved nøyare gransking kan ein lett slå fast at dette ikkje stemmer. Sjå Trento for utdjuping. Det er likevel påfallande at denne garnisonen har ei rolle i alle tre versjonane av Den gode soldat Švejk medan det ikkje finst prov på at Hašek nokon gong vitja. Kanskje vart han inspirert til å dikta inn Trento av kjenningane sine i IR28? Storparten av regimentet var stasjonert her frå 1895 til 1899 og på ny i 1911 og 1912 så mange menn på hans alder frå Praha må ha gjort teneste her.

Sitat
[1.9] Zrzavý ministrant, dezertér z kostelnických kruhů, specialista v drobných krádežích u 28. pluku, snažil se poctivě vybavovat z paměti celý postup, techniku i text mše svaté.
[2.1] Od vedlejšího stolu řekl nějaký voják, že když přijeli do Segedina s 28. regimentem, že na ně Maďaři ukazovali ruce do výšky.
[2.2] Černožluté obzory počaly se zatahovat mraky revoluce. Na Srbsku, v Karpatech přecházely bataliony k nepříteli. 28. regiment, 11. regiment. V tom posledním vojáci z píseckého kraje a okresu.
[2.3] „Případ vašeho černocha Kristiána,“ řekl jednoroční dobrovolník, „třeba promyslit i ze stanoviska válečného. Dejme tomu, že toho černocha odvedli. Je Pražák, tak patří k 28. regimentu. Přece jste slyšel, že dvacátý osmý přešel k Rusům.
[3.1] Potom Švejk počal mluvit o známých rozkazech, které jim byly přečteny před vstoupením do vlaku. Jeden byl armádní rozkaz podepsaný Františkem Josefem a druhý byl rozkaz arcivévody Josefa Ferdinanda, vrchního velitele východní armády a skupiny, kteréž oba týkaly se událostí na Dukelském průsmyku dne 3. dubna 1915, kdy přešly dva batalióny 28. pluku i s důstojníky k Rusům za zvuků plukovní kapely.
[3.1] Armádní rozkaz ze dne 17. dubna 1915: Přeplněn bolestí nařizuji, aby c. k. pěší pluk čís. 28 pro zbabělost a velezrádu byl vymazán z mého vojska.
[3.1] C. k. pluk čís. 28 nařízením našeho mocnáře jest již vyškrtnut z armády a všichni zajatí přeběhlíci z pluku splatí svou krví těžkou vinu.
Arcivévoda Josef Ferdinand
[4.1] Já jsem sloužil u 28. regimentu a hned jsem vstoupil k Rusům do služby, a pak se dám tak hloupé chytit.
[4.1] ... snad ty si vzpomeneš na někoho, s kým si se tam tak stýkal, rád bych věděl, kdo tam je od našeho 28. regimentu?

Kjelder: Josef Fučík, Richard Lein, Jaroslav Kunz, Tomasz Nowakowski, Hans-Peter Laqueur

Merknader
1. Den Praha-baserte 2. bataljon vart send til den serbiske fronten ved Drina saman med Infanteriedivision Nr. 9. I februar 1915 vart dei saman med divisjonen flytta til Karpatane men var framleis utskilde frå resten av regimentet.

Litteratur

Referensar
aSchematismus für das k. u. k. Heer...K.k. Hof und Staatsdruckerei1914
bLes soldats tchécoslovaquesLa Nation tchèque1.6.1916
cThe “betrayal” of the k.u.k. Infantry regiment 28.Richard Lein2009
dHelden oder Feiglinge. Die Deserteure des Karpatenwinters 1915.Manfried Rauchensteiner2015
ePřechod pražského 28. pěšího pluku do ruského zajetí 3. dubna 1915Karel Pichlík, Historie a vojenství2.1959
fDer Sturz der MittelmächteKarl Friedrich Nowak1921
gSkandal um das k.u.k Böhmische Infanterie-Regiment 28Franz Wenisch
hTschechische Armee hetzt zum KriegKronen-Zeitung22.9.1938
iAls ob die Welt aus den Fugen gingeMartin Schmitz2016
Vojenský souden flag
Praha IV./214, Kapucínská 2
Google kartsøk Švejkův slovník
soud_hrad.png

Adresseboka frå 1907

Vojenský soud var åstad for siste del av [1.9] under prosessen med å få overført Švejk frå garnisonsfengslet til Feldkurat Katz. Leiar for retten var Auditor Bernis. Sjå dessutan Posádková věznice.

Retten vert alt i [1.6] nemnd av den arge politimannen på c.k. policejní ředitelství som bad djevelen ta Švejk. Om han skulle dukka opp endå ein gong vert han send rett til militærdomstolen.

I [2.2] vert domstolen nemnd att ettersom Pepík Vyskoč vart dømd her.

Bakgrunn

Vojenský soud var militærdomstolen for garnisonen i Praha. Den heldt til i same bygningskomplekset som garnisonsfengselet og militærsjukehuset. Landwehr-domstolen heldt òg til her. Ein artikkel i Prager Tagblatt nemner og ein brigaderett, men der er uklårt korleis den adminstrative inndelinga såg ut. Utfrå avisreportasjoar i 1914 ser det ut som ein viss kaptein G. Heinrich var leiar for retten. Addresseboka for 1912 har derimot major Josef Plzák som høgaste offiser. Assistenten hans var Oberleutnant Vladimír Dokoupil.

Sitat
[1.9] Vyšetřující auditor Bernis byl muž společnosti, půvabný tanečník a mravní zpustlík, který se zde strašně nudil a psal německé verše do památníků, aby měl pohotově vždy nějakou zásobu. Byl nejdůležitější složkou celého aparátu vojenského soudu, poněvadž měl tak hrozné množství restů a spletených akt, že uváděl v respekt celý vojenský soud na Hradčanech. Ztrácel obžalovací materiál a byl nucen vymýšlet si nový. Přehazoval jména, ztrácel nitě k žalobě a soukal nové, jak mu to napadlo.

Skrivst òg:Military court en Militärgericht de Militærdomstolen no

Litteratur

Policejní komisařství XIII.en flag
Libeň/185, Stejskalova ul. -
Google kartsøk

Policejní komisařství XIII. vert nemnd av Švejk når Auditor Bernis spør han kvifor han er hamna i garnisonsarresten. Švejk fortel at han veit ikkje, akkurat som toåringen som hadde gått frå Vinohrady til Libeň og vorte sperra inne på den lokale politistasjonen. Analogien her var at Švejk var og eit hittebarn, akkurat som toåringen.

Bakgrunn

Policejní komisařství XIII. var politistasjonen i Libeň, Praha sitt politidistrikt nummer 13. Den låg i Stejskalova ulice 185 og sjefen i 1906 var overkommisær Josef Roubal.

Sitat
[1.9] „Poslušně hlásím, že to mohu vysvětlit náramně jednoduchým způsobem. U nás v ulici je uhlíř a ten měl úplně nevinnýho dvouletýho chlapečka a ten se jednou dostal pěšky z Vinohrad až do Libně, kde ho strážník našel sedět na chodníku. Tak toho chlapečka odved na komisařství a zavřeli je tam, to dvouletý dítě. Byl, jak vidíte, ten chlapeček úplně nevinnej, a přece byl zavřenej.

Litteratur

K.k. Landwehren flag
Wien I./-, Schillerplatz 4
Wikipedia czdeenpl Google kartsøk
landwehr.png

Schematismus der K. k. Landwehr ...

landwehr.jpg

Rekrutteringsdistrikta til Landwehr

K.k. Landwehr er fyrst nemnd i cella på Posádková věznice når det viser seg at Švejk ikkje kjem tilbake avdi Feldkurat Katz har valgd han til stenar. Ein Landwehr-soldat med god fantasi meinte det var avdi han vart teken med til Motolské cvičiště til avretting.

I [2.1] dukkar omgrepet opp att når ein gammal landverák (landvern-soldat) på stasjonen i Tábor forklarar ein sersjant betydninga av ordet miláček (som Švejk hadde brukt ovafor han). Alt i same kapittelet nemner forfattaren for fyrste gong eit Landwehr-regiment: k.k. Schützenregiment Nr. 21.

I [2.2] vert Landwehrinfanterieregiment Nr. 7 indirekte vist til ettersom Toníček Mašků vart kalla inn til dette. Seinare i kapittelet nemner Einjährigfreiwilliger Marek Landwehr-patruljar og avdi handlinga no føregår i Budějovice er det Landwehrinfanterieregiment Nr. 29 det er snakk om.

Bakgrunn

K.k. Landwehr (landvernet) var landforsvaret i Cisleithanien, ein styrke som vart oppretta i 1868 etter Ausgleich. Det ungarske motstykket var Honvéd. Landwehr var underlagd Ministerium für Landesverteidigung og var meir å rekna som regulære styrkar heller enn ein heimevern/reservestyrke. Einingane deira var ikkje tilknytta k.u.k. Heer, hadde eigne kaserner og infrastruktur, jamvel eigne krigsskular. Tenestetida var to eller tre år, ordninga med eittårsfrivillege var om lag den same som i felleshæren.

landwehr1.png

Handbuch für den Infanteristen des K.u.k. Heeres, sowie der k. k. Landwehr

Landwehr hadde 37 infanteriregiment men nummeret på rekrutteringdistrikta tilsvara ikkje alltid regimenta sine. Det fanst til dømes eit Landwehrergänzungsbezirk Nr. 38 men ikkje noko tilsvarande Landwehr-regiment. k.k. Landwehr hadde dessuta artilleri og kavaleri men ingen festningar. Infanteriregimenta var mindre enn i k.u.k. Heer, dei bestod for det meste av tre i motsetning til fire bataljonar. Grunna det lågare talet på regiment var rekrutteringsdistrikta større enn dei tilsvarande for felleshæren. Innkallinga av rekruttar var derimot samkøyrd og desse vart fordelte mellom k.u.k. Heer og Landwehr dels etter loddtrekking. På armekorpsnivå var det også koordinering, både felleshæren og Landwehr var underlagde same Korpskommando.

Overkommandoen til k.k. Landwehr låg i bygningen til justisdepartementet på Schillerplatz i Wien. Frå distriktet til Landwehrterritorialkommando Prag kom fem Landwehr-regiment (namn i fylgje Schematismus): Nr. 6 Eger, Nr. 7 Pilsen, Nr. 8 Prag, Nr. 28 Pisek og Nr. 29 Budweis. Talet på infanteriregiment i k.u.k. Heer i same området var åtte.

Under krigen
landwehr1.jpg

Ehrenhalle des k. k. Landwehr, des k. k. Landsturmes und der k. k. Gendarmerie, 1916

Landwehr i Böhmen vart mobiliserte heilt i starten av krigen. Som del av 8. Korps vart 21. Landwehr-infanterievisision frå sende til fronten mot Serbia der dei leid store tap og dels vart skulda for den mislukka fyrste invasjonen av Serbia i august 1914. I februar 1915 vart dei flytta til Karpatane der andre eininger frå Böhmen alt var i kamp.

I likheit med infanteriregimenta i k.u.k. Heer vart òg erstatningsbataljonane frå Böhmen forlagde til ikkje-tsjekkiske deler av riket. Dette skjedde i løpet av hausten 1914 og fyrste halvdel av 1915 og grunnen var antatt upålitelegheit hjå dei tsjekkiske rekruttane (ikkje heilt utan grunn). Mellom anna vart Landwehrinfanterieregiment Nr. 7 frå Pilsen forlagde til det tysktalande Rumburk og Landwehrinfanterieregiment Nr. 28 frå Písek vart flytta til Linz.

K.k. Landwehr ⇒ K.k. Schützen
schutzen1.png

Arbeiter-Zeitung, 4.4.1917

I April 1917 vart k.k. Landwehr døypt om til k.k. Schützen. Grunngjevinga var at det nye namnet betre reflekterte at Landwehr var stridseiningar som var likeverdige med k.u.k. Heer og ikkje berre eit andrelinjes heimevern som det tidlegare namnet kunne tyda på. Den keisarlege ordren vedrørande namneendringa vart gjeven 19. mars 1917 og offentleggjord i Verordnungsblatt für die k.k. Landwehr 4. april.[a]

Hašek og Landwehr

Jaroslav Hašek kjende sjølvsagd gjennomgåande godt til k.k. Landwehr. In Den gode soldat Švejk fortel Einjährigfreiwilliger Marek Švejk om konfliktane med Landwehr i Budějovice. I denne samanhengen vil det ha vore Landwehrinfanterieregiment Nr. 29 som var forlagde her. Ved sluuten av opphaldet sitt her kan han òg ha kome i kontakt med Landwehrinfanterieregiment Nr. 6 som vart flytta hit i slutten av mai 1915. Deler av dette regimentet vart jamvel innkvarterte i Mariánská kasárna, men truleg etter at IR 91 hadde forlete den. To av Hašek sine beste vener gjorde teneste i Landwehr: Zdeněk Matěj Kuděj (LIR 6 og LIR 7) og Václav Menger (LIR 28).

Sitat
[1.9] Nějaký pihovatý voják od zeměbrany, který měl největší fantasii, rozhlásil, že Švejk střelil po svém hejtmanovi a že dnes ho odvedli na motolské cvičiště na popravu.
[2.1] „Was ist das Wort: milatschek?“ obrátil se šikovatel k jednomu ze svých vojáků, starému landverákovi, který podle všeho dělal svému šikovateli všechno naschvál, poněvadž řekl klidně: „Miláček, das ist wie Herr Feldwebel.“
[2.2] „U nás byl taky jeden takovej nezbeda. Ten měl ject do Plzně k landvér, nějakej Toníček Mašků,“ povzdechla si babička, „von je vod mojí neteře příbuznej, a vodjel.
[2.2] ...dá se chytit landveráckou nebo dělostřeleckou patrolou v noci...
[2.2] ,Prokristapána,` slyšel jsem ho jednou hulákat na chodbě, ,tak už ho potřetí chytla landverácká patrola.

Litteratur

Referensar
aVerordnungsblatt für die k.k. LandwehrK.u.k. Kriegssministerium4.4.1917
Index Back Forward I. Bak fronten Hovudpersonen

9. Švejk i garnisonsarresten


© 2009 - 2021 Jomar Hønsi Sist oppdatert: 19.10.2021